|

حسن نمکدوست تهرانی:

ابزار پروپاگاندا احتیاجی به آموزش روزنامه‌نگاری ندارد

شاید آنچه باعث شده تا آموزش روزنامه‌نگاری را با نگاه انتقادی‌تری ببیند و راهکارهایی برای ارتقای آن پیشنهاد دهد؛ جداشدن او از یک سیستم دانشگاهی در مقطعی از زندگی حرفه‌ای‌اش و نگاه از بیرون به مسئله باشد. حسن نمکدوست‌تهرانی، مدیر مرکز آموزش و پژوهش همشهری، در گفت‌وگو با «شفقنارسانه» معتقد است آموزش روزنامه‌نگاری در ایران روزآمد نیست و دلایلی هم برای این ایده دارد. البته همه مسئله آموزش در کشور را در سیستم آموزشی نمی‌بیند. نبود ارتباط ارگانیک بین مراکز آموزش با مراکز حرفه‌ای را هم بخش دیگری از این مسئله می‌داند و البته در رصد رسانه‌های فعال در کشور به این نتیجه رسیده است که بعضی از آنها اصلا در ژانر روزنامه‌نگاری نمی‌گنجند و بیشتر در ژانر جنگ روانی قرار می‌گیرند. نمکدوست می‌گوید روزنامه‌نگار باید آموزش ببیند که عینی‌گرا و منصف باشد و خود را وقف حقیقت کند. درحالی‌که این ویژگی‌ها در بخش مهمی از رسانه‌های ما اختلال ایجاد می‌کند. در ادامه، متن خلاصه‌شده گفته‌های نمکدوست را می‌خوانید: مهم‌ترین مسئله در آموزش روزنامه‌نگاری به‌صورت خاص این است که حدود 50 سال گذشته تحولی جدی در آموزش روزنامه‌نگاری ایران صورت نگرفته است. آموزش روزنامه‌نگاری - که ما به‌صورت متعارف داریم- شاخه‌های مختلف روزنامه‌نگاری را جدا از هم می‌بیند یعنی ما درحال‌حاضر در دانشگاه علامه طباطبایی به‌عنوان یک دانشگاه اصلی آموزش روزنامه‌نگاری، همچنان روزنامه‌نگاری را در چارچوب روزنامه و نه مطبوعات می‌بینیم. یعنی آموزش دانشجویان معطوف به روزنامه - آن هم نه روزآمد و امروزی - است. در دانشگاه صداوسیما هم اگر قرار بود روزنامه‌نگاری تدریس شود که نمی‌شود، احتمالا تصور بر این بود که ژورنالیسم صرفا رادیویی یا تلویزیوني را باید یاد بدهند. درحالی‌که الان در جهان، روزنامه‌نگاری یکپارچه دیده می‌شود؛ یعنی روزنامه‌نگار باید همه مهارت‌های کار در محیط چاپ، رادیو و تلویزیون و وب را بیاموزد و تفکیکی بین این نوع روزنامه‌نگاری‌ها وجود ندارد. روزنامه‌نگار امروزی، روزنامه‌نگار چندرسانه‌ای است یعنی هم باید مهارت روزنامه‌نگاری کاغذی را داشته باشد، هم رادیویی و تلویزیونی و هم وب و شکل‌های دیگر روزنامه‌نگاری که در حال پدیدارشدن هستند. ما الگوهای ثابت را تدریس می‌کنیم. مثلا می‌گوییم خبر، مصاحبه، گزارش، یادداشت و مقاله. شکل‌های مختلف دیگری هم پدیدار شده که ما اساسا در ادبیات روزنامه‌نگاری با آنها مواجه نمی‌شویم. مثلا ما روزنامه‌نگاری روایی را تدریس نمی‌کنیم یا مثلا راجع به روزنامه‌نگاری جست‌وجوگر از منظر نظری در دوره کارشناسی ارشد بحث می‌کنیم، ولی اصلا در دوره کارشناسی، روزنامه‌نگاری