|

دیوید لوری از کارگردانی «داستان یک شبح» می‌گوید

پرسه‌زدن‏های یک شبح

ترجمه: سروش شکوئی‌پور

بدم نمی‌آید از بازیگری فیلم بگویم. این شاید یکی از ترفندهای کلاسیک بازیگری باشد که وقتی شما به مخاطبی احتیاج دارید تا درموقع تماشای صحنه احساساتی شود، بازیگر در آن صحنه هیچ کار خاصی انجام ندهد. این را می‏توان با تأثیر جلوه کوله‏شوف توجیه کرد که بنا بر آن «احساسی که بیننده از چهره یک بازیگر دریافت می‏کند، بسته به قابی که بلافاصله پس از چهره او نمایش داده می‏شود، متفاوت است». تا زمانی‏که زمینه درک احساسی در صحنه جاری باشد، مخاطب خود آن را دریافت خواهد کرد. در «داستان یک شبح» این مسئله را به شکلی افراطی به‏کار برده‏ام. در این فیلم کیسی افلک نقش مردی را بازی می‏کند که پس از تصادف ماشین، به شبحی کاملا ساکت تبدیل می‏شود و صورتش با پارچه‏ای پوشانده شده است. در چنین شرایطی مخاطب هیچ حسی از چهره بازیگر دریافت نمی‏کند، چون اصلا صورت او را نمی‏بیند! ولی در عین حال او را جسمی که پارچه‏ای سفید رویش کشیده شده باشد نیز تلقی نمی‏کند و با توجه به شخصیتی که از او در ابتدای فیلم (قبل از تبدیل‌شدن به شبح) در ذهن مخاطب ایجاد شده، مخاطب خودش حس را در چهره افلک می‏پروراند. در این حالت هرکدام از مخاطبان فیلم، روایتی شخصی از آنچه در افکار این شبح می‏گذرد، می‏سازند و من به‏ عنوان کارگردان، هرگز دوست ندارم تا این احساسات ناب را با تفسیرم از فیلم نابود کنم. شاید هر فیلم‌ساز دیگری بود که بازیگر برنده جایزه اسکار در فیلمش بازی می‏کرد، از چهره و بازی او برای جذب بیننده استفاده می‏کرد. اما «داستان یک شبح» چنین عمل نمی‏کند و به‌اين‌ترتیب برای خلق داستانش و تحریک احساسات مخاطبانش، به خود آنها اعتماد و تکیه می‏کند. از نظر من چنین اعتمادی به مخاطب، درواقع اعتماد به خود است. ساخت یک فیلم، تجربه کار با چرخه بزرگی از انسان‏ها در هر مرحله از کار است که به‌تدریج به آنها عادت می‏کنید. پس از پایان‌یافتن کار، شما حالا فیلمی دارید که در سالن‏های سینما یا در تلویزیون، نت فلیکس یا هرجای دیگری ممکن است نمایش داده شود؛ اما کسانی‏که دوره‏ای از زندگی‌تان در کنار آنها ساخته شده، حالا هرکدام به مسیر خود رفته‏اند. این مسئله نوعی افسردگی در من ایجاد می‏کند؛ درست مانند آن چیزی که تحت عنوان افسردگی پس از زایمان تعریفش را شنیده‏ام چراکه دوباره باید با تنهایی‏ام مواجه شوم. از این جهت کمی با شخصیت شبح در فیلم «داستان یک شبح» احساس نزدیکی می‏کنم چراکه نزدیک‌ترین فرد به او، که زمانی به او اهمیت می‏داد، درنهایت رهایش کرد و او باید حالا بدون هیچ هدفی به زندگی‏اش ادامه دهد. من این فیلم را برای گروه خاصی از مخاطبان ساختم، اما پس از اکران‌شدنش متوجه شدم این گروه بسیار کوچک است. می‏دانستم به کاربردن زبانی خاص در این فیلم، می‏تواند برای من به‏عنوان یک سینه‏فیل جذاب باشد؛ اما همچنین این نکته را نیز می‏دانستم که این موضوع احتمالا 90 درصد سینماروها را پس بزند. من مشکلی با آن ندارم. برای اینکه «داستان یک شبح» را درواقع برای خودم می‏ساختم. در عین حال امیدوار بودم این فیلم مسیری پیش پای کسانی بگذارد که تا به حال فیلمی مشابه با آن ندیده‏اند و این فیلم آنها را به تماشای فیلم‏های هنری‏تر ترغیب کند. شاید برایتان جالب باشد فیلم‌نامه این فیلم در ابتدا فقط 10 صفحه بود که درنهایت به 30 صفحه رسید. درحین فیلم‌برداری، من به‏شدت نگران این بودم که کار شکست بخورد و نتیجه نهایی آنچنان مسخره از کار دربیاید که دیگران با آن مثل یک جوک برخورد کرده و پس از تماشایش