|

آشتی فلسطینی‌ها؛ پروژه‌ای زمان‌بر

محمدعلی عسگری

1- قرار است هیئت‌هایی از سوی دو جنبش حماس و فتح امروز در قاهره گرد آمده و درباره جزئیات توافق حاصل‌شده برای «آشتی ملی» فلسطینی‌ها گفت‌وگو کنند. این گفت‌وگوها مانند سایر گفت‌وگوهای اخیر، تحت‌نظارت مستقیم سازمان اطلاعات مصر به ریاست فوزی خالد برگزار می‌شود. دولت عبدالفتاح السیسی می‌گوید «مسئله فلسطین» برایشان به یک اولویت تبدیل شده است. یکی از دلایل مهم این امر آن است که رئیس‌جمهور مصر دریافت بدون حماس قادر به آرام‌کردن شبه‌جزیره سینا و در نتیجه ریشه‌کنی گروه‌های تروریستی بنیادگرای متحد با داعش در این منطقه نخواهد بود و این آتش حتی می‌تواند به کل مصر سرایت کند. همین ضرورت موجب شد یکباره مصر با حماس - برخلاف ریشه‌های اخوانی‌اش - از در آشتی درآمده و حتی از این جنبش به‌عنوان ابزار امنیت منطقه‌ای استفاده کند. خالد فوزی می‌گوید: «مقامات مصر آماده نهایی‌کردن آشتی ملی [فلسطینی‌ها] هستند». ازاین‌رو در درجه نخست باید مذاکرات مربوط به آشتی فلسطینی‌ها را از یک جهت در ادامه استراتژی مصر دید. بیهوده نیست که اسماعیل هنیه می‌گوید: «به‌هیچ‌وجه به کسی که بخواهد به امنیت ملی مصر ضربه بزند، پناه نمی‌دهیم». 2- بیست‌وششم شهریور بود که جنبش حماس بعد از 10 سال حاکمیت بر غزه در بیانیه‌ای اعلام کرد کمیته اداری این منطقه (یعنی دولت حماس) را منحل و از دولت وفاق ملی می‌خواهد تا به وظایف و مأموریت خود در نوار غزه عمل کند. این اتفاق با واکنش‌های گسترده‌ای در سطح داخل و خارج فلسطین مواجه شد. سال‌ها بود که فلسطینی‌ها در انتظار آشتی این دو گروه فتح و حماس بوده و دیگر نسبت به تحقق آن نومید شده بودند. به دنبال این پیشنهاد، رامی حمدالله، نخست‌وزیر فلسطین، هفته گذشته در گامی بزرگ وارد نوار غزه شد و ضمن گفت‌وگو با مقامات حماس برای نخستین‌بار جلسه هیئت دولت خود را در غزه تشکیل داد. در همین سفر بود که کمیته آشتی فلسطینی‌ها مقرر کرد مبلغی بابت جبران خسارت‌های واردآمده به خانواده‌های ساکن غزه پرداخت شود. همچنین مقرر شد در نشست‌های آینده، به‌خصوص دو جنبش فتح و حماس، درباره جزئیات مربوط به این آشتی از جمله وضعیت کارمندان غزه، تدابیر امنیتی این منطقه و در نهایت نحوه برگزاری انتخابات آینده گفت‌وگو کنند. 3- اما در این یک ماه، مقامات دولت خودگردان و حماس در سطح رسانه‌ها اظهاراتی بیان کرده‌اند که بیشتر نشان از تداوم اختلافات و تکرار همان وضعیت سابق داشت تا رسیدن به تفاهم و آشتی. برای مثال محمود عباس در سخنانی گفت ما باید «یک دولت، یک قانون و یک سلاح» داشته باشیم. معنای این حرف آن است که حماس باید گروه مسلح خود به‌ویژه گردان‌های عزالدین قسام را منحل کند و در سازمان آزادی‌بخش فلسطین یا دولت خودگردان ادغام شود. از سوی دیگر اسماعیل هنیه در اظهاراتی گفت: «تا زمانی که اشغالگران در خاک فلسطین هستند سلاح خود را زمین نمی‌گذاریم». معنای این حرف نیز آن است که حماس قصد ندارد مدیریت امنیت غزه را به دولت خودگردان بدهد. از سوی دیگر در این مدت بعضی از رهبران حماس تلاش کردند به اظهارات و شروط تعیین‌شده از سوی اسرائیل پاسخ دهند. بنیامین نتانیاهو برای پذیرش جدی‌بودن تصمیم حماس گفته بود این جنبش باید سه شرط را رعایت کند: «به‌رسمیت‌شناختن اسرائیل، خلع سلاح و قطع ارتباط با ایران!» ازهمین‌رو رهبران حماس تلاش کردند با ردکردن هر سه این شروط به اسرائیل بگویند همچنان موضع خصمانه خود را در قبال این رژیم حفظ خواهند کرد و تصمیم آنها به آشتی هرگز به معنای «سازش» با اسرائیل یا روند اسلو نیست. 4- به نظر می‌رسد به‌غیر از فوریت‌های اقتصادی و سیاسی-امنیتی در غزه مسائل اداری پیچیده و دشواری نیز هست که طبعا زمان‌بر خواهد بود. ماه‌هاست کارمندان دولت خودگردان در غزه حقوقی دریافت نکرده‌اند. از آن گذشته مسئله پالایش این نیروها موضوع دیگری است که به این زودی و سهولت انجام نخواهد شد. درست است که دولت محمود عباس به نشانه حسن‌نیت اولیه تحریم‌های اقتصادی را که بر غزه تحمیل کرده بود، برداشت. همچنین غزه به لحاظ تحریم‌ها از سه جهت دولت خودگردان، اسرائیل و مصر در وضعیت بهتری نسبت به گذشته قرار گرفته است اما جبران حتی حداقلی از ویرانی‌های این منطقه نیازمند مدت‌ها زمان و کمک‌های مالی فراوانی است. ازاین‌رو، خلاف انتظار حماس، پیشرفت پروژه آشتی ملی فلسطینی‌ها بسیار کند خواهد بود. 5- ناگفته پیداست روند آشتی فلسطینی‌ها تابع متغیرهای متفاوتی به‌خصوص از جهت‌های چهارگانه «مصر، اسرائیل، آمریکا و دولت خودگردان» است و باید برایند سیاست‌های هر چهار طرف دخیل در این زمینه نقش مثبتی بازی کند تا این پروژه به نتیجه‌ای مطلوب برسد. فراموش نکنیم دولت دونالد ترامپ در رویای تحقق صلح بین اسرائیل و فلسطینی‌هاست و شرایط را برای آن مساعد می‌بیند. ترامپ چند روز پیش نیز در پاسخ به سؤالی درباره دلیل عدم انتقال سفارت آمریکا از تل‌آویو به بیت‌المقدس، همین امر را یاد آور شد و گفت: «قصد داریم در آینده‌ای نه‌چندان دور دراین‌باره تصمیم‌گیری کنیم». کاخ سفید در توضیح این سخن ترامپ گفت: «ترامپ این تصمیم را برای افزایش فرصت مذاکرات میان اسرائیل و فلسطین اتخاذ کرده است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.