هزار استارتآپ بیبهره از وام و حمایت دولتی
بیم فرشتگان از خرج سرمایه در حوزه آیتی
شرق: در سالهای اخیر حمایت از شرکتهای نوپا و فعال در زمینه فناوریهای ارتباطی همواره مطرح بوده است. موضوعی که اکثر کشورهای توسعهیافته دنیا نیز با باور به اینکه ایدههای نو و خلاقانه مبتکران میتواند جهان را متحول کند، از چنین استعدادهایی برای شکوفایی تکنولوژی سیستمهای دولتی و خصوصی به خوبی بهره میبرند. در ایران اما همچنان شرکتهای تازهتأسیس در زمینه آیتی با مشکلات حمایتی مواجه هستند؛ حمایت از سوی سرمایهگذاران و حتی حمایتهای فکری و زیربنایی از سوی دولت. اخیرا ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورایعالی فضای مجازی، اعلام کرد در کشور بیش از هزار استارتآپ وجود دارد که برای ادامه فعالیت نیاز به صندوق، حمایت و سرمایهگذار دارند. اما تفکر رایج در این زمینه در ایران بر این اصل استوار است که ایدهها زمانی دارای ارزش میشوند که به نقطهای از درآمدزایی مالی رسیده باشند و سرمایهگذار از ریسک سرمایهگذاری خود در آن مطمئن باشد. حتی به اذعان فعالان در شرکتهای نوپا آیتی در ایران برخلاف کشورهای دیگر با کمترین استقبال سرمایهگذاری مواجه است و همچنان سرمایهگذاران به تزریق پول در حوزههای سنتی علاقه بیشتری دارند. موضوعی که رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق بازرگانی ایران نیز اخیرا بر آن تأکید کرده و میگوید تأمین مالی شرکتهای نوپا در حوزه ICT و کاهش ریسک فعالیت آنها در اقتصاد کشور مهمترین خواستههای فعالان این حوزه است. به گفته محمدرضا طلایی شرکتهای دانشبنیان از نظر تأمین مالی در وضعیت خوبی قرار ندارند، از طرفی قادر به تأمین وثایق لازم برای دریافت تسهیلات بانکی هم نیستند. این روند موجب میشود جوانان انگیزه لازم برای شروع کسبوکارهای اینچنینی را از دست بدهند. طلایی معتقد است نظام بانکی باید همگام با کشورهای دیگر حرکت كند و بايد از سیستمهای جدید استفاده کنیم. فراموش نکنیم که این صنعت پایه رشد و توسعه صنایع دیگر است پس بیتوجهی به آن میتواند مانع حرکت اقتصاد کشور به سمت جلو شود. رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی ایران میگوید تأمین منابع برای رشد این حوزه، هزینه محسوب نمیشود، بلکه سرمایهگذاری برای رشد اقتصادی است. اگر این باور در کشور به وجود آید، بانکها و صندوقها کمک بیشتری به صنعت ICT کشور خواهند کرد. اگر دولت در اندیشه کوچکسازی است، پس باید از حوزه فناوری اطلاعات استفاده کند. طلایی همچنین نقص در قوانین بانکی و گمرکی را از معضلات این حوزه میداند: «هرگاه شرکتی میخواهد اقدام به صادرات کند، گمرک میگوید بار باید در کانتینر قرار گیرد اما محموله شرکتهای دانشبنیان، ایده، فکر و نرمافزار است که قابلیت قرارگرفتن در کانتینر را ندارد. این نشان میدهد که قوانین و بخشنامههای کشور در حوزه فناوری اطلاعات ناقص است. وفور فرشتگان سرمایهگذاری در بیرون از مرزها آمارهای سرمایهگذاری در حوزه آیتی نشان میدهد که تنها در آمریکا حدود ۷۵۶ هزار فرشته سرمایهگذار وجود دارد؛ فرشتگانی که علاقهمندیشان به تبدیل دلار برای تولید فکر بالاترین سود را در سال ۲۰۱۳ به اندازه ۱۵۹میلیاردو ۹۷۰ میلیون دلار برایشان به ارمغان آورد. حدود پنج تا 7.2 میلیون نفر در ایالات متحده آمریکا بهعنوان سرمایهگذاران معتبر شناخته میشوند که البته این تعداد کمتر از یک درصد جمعیت آمریکا را تشکیل میدهند. نکته قابل تأمل اما این است که حقوق و درآمد آنها بیش از ۲۰۰ هزار دلار در سال و ارزش خالص کار آنها بیش از یک میلیون دلار است. گزارشی دیگری از مؤسسه هاروارد نشان میدهد: «فرشتگان سرمایهگذار اغلب از استارتآپهایی در حوزه اینترنت (37.4 درصد)، سلامت و بهداشت (23.5 درصد)، موبایل و تلفن (10.4 درصد)، انرژی و برق (4.3 درصد)، الکترونیک (4.3 درصد)، محصولات مصرفی (3.5 درصد) و بقیه صنایع (16.5 درصد) حمایت میکنند». فرشتگان ایرانی هنوز سنتیاند با این علاقهمندی وافر در دیگر کشورها اما در مرزهای ایران احساس علاقهمندبودن به آنچه رسما سرمایهگذاری برای جذب استعداد در حوزه آیتی نامیده میشود، برتری دارد. با وجود اين از ابتدای سال جاری بود که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و صندوق کارآفرینی امید اعلام یک همکاری مشترک کردند و اعطای 104 میلیارد تومان وام به کسبوکارهای نوپا در حوزه آیتی را تصویب کردند. هرچند مسئولان صندوق سرمایهگذاری امید اعلام کردند هرگز اعطای وام به شرکتهای نوپا در اساسنامه این صندوق دیده نشده است. بر اساس این همکاری مبلغ صد میلیارد ریال از سوي صندوق کارآفرینی امید و 50 میلیارد ریال از محل منابع وزارت ارتباطات صرفا برای حمایت از کسبوکارهای نوپا پرداخت ميشود. بر اساس آن بخش عمدهای از تسهیلات به شرکتهای نوپایی اعطا میشود که در پارکهای علم و فناوری، مراکز رشد یا شتابدهندهها مستقر بوده و از سوی این نهادها به ما معرفی میشوند. بخش دیگر هم به شرکتهای دانشگاهی که مورد تأیید دانشگاه بوده و حداقل یک عضو هیئت علمی با مجوز هیئت امنای دانشگاه در آنها فعال باشد، اعطا میشود و سقف این وام صد میلیون تومان اعلام شده است. اگرچه وعدههای اعطای وام به شرکتهای تازه رشدکرده در حوزه آیتی از تعهدات دو طرف بخش خصوصی و دولتی ایران اعلام شده اما اکثر قریب به اتفاق استارتآپها و شرکتهای کوچک اخیرا در نمایشگاه الکامپ اعلام کردند با کمتر حمایتی از سوی فرشتگان سرمایهگذاری روبهرو هستند و وامهایی که وعدههای اعطای آن داده میشود، هرگز به شرکتهای کوچک نمیرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.