|

زبان سینما

«چیدن نما» از جرمی وینیِرد کتابی است در حوزه سینما كه با ترجمه محمد ارژنگ در انتشارات چتر فیروزه به چاپ رسیده است. «چیدن نما» کتابی است که زبان سینما را می‌آموزد و مخاطب را با تمهیدات سینمایی آشنا می‌کند و از همین رو نخستین مخاطبان آن کسانی هستند که تازه وارد عرصه فیلمسازی شده‌اند و می‌خواهند کار فیلمسازی را شروع کنند. این کتاب شامل هشت فصل است و در آن به مباحث تخصصی حوزه کارگردانی سینما از جمله پن، تیلت، انتقال تصویری، میزانسن، مونتاژ، جامپ کات و... پرداخته شده است. «چیدن نما» چنان‌که گفته شد کتابی است درباره زبان سینما و نحوه استفاده از این زبان. این کتاب چنانکه مترجم در یادداشت خود بر ترجمه فارسی آن توضیح داده کتابی است که در آن «تنها به حرکات دوربین پرداخته نشده است و تصویرپردازی سینمایی با استفاده از عناصری که زبان سینما را تشکیل می‌دهند، مد نظر بوده است.» ترجمه فارسی «چیدن نما» از روی ویراست دوم متن اصلی کتاب انجام شده است. در یادداشت مترجم بر این کتاب درباره مزیت این ویراست نسبت به ویراست قبلی آمده است: «این ویراست نسبت به ویراست اول، مفصل‌تر و شامل مثال‌های بیشتر است.» در این یادداشت همچنین درباره اهمیت این کتاب به لحاظ به‌روزبودن آن می‌خوانیم: «خوشبختانه این کتاب از جمله منابع به‌روز سینمایی است و هم از این جهت در بین نمونه‌های مثال‌زده شده در آن، فیلم‌های جدیدی را هم می‌شود دید.» کتاب «چیدن نما» همان‌طور که اشاره شد بیش از هرکس برای کسانی که تازه وارد وادی فیلمسازی شده‌اند قابل استفاده است گرچه آن‌ها هم که زیاد سینما می‌روند و سینما جزو علایق اول‌شان است، می‌توانند با خواندن این کتاب از فیلم‌هایی که تماشا می‌کنند ریزه‌کاری‌های بیشتری کشف کنند. در آغاز کتاب ذیل یادداشتی با عنوان «چگونه از این کتاب استفاده کنیم؟» آمده است: «اگر شما فیلمسازی تازه‌کارید، این کتاب برایتان عالی است. شما می‌توانید به هر ترتیب دلخواهی میان صفحه‌های آن بگردید و تمهیدات سینمایی جدیدی را کشف کنید. شما می‌توانید فیلم‌های مثال زده شده را، که به شکلی حرفه‌ای از آن تمهیدات استفاده کرده‌اند، تماشا کنید؛ آن تمهیدات را در فیلم‌های خودتان به کار برید و به عنوان یک فیلمساز در کارتان رشد کنید. اگر شما هم یک شیفته‌ی سینما باشید، خواهید دید که این کتاب خیلی ساده‌فهم است، حتی برای آن‌هایی که چیزی از این صنعت نمی‌دانند. اگر می‌خواهید درباره‌ی چگونگی سازوکار فیلم‌ها، بیشتر بدانید، تمهیدات سینمایی را یاد بگیرید و آن‌ها را در فیلم‌های مورد علاقه‌تان جستجو کنید. با فهم اینکه سازوکار یک فیلم چگونه است، تجربه‌ی سینمارفتن می‌تواند بسیار لذت‌بخش‌تر شود. در ادامه این یادداشت گفته شده که این کتاب برای فیلمسازان باتجربه هم می‌تواند به عنوان یک مرجع قابل استفاده باشد: «اگر شما یک فیلمساز با تجربه‌اید یا یک طراح استوری‌بُرد یا یک انیماتور، از این کتاب به عنوان مرجع استفاده کنید. این کتاب محصول صدها ساعت تحقیق است. چرا باید شما چنین زمانی را صرف کنید، حال اینکه قبلا کسی این کار را کرده است؟ به خودتان زحمت ندهید و از آنچه از این کتاب غلیان می‌کند لذت ببرید.» پس از این یادداشت مقدمه‌ای کوتاه آمده است که نویسنده در آن ماجرای نوشته‌شدن این کتاب و انگیزه اولیه نگارش آن را توضیح داده است. به گفته نویسنده، نگارش این کتاب از اواخر دهه نود میلادی آغاز شده است و انگیزه نگارش آن هم این بوده که نویسنده توانایی مالی رفتن به مدارس سینمایی را نداشته است. او می‌نویسد: «من توانایی مالی رفتن به مدارس سینمایی را نداشتم و تنها گزینه‌ام این بود که خودم یاد بگیرم کارکرد فیلم‌ها چگونه است. شما چطور این کار را می‌کنید؟ خب می‌نشینید و صدها فیلم تماشا می‌کنید و یادداشت بر می‌دارید. من هم شروع کردم به بازبینی مجدد تمام صحنه‌هایی که پیش از این تماشا کرده بودم و از آن‌ها به عنوان یک بیننده لذت برده بودم و سعی کردم آن‌ها را با چشمانی تحلیلگرانه بررسی کنم. تمهیدات سینمایی مشترکی هستند که در تمام فیلم‌ها تکرار می‌شوند. فیلمسازان بر مجموعه‌ای از شیوه‌های تثبیت‌شده‌ی سینمایی برای بیان مفاهیم و احساسات خاص به بیننده تکیه می‌کنند. اگر این تمهیدات را بتوان دسته‌بندی کرد، به آنانی که برای نخستین بار می‌خواهند وارد عرصه‌ی فیلمسازی شوند، کمک خواهد کرد.» در این مقدمه همچنین مولف درباره اسم‌گذاری تمهیدات سینمایی در این کتاب و مزیت این اسم‌گذاری نوشته است: «در این کتاب به هر تمهید سینمایی، اسمی منحصر داده شده که توصیف و چکیده‌ای است از هدف آن تمهید. اسم هر یک از تمهیدات اختیاری‌اند. شما می‌توانید هر طور دوست دارید بنامیدشان. مزیت نامگذاری، این است که این امکان را در اختیار شما می‌گذارد تا تمهیدات به کار رفته‌شده در یک فیلم را از هم تفکیک کنید. این مهارت، توانایی شما را در یادگیری فعالانه از فیلم به‌شدت بالا می‌برد، به جای آنکه فقط به شکلی غیرفعالانه از آن لذت ببرید. من چند فیلم مثالی، همچنین استوری‌بُردی را هم برای بسیاری از این تمهیدات آورده‌ام. اگر تمهید خاصی توجه شما را جلب کرد، چرا یکی از فیلم‌های مثال زده‌شده را تماشا نکنید؟» در پایان این مقدمه آمده است: «فیلمسازی چیزی بیشتر از یک مهارت فنی است. فیلمسازی یعنی برقراری ارتباط با بازیگران و عوامل، رهبری‌کردن و پی‌گرفتن نگرش مدنظرتان. دانش فنی به تنهایی نمی‌تواند تضمین کند شما فیلمساز بزرگی شوید، اما می‌تواند به شما کمک کند تا با زبان سینما فصیح‌تر صحبت کنید.» فصل اول کتاب به پن، تیلت، تراولینگ، جابه‌جایی، فوکوس‌کشی، زوم، انتقال تصویری، مونتاژ و اصطلاحات قاب‌بندی اختصاص دارد و در فصل‌های بعدی به دیگر تمهیدات سینمایی پرداخته شده است. کتاب «چیدن نما» با طرح‌هایی از خوزه کروز همراه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.