چگونه میتوان کشوری جدید تشکیل داد
از کردستان تا کاتالونیا
ترجمه: شاهرخ مصلحی
«رجب طیباردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، میگوید کردهای عراق درواقع نمیدانستند چگونه میتوان حکومتی مستقل تشکیل داد. این سخن رئیسجمهور ترکیه، این پرسش را مطرح میکند که «برای تأسیس کشوری جدید که به لحاظ بینالمللی بهرسمیت شناخته شود، چه گامهایی باید برداشت؟» فرض کنیم که شما همهپرسی برای استقلال برگزار کردهاید؛ شهروندان هم به آن آري گفتند و اکنون قصد دارید برای جدایی از «کشور مادر» اعلام آمادگی کنید. اما بعد از آن چه؟ کاتالونیای اسپانیا و کردستان عراق که هر دو در تلاشی بحثبرانگیز اما بسیار متفاوت به دنبال کسب استقلال بودند، بهزودی با این سناریو مواجه میشوند. حال باید دید برای به رسمیت شناختهشدن کشوری در سطح بینالمللی، چه گامهایی باید برداشته شود. «گلوبالپالسی فورم» -که یک سازمان سیاسی است- این شرایط را حکمرانی بر سرزمینی مشخص یا دارای حاکمیت توصیف کرده و میگوید این کشورها باید قوهمجریه، بخشهای دیوانسالاری، دادگاهها و دیگر مؤسسات را داشته باشند. گام نخست؛ اعلام قصد نخستین اقدامی که ملتی برای داشتن کشوری مستقل باید انجام دهد، آن است که قصد خود را برای انجام این کار به طور رسمی اعلام کند؛ برای این منظور باید قوانین بینالمللی را که در معاهده سال 1993 کنوانسیون «مونته ویدئو» اروگوئه، اتخاذ و درباره حقوق و وظایف حکومتها تنظیم شده بپذیرد. برای پیروی از قوانین یک کشور باید: در قلمرویی که به طور آشکار مشخص شده، وجود داشته باشد. جمعیت دائمی داشته باشد. به این معنا که بتوان درباره موضوعات شهروندی و اقامت، مذاکره و گفتوگو کرد. سیستم حکومتی داشته باشد. بتواند با دیگر کشورهای مستقل رابطه ایجاد کند. گام دوم؛ به رسمیت شناختهشدن کشور جدید باید از سوی کشورهای دیگر بینالمللی به رسمیت شناخته شود و این بهرسمیتشناختن، تصمیمی است که کشورها براساس اختیار خود آن را اتخاذ میکنند. تایوان، فلسطین و کوزوو مثالی از «تمامیتی» هستند که بهعنوان حکومتهای مشروع از سوی برخی کشورها به رسمیت شناخته شدهاند هرچند برخی کشورها هنوز آنها را به رسمیت نشناختهاند. گام سوم؛ عضویت در سازمان ملل متحد در آخر این حکومتها میتوانند درخواست عضویت به سازمان ملل متحد بدهند که برای ایجاد کشوری جدید و با امید بهرسمیت شناختهشدن از سوی جامعه جهانی، گام بزرگی به شمار میرود. اکنون 193 کشور مستقل عضو سازمان ملل متحد شرایط پیوستن به این سازمان را داشتهاند. در منشور سازمان ملل آمده است تمامی حکومتهای صلحطلب که وظایف و تعهدات منشور را میپذیرند و براساس داوری سازمان ملل متحد قادر به انجام این تعهدات هستند، میتوانند عضو این نهاد شوند. اما یک کشور برای عضویت باید فرایندهای زیر را طی کند؛ یک نامه درخواست به همراه اعلامیهای که از منشور سازمان ملل پیروی میکند، به دبیرکل سازمان ملل متحد ارسال کند. این درخواست در اختیار شورای امنیت قرار میگیرد که باید توسط حداقل 9 عضو از مجموع 15 عضو شورای امنیت مورد تصویب قرار بگیرد. اگر هر کدام از پنج عضو دارای حق وتو شورای امنیت - چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده - به این کشور رأی مخالف بدهند، این درخواست متوقف میشود. همچنین اگر این درخواست تأیید شود، توصیه شورا برای ورود آن کشور به سازمان ملل متحد، به منظور بررسی، در صحن عمومی سازمان ملل متحد مطرح میشود. در این زمان، برای اعلام رسمی استقلال یک کشور باید یکسوم از 192 کشور عضو مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تأسیس آن رأی مثبت بدهند. روبرت لینیرا، کارشناس «کنشها و رفتارهای انتخاباتی و رفراندوم» از دانشگاه ادینبورگ میگوید: برای کاتالونیا به رسمیت شناختهشدن بهعنوان کشوری مستقل بدون حمایت اسپانیا مشکل خواهد بود. او اضافه میکند: غیرمتحمل است که متحدان مادرید در اتحادیه اروپا و جاهای دیگر از کاتالونیا پشتیبانی کنند؛ مگر آنکه اسپانیا دست به آنچه او «تهاجم به منطقه در پسارفراندوم» مینامد -و بسیار غیرمحتمل است - بزند. او ادامه میدهد موضوع مهم در اینجا بهرسمیت شناختهشدن از سوی کشورهای بزرگ است که در آن صورت همه چیز تغییر میکند؛ زیرا تشکیل یک کشور موضوعی سیاسی است و دراینباره حمایت حقوقی وجود ندارد. برای کاتالونیا، کشورشدن مانند ورود به یک باشگاه است و نکته مهم در اینجا آن است که دیگر اعضای باشگاه بهویژه دیگر کشورهای اروپایی، آن را به رسمیت بشناسند. فرانسه، کاتالونیای مستقل را به رسمیت نمیشناسد؛ زیرا این کشور روابط دیپلماتیک خوبی با اسپانیا دارد. همچنین اکثر کشورها از ایده توالی و این احتمال که سرزمینها بتوانند از کشورها جدا شوند، خرسند نیستند. اما روبرت لینیرا درباره کردستان عراق میگوید وضعیت کردستان عراق با کاتالونیا متفاوت است و من زیاد با آن آشنا نیستم. بغداد به دولتی ضعیف و شکستخورده نزدیک است و براساس اطلاعات من، کردستان عراق عملا و به طور بالفعل مستقل است و این اعلام استقلال پیروزی غیردموکراسی است که تصور میکنم همه چیز را تغییر میدهد. آیا همسایگان عراق که دارای جمعیت کرد هستند، با این اعلام استقلال یا رأیگیری در سازمان ملل مخالفت نمیکنند؟ اکثر کشورها با این استقلال مخالفند، مگر اینکه رقیب بغداد باشند یا منافع خود را در این جدایی ببینند. منبع: يورونيوز
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.