تحقیقی مطرح نمی‌شود. همچنین روزنامه‌نگاری ورزشی، خانواده، کودکان، شهری یا سبک زندگی آموزش داده نمی‌شود درحالی‌که در دنیا برای این موضوعات، متون خاصی تدوین ‌شده است. ما حتی روزنامه‌نگاری بحران به معنای تکنیکال آن را آموزش نمی‌دهیم. یعنی درواقع از یک‌ طرف آن گسست را برطرف نکرده‌ایم و از طرف دیگر به سراغ شکل‌های دقیق‌تر و عمیق‌تر روزنامه‌نگاری نرفته‌ایم که معطوف به موضوع است. این هم نشان‌ می‌دهد روزنامه‌نگاری ما امروزی نیست. امروزه ما به روزنامه‌نگاری به‌عنوان یک امر تخصصی توجه نمی‌کنیم. من معتقدم دوره لیسانس روزنامه‌نگاری فایده‌ای ندارد و نمی‌توان از یک دانشجوی کارشناسی انتظار داشت که یک خبرنگار در سطح خوبی در بخش‌های تخصصی شود. چون در دوره کارشناسی نمی‌تواند به‌طور عمیق این موضوعات را یاد بگیرد و اگر هم بتواند یاد بگیرد، خیلی فرایند کند و زمان‌بری است. آن تفکری که می‌گفت روزنامه‌نگاری اقیانوسی به عمق یک میلی‌متر است، الان ‌یک اسطوره ابطال‌شده است. روزنامه‌نگار کسی است که نسبت به قلمرو تحت پوشش خود اشراف عمیق داشته باشد. بی‌توجهی به سبک‌ها و رویه‌های تازه روزنامه‌نگاری جنبه دیگری هم دارد. برای مثال قاعده‌های تیترنویسی که ما به‌طور معمول در دانشگاه به دانشجویان آموزش می‌دهیم برای روزنامه و ساخت خبر است. همچنین ارتباط ارگانیک بین مراکز آموزش با مراکز حرفه‌ای وجود ندارد و این هم نشان‌دهنده عقب‌ماندگی نظام آموزشی ماست که نتوانسته با صنعت پیوند بخورد و درواقع نتوانسته‌ایم صنعت رسانه را به دانشگاه پیوند دهیم. الان اگر بخواهیم خبرگزاری‌های ایران را طبقه‌بندی کنیم، بعضی از آنها اصلا در ژانر روزنامه‌نگاری نمی‌گنجند و بیشتر در ژانر جنگ روانی قرار می‌گیرند. وقتی به تیترها نگاه کنیم متوجه این موضوع می‌شویم. با اینکه اسم آنها خبرگزاری است، ولی به‌عنوان یک ارتش عمل می‌کنند. یکی از ویژگی‌های اصلی یک خبرنگار دقت و رعایت کامل امانت است. درحالی‌که به‌دفعات دیده‌ایم یک خبرگزاری یا روزنامه یا رادیو و تلویزیون خودمان از میان مجموعه گفته‌های یک فرد با تقطیع عبارت‌هایش جمله و جمله‌هایی را تیتر می‌کنند که هیچ سنخیتی با اصل نظر او ندارد. سیاست‌زدگی، فضای تحریریه اعم از خبرگزاری، مطبوعات و رادیو و تلویزیون را به ‌طور خاص و حاد تبدیل به ابزار پروپاگاندا کرده است. خب ابزار پروپاگاندا احتیاجی به آموزش روزنامه‌نگاری ندارد و آموزش روزنامه‌نگاری برای آن مخل است. روزنامه‌نگار باید آموزش ببیند که عینی‌گرا و منصف باشد و خود را وقف حقیقت کند. درحالی‌که این ویژگی‌ها در بخش مهمی از رسانه‌های ما اختلال ایجاد می‌کند و اینها اصلا احتیاجی به این آموزه‌ها ندارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.