|

ایشی‌گورو و نوشتن خلاق

به رنگ زندگی

علی‌رضا کیوانی‌نژاد

«ما به شما مدیونیم آقای ایشی‌گورو. به شمایی که واژه‌ها را رنگ طراوت می‌زنید و کسی چه می‌داند، شاید زندگی همان باشد که شما تصویر می‌کنید، که نه جای قضاوت است نه جای حکم‌کردن، که وقتی از عشق می‌نویسید، ولو از دولت مستعجلی که پایانش از همان ابتدا پیداست، کاری می‌کنید که خون تو رگ خواننده بِماسَد و جوری رُس واژه‌ها را می‌کشید که هر پای آماسیده‌ای توش‌وتوان دویدنِ دوباره می‌یابد. ما به شما مدیونیم که با خواندن «بازمانده روز» تازه دستمان آمد آن ساحل دوری که هر موجی به آن سجده می‌کند، جغرافیای ذهن زیبای شماست نه بازار مکاره بازاری‌نویسانی که متن‌های بزک‌شده بی‌سروته را به اسم رمان یا هر چیز دیگری به خورد این و آن می‌دهند. ما قدردان شما هستیم که بی‌هیچ منتی به ما یاد دادید ادبیات جای فیس‌وافاده نیست که آدم‌هایی مثل شما هم پیدا می‌شوند که به یُمن مُجالست با «دیوید لاج» و استفاده از بی‌کرانِ دانش او، مو را از ماست بکشند، سَرگرانی نکنند و به‌ وقتش شوخ‌‌وشنگ هم باشند. اتمسفر ذهن شما به همین دلایل و هزاران دلیل دیگر زیباست. خوشحالیم که هم‌عصر شما هستیم و می‌توانیم تا تکرار آینه‌ها از شما یاد بگیریم...». شاید اگر مدیربرنامه‌های کازوئو ایشی‌گورو کمی روی خواسته من برای انجام مصاحبه با او اصرار می‌کرد و من هم می‌توانستم کُنده هزینه مورد نظر ایشی‌گورو را خرد کنم، اول نامه‌ای برایش می‌نوشتم شبیه آنچه ابتدای این یادداشت آمد؛ ولی نشد. دو سال صبر کردم. حتی به مدیربرنامه بعدی هم پیغام دادم؛ ولی باز هم نشد. حالا اما تمام آن «نشدن»‌ها با خبر اعطای نوبل ادبی به او، تو گویی به «شدن» ختم شده است. انگار ایشی‌گورو پاسخ سؤالات من و امثال من را داده است: اینکه چرا لایق دریافت این جایزه است و اینکه چرا گزیده‌کاری‌اش صرفا یک ژست روشنفکری نیست که فرصتی است مغتنم برای مطالعه. ایشی‌گورو خالق ناب‌ترین لحظاتی است که هر گدای پاپتی را دست‌کم برای یک‌ شب هم که شده، بر تخت شاهی می‌نشاند. «شبانه‌ها»ی او انگار در چنین فضایی نوشته شده است، جایی که خواننده می‌فهمد اسم ایشی‌گورو شفای شوره‌زاری است که آنجا هر نورسته‌ای اسم خودش را می‌گذارد نویسنده. جایی که وقتی ایشی‌گورو می‌نویسد، جاده صدای پای راوی را گدایی می‌کند، آنجا که مجنون وعده نان بخورنمیر به معشوق نمی‌دهد و پایش را توی یک کفش می‌کند که «زندگی بزرگ‌تر از آن است که فقط عاشق یک‌ نفر باشی». آنچه امروز این نویسنده فهیم و بی‌ادعای ژاپنی‌الاصل آن را به متعالی‌ترین شکل ممکن نشان می‌دهد همان «نوشتن خلاق» است که اتفاقا آن را آکادمیک آموخته است و اصطلاحا «سواد» این کار را دارد و البته بر کسی پوشیده نیست که به قول «هانس ماگنوس انسنس‌برگر» سواد قاعده نیست که استثنا است. و حالا با اعطای نوبل ادبی به ایشی‌گورو باید اذعان کنیم که او جزء استثناهای ادبیات جهان است: هم رمان‌نویس قابلی است هم داستان‌نویسی که داستان‌های کوتاهش گاه عمیق‌تر از رمان‌هایش هستند. ایشی‌گورو ساده می‌نویسد اما بی‌تردید پیچیده می‌اندیشد و این به ‌نظرم مهم‌ترین شاخص بافتار متن نویسنده‌ای است که خوب پیانو می‌زند ولی ترجیح می‌دهد نت را به بردگی واژه دربیاورد و بنویسد و بنویسد. او از آن‌دست نویسنده‌هایی است که دوست دارند کج بنشینند ولی راست بنویسند و همین خصلت، شایسته بهترین احترام‌هاست. تکمله: خوشحال که نه، باید بنویسم افتخار می‌کنم به اینکه نویسنده اولین کتابی که ترجمه کرده‌ام به دریافت مهم‌ترین جایزه ادبی جهان نائل شده است اما به همین اندازه ناراحتم از اینکه حال استاد دریابندری آن‌قدرها خوب نبود و نیست که مثل سالیان نه‌چندان دور به او زنگ بزنم و تشکر کنم از اینکه «بازمانده روز» را به ما هدیه داد؛ رمان به‌غایت ارزشمندِ ایشی‌گورو که خواندنش هم درس رمان‌نویسی است هم دوره رایگان و آکادمیک ترجمه و نثر ادبی. امیدوارم حال جناب دریابندری به‌زودی خوب شود که بی‌تعارف، غزل‌واره ترجمه هستند و مایه مباهات. همین.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.