|

دانشگاه خوارزمی، معلق میان تعلق ملی و الحاق استانی

مراد کاویانی*

دانشگاه خوارزمی دیرپاترین دانشگاه مدرن کشورمان به شمار می‌رود که پیشینه تأسