|

چه باید کرد؟

برای شروع باید گفت: علائم زوال آموزش در همه‌جا مشهود است، نابودی و اضمحلال کامل: عجله، فروکش‌کردن ایمان دینی، تخاصمات ملی، تجزیه و فروپاشی علم، فرومایگی اقتصاد پول و لذت طبقه فرهیخته، فقدان عشق و شکوه و وقار در میان آنان. این نکته برایم روشن و روشن‌تر می‌شود که طبقات تحصیل‌کرده از هر جهت‌ بخشی از این جریان‌اند. آنها روزبه‌روز بی‌فکرتر و بی‌احساس‌تر می‌شوند. همه‌چیز، از هنر گرفته تا علم، در خدمت توحشی است که در پیش‌روست. باید به چه چیز توسل جوییم؟ سیل عظیم توحش پشت دیوار ماست: زیرا ما به‌واقع فاقد هر وسیله‌ای برای دفاع از خود و جملگی بخشی از این جریان هستیم. چه باید کرد؟ تلاش برای هشداردادن به قدرت‌های واقعا موجود، تلاش برای پیوستن به آنها و غلبه‌یافتن بر آن اقشاری که منشاء توحش‌اند، تا وقت باقی است. اما هرگونه اتحاد با «تحصیل‌کردگان» مردود است. این [طبقه] بزرگترین دشمن است، زیرا مانع کار پزشک و منکر وجود بیماری می‌شود. ما باید این نکته را به طور جدی بررسی کنیم که آيا اصولا هنوز بنیادی برای رشد و توسعه نوعی فرهنگ وجود دارد یا نه. آیا فلسفه در مقام چنین بنیادی هیچگونه فایده‌ای دربر دارد؟ اما فلسفه هرگز در خدمت چنین هدفی نبوده است... . اکنون وقت آن رسیده که چیزی نو کشف شود، چه در غیر این‌صورت آدمی باید دوباره و دوباره به درون همان حلقه قدیمی فروافتد. البته بیرون‌آمدن از گرداب پس از چند‌هزار سال چرخیدن در آن کار دشواری است... در نظر من کناره‌گیری حساب‌شده و موقرانه یگانه نگرش مناسب است... یگانه چیزی که باید بر ضدش اعتراض کنیم پزشکان بد، بی‌فکر و بی‌دست‌وپا است (و البته بیشتر اشخاص تحصیل‌کرده همین وضع را دارند). طبقات فرودست مردمان غیرفرهیخته اینک تنها امید ما هستند. طبقات فرهیخته و تحصیل‌کرده باید طرد شوند و همراه با آنان کشیش‌ها که فقط این طبقات را درک می‌کنند و خود از جمله اعضای این طبقات‌اند. کسانی که هنوز می‌دانند احتیاج و نیاز یعنی چه، به این نکته نیز آگاه خواهند بود که حکمت برای آنان چه نقشی ایفا می‌کند. بزرگ‌ترین خطر، آلوده‌شدن طبقات آموزش‌ندیده توسط مخمر آموزش مدرن است. اگر کسی چون لوتر در این برهه از زمان ظهور می‌کرد، در برابر ذهنیت نفرت‌آور طبقات دارا، دربرابر بلاهت و بی‌فکری آنان به پا می‌خاست: زیرا آنان فاقد کمترین ظن و گمانی نسبت به خطرند. در کجا باید مردم را جست‌وجو کنیم؟ وضع آموزش به دلیل تعجیل فزاینده روز‌به‌روز بدتر می‌شود. اگر طبقات کارگر کشف کنند که اینک به‌راحتی می‌توانند از طریق آموزش و قابلیت ما را پشت‌سر گذارند، کار ما تمام است. ولی اگر چنین امری رخ ندهد کار ما بیش از پیش تمام است... عصر ما مردمانی را که به صورتی یک‌سویه سرزنده و پرشورند ترجیح می‌دهد؛ زیرا آنان دست‌کم بروز نشانه‌های شور حیاتی را ادامه می‌دهند - و برای آنکه بتوان چیزی را پرورش داد به نیرو و توان قبلی نیاز است. اگر ضعفی در کار باشد آنگاه تلاش ما متوجه حفظ آنچه هست، آن هم به هر قیمتی، خواهد شد؛ درهرحال هیچ چیز جدیدی خلق نخواهد شد که بتوان از آن حظ برد. این وضع قابل مقایسه با وضعیت آن مسلولی است که برای ادامه زندگی نفس‌نفس می‌زند و همواره باید به سلامتی، یعنی به بقا بیندیشد. اگر عصر و زمانه‌ای دارای شمار زیادی از این‌گونه طبایع باشد؛ در نهایت به قدرشناسی و ستایش از قدرت خواهد پرداخت، حتی اگر این قدرت خام، خشن و متخاصم باشد. منبع: فلسفه، معرفت و حقیقت، فردریش نیچه، ترجمه مراد فرهادپور، هرمس،صص: 197-192

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.