بخندند. این نگرانی شدید فشار بسیاری به من آورد و حتی در روزهای فیلم‌برداری باعث معده‏درد برای من می‏شد. اما حالا که به آن روزها فکر می‏کنم، می‏بینم این وسواس فکری شدید چندان هم بد نبود؛ چراکه اگر هر روز احساس اعتمادبه‌نفس داشتم یا اینکه احساس می‏کردم می‏دانم درحال انجام چه کاری هستم، شاید هرگز مسیر درست را به آنچه در ذهنم داشتم، نمی‏یافتم. به‏عنوان مثال سکانسی را در نظر بگیرید که رونی مارا در آن شیرینی پای می‌خورد، درحالی‌که شبح به تماشای او ایستاده؛ من می‏خواستم لحظات خصوصی یک انسان را که سرشار از غم و اندوه است، به شکلی فیزیکی و مادی و در عین حال مرتبط به زندگی عادی، به تصویر بکشم. از نظر من، چنین غمی بسیار فیزیکی است. شما آن را در معده، در سر و در تمام بدنتان حس می‏کنید. حتما بارها کسانی را دیده‏اید که از شدت ناراحتی، سر خود را در بالش فرو می‏برند و اشک می‏ریزند، اما نمی‏توان بدین شکل عمق اندوهی را که بر آنها مسلط است، نشان داد. در زندگی خودم و در تاریک‏ترین لحظات آن، شاید هرگز اتفاق نیفتاده که تمام یک پای را بخورم؛ اما بارها اتفاق افتاده که برای فرار از غم و آرامش‌یافتن، به غذا‌خوردن پناه برده‏ام. این سکانس از اینجا در ذهن من رشد کرد و جالب است که همین سکانس به‏شدت مورد توجه بینندگان فیلم در جشنواره ساندنس نیز قرار گرفت. به ‏طور کلی در این فیلم از تاکتیک‏های سینمای با ریتم آهسته یا همان سینمای آرام استفاده زیادی کردم؛ سینمایی که مورد علاقه تسای مینگ لیانگ و هو شیائو شین و برخی کارگردانان اروپایی نیز هست. تنها تکنیکی که از این سینما در «داستان یک شبح» به نظرم تکامل یافته، زبان دوربین بود. هنگامی‏که کار تولید را شروع کردیم، می‏دانستم در ابتدای فیلم قاب‏هایی خواهیم داشت که می‏تواند همانند یک تابلو، پایدار و باشکوه باشد. پس برای ثبت آنها، دوربین را قفل کردیم تا بدون کوچک‌ترین تکانی به صحنه خیره شود و اگر نیاز به حرکت‌دادنش بود، بسیار دقیق، مختصر و مفید این کار را انجام دادیم. در ادامه فیلم، احساس کردم نیاز به تغییردادن این زبان حس می‏شود: سکانس‏هایی که شبح آزادانه پرسه می‏زند. پس دوربین را روی گیمبال قرار دادم تا حرکتی همچون حرکت پرسه‏وار یک شبح را القا کند. در این بخش، گذر زمان در فیلم دچار تغییر می‏شود و سال‏ها به شکلی متفاوت از ابتدای فیلم، می‏گذرند. دوست داشتم این معلق‌بودن در گذر زمان را با شناوربودن دوربینم به تصویر بکشم. در ادامه فیلم و در سکانس ميهمانی، مجددا آن را تغییر دادم و همچون یک فیلم قراردادی، صحنه‏های مکالمه را با تکنیک نما/نمای عکس ضبط کردیم. این انعطاف‏پذیری در زبان دوربین، از ویژگی‏هایی است که این فیلم را برایم جذاب‏تر می‏کند. از نظر من همان‌طور که میزان فروش یک فیلم و درآمدی که برای سازندگانش کسب می‏کند از اهمیت بالایی برخوردار است، اما همان فیلم می‏تواند به‏عنوان اثری هنری در موزه در کنار تابلوی مونالیزا قرار گیرد. شما برای فیلم‌ساختن، به پول احتیاج دارید و خیلی کم پیش می‏آید که کسی از روی نوع‏دوستی و هنردوستی به شما برای ساخت فیلم پول بدهد! پس باید این نکته همیشه در ذهنتان باشد فیلمی که درحال ساختن آن هستید، درواقع سرمایه‏ای است برای فیلم بعدی‌تان. ارتباط میان هنر و پول در صنعت فیلم‌سازی، پیوند غریبی است. شما نمی‏توانید به‏طور کامل هنر را از آن حذف کنید (یا حداقل من نمی‏توانم!) و همین‌طور نمی‏توانید نسبت به میزان کسب درآمد از فیلمتان بی‏اهمیت باشید. دو فیلم آخر من، به نوعی مکمل یکدیگر در این موضوع هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.