برندگان نوبل فیزیک ۲۰۱۷ معرفی شدند
لایگو کاشف امواج گرانشی
گروه علم: برندگان جایزه نوبل فیزیک 2017 معرفی شدند. آکادمی نوبل، دیروز برندگان جایزه نوبل فیزیک 2017 را معرفی کرد. جایزه نوبل فیزیک 2017 بهطور مشترک به «راینر ویس»، «بری سی. بریش» و «کیپ اس. تورن» اعطا شد. این سه دانشمند، نوبل فیزیک امسال را به دلیل تلاشهای خود در زمینه مشاهده امواج گرانشی و کار با آشکارساز «لایگو» (LIGO) دریافت کردند. نیمی از جایزه 1.1 میلیوندلاری نوبل فیزیک امسال به «راینر ویس» و نیم دیگر به طور مشترک به «بری سی. بریش» و «کیپ اس. تورن» تعلق گرفته است. گفتنی است «آلبرت اینشتین» پس از تدوین نظریه نسبیتش، چند سال به بررسی پیامدهای آن پرداخت و پیشبینیهایی کرد که تا امروز بسیاری از آنها با استفاده از دستگاههای دقیق آزمایشگاهی، تأیید شدهاند. یکی از آن پیشبینیها، این بود که هر تغییری در ماده و انرژی روی دهد، آثار گرانشی آن؛ یعنی تغییر فضا-زمان، طبق نسبیت خاص، با سرعت نور منتقل میشود. یکی از آثار پیشبینیشده نسبیت، امواج گرانشی بود، اما این امواج، آنقدر ریز و کوچک هستند که تا اواسط دهه 1970 ساخت دستگاهی برای مشاهده آن، با محدودیتهای تکنولوژیک بسیاری مواجه بود. از سالهای میانی دهه 1970، آزمایشگاهها و دستگاههای زیادی در سراسر زمین و حتی در مدار ساخته شده تا آثار امواج گرانشی را رصد کنند. حتی چند گزارش هم در این زمینه منتشر شد، اما هیچگاه این گزارشها نتوانستند با دقت کافی، وجود امواج گرانشی را تأیید کنند. در سال 1991، کنگره آمریکا بودجه عظیمی را تصویب کرد که دو رصدخانه تداخلسنج لیزری امواج گرانشی یا بهاختصار، لایگو، تحت نظارت دو دانشگاه کلتک (مؤسسه فناوری کالیفرنیا) و امآیتی (مؤسسه فناوری ماساچوست) و همکاری پژوهشگاههای بریتانیایی، آلمانی و استرالیایی ساخته شوند. این رصدخانهها، کارشان را از سال 2002 شروع کردند. هرکدام از این رصدخانهها دو باریکه لیزری به طول چهار کیلومتر و عمود بر هم دارند. این رصدخانهها درنهایت سال گذشته این امواج را آشکار کردند. سال گذشته، مقالهای در مجله بسیار معتبر فیزیکال ریویو لترز منتشر شد و تأیید کرد که لرزش بسیار ریزی در تداخلسنجهای لایگو ثبت شده که از امواج گرانشی ساطعشده از برخورد و ادغام دو سیاهچاله با جرم حدود 30 برابر جرم خورشید در فاصله 3.1 میلیارد سال نوری زمین ناشی شده است. هرچند برخی افراد، پیش از این دانشمندان دیگری را بهعنوان برندگان احتمالی نوبل فیزیک 2017 پیشبینی و معرفی کرده بودند، بسیاری دیگر نیز دریافت این جایزه را حق مسلم این فیزیکدانان میدانستند، زیرا در حقیقت با آشکارسازی امواج گرانشی، یکی دیگر از آخرین پیشبینیهای «اینشتین» نیز تأیید شد. گفتنی است که این برندگان سال گذشته و در چنین روزهایی (و در حقیقت پس از اعلام برندگان نوبل 2016) خبر کشف خود را اعلام کردند و بخت دریافت نوبل 2016 را از دست دادند، اما با توجه به اهمیت این کشف بود که در سال گذشته برنده «جایزه دستاورد» (Breakthrough Prize) شدند. بنیاد جایزه دستاورد، سه میلیون دلار را در قالب یک جایزه ویژه به تیم کاشف این پدیده اعطا کرد. سه بنیانگذار پروژه رصدخانه تداخلسنج لیزری امواج گرانشی؛ یعنی «رونالد دریور» و «کیپ اس. تورن» از مؤسسه فناوری کالیفرنیا و «راینر ویس» از مؤسسه فناوری ماساچوست مشترکا یک میلیون دلار را دریافت کردند. دو میلیون دلار باقیمانده نیز بین هزارو پنج نویسنده مقاله این کشف و همچنین هفت نفر دیگر که سهم مهمی در این تلاش داشتند، تقسیم شده بود. «استیون هاوکینگ»، فیزیکدان نامدار انگلستان که همین جایزه را در سال 2013 دریافت کرده بود، در آن زمان درباره اهمیت این کشف گفته بود: «این کشف بسیار مهم است. اول اینکه شاهدی است بر نظریه نسبیت و پیشبینیهای آن در مورد تعاملات سیاهچالهای و دوم اینکه آغازی است بر نجوم جدید که به نمایش جهان از طریق یک رسانه متفاوت خواهد پرداخت». «راینر ویس» 85 ساله از «مؤسسه فناوری ماساچوست» (MIT)، «کیپ اس. تورن» 77ساله و «بری سی. بریش» از «مؤسسه فناوری کالیفرنیا» (Caltech) هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.