|

خاورمیانه کوچک تهران

علیرضا زمانی: محله‌های پرشمار تهران، اگرچه با توسعه ناموزون و معماری جدید گسسته از فلسفه ایرانی، می‌روند تا به ظاهر شبیه یکدیگر شوند، اما در باطن ویژگی‌هایی دارند که هر یک را از دیگری متفاوت كرده است. محله‌هایی که هر یک هویتی از این شهر بزرگ به‌حساب می‌آیند؛ هویت‌های خردی که به‌لحاظ ذاتی تعدادشان به 200 هویت بالغ می‌شود و تحت نام تهران، هویتی متنوع و متکثر زیر پوست این شهر کلان جاری و ساری است. هویتی که با هویت‌های خرد نژادی و قومی و ملیتی بی‌شمار شهر پیوند خورده و تهران را به شهری خاص بدل كرده است. هویت متنوع و متکثری که نمود و جلوه‌گاهش همین ایام محرم و عزاداری‌های شهر است. دولت‌آباد، محله کم‌نام‌ونشان تهران، یکی از همان 200 هویت ذاتی شهر است. محله‌ای که در گذشته روستایی بود، از روستاهای بلوک غار و ساکنانش درون قلعه‌ای زندگانی می‌کردند. ساکنانی که در زمان زندیه، عده‌ای از ایل هفت‌لنگ بختیاری با تبعید به آن اضافه شدند. روستایی که زمانی با باغ زیبا و پرمحصولش، در مالکیت عباس میرزا نایب‌السلطنه بود. روستا قلعه‌ای که از دهه 50، زمین‌هایش به شرکت عمران دولت‌آباد واگذار و واحدهای مسکونی بی‌شماری برای کارمندان دولت احداث شد. واحدهای مسکونی که کنار قلعه رو به زوال، هویت متفاوتی را در کنار ساکنان قدیم برای دولت‌آباد به ارمغان آورد.پیش از این، در همین کوچه پس‌کوچه‌های دولت‌آباد بود که تعزیه فاخر این روزهای تهران پایه‌گذاری شد. خاله حسنیه، بانوی ساکن محله، به سبب ارادتش به سیدالشهدای عالم، همراه اصغر نانوا، محمد قصاب و دیگر مردمان محله، چراغ تعزیه را در دولت‌آباد برافروخت. بانویی که معین‌البکایی تعزیه را عهده‌دار بود. معین‌البکایی که همان نقش کارگردان سینما و تئاتر را در تعزیه عهده‌دار است. بانویی که باید او را نخستین معین‌البکای زن و شاید نخستین کارگردان این سرزمین لقب داد. بانویی که شاگردش خسرو شمر، فاخرترین تعزیه این روزگار شهر را در حسینیه دوشهید دولت‌آباد اجرا می‌کند. همان خسروشمر که افتخار معین‌البکایی این شهر به او رسیده و تعزیه‌اش را ادامه راه تعزیه تکیه دولت تاریخی تهران، به‌حساب باید آورد. غیر این، دولت‌آباد محل سکونت بسیاری از ایرانی‌های عربی است که در روزگار قاجار و پهلوی اول، پدران و اجدادشان راهی و ساکن عراق شده بودند. ایرانی‌هایی که با روی‌کارآمدن حزب بعث، از عراق اخراج و تعداد شایان‌توجهشان ساکن بلوار قدس شدند. بلواری که حسینیه کاظمینی‌ها، نجفی‌ها، کربلایی‌ها و کردهای فِیلی در آن واقع شده و عزاداری‌ها و نذورات و گفت‌وگوها و زبان‌ها و نوشته‌های این خیابان، حال و هوایی کاملا عربی به این نقطه از خاک تهران بخشیده است.همچنین، دولت‌آباد محل سکونت پاکستانی‌های شیعه از طایفه جعفری است که به کار عینک‌فروشی مشغول‌اند. پاکستانی‌هایی که ایام محرم تکیه‌ای در دولت‌آباد برپا می‌كنند و به سبک و سیاق معروف پاکستانی به سینه‌زنی و نوحه‌خوانی می‌پردازند و با شیر مخصوص از عزاداران پذیرایی می‌كنند. افغان‌های پرتعداد دولت‌آبادی هم چند تکیه برای خود در این محله به پا کرده و به شیوه سنتی، بکر و تأثیرگذار خود برای حسین فاطمه به اقامه عزا می‌پردازند. سوری‌ها هم چندصباحی است که میهمان دولت‌آبادی‌های تهران‌اند؛ هرچند فعالیتی در این ایام ندارند. دولت‌آباد، مانند خاورمیانه‌ای کوچک، با همه تنوع و تکثر قومیتی و ملیتی و هویتی‌اش، نشانگر گوشه‌ای از هویت هزارتوی تهران است، هویتی که کمتر دیده‌شده و کمتر جایی در برنامه‌های توسعه‌ای این شهر داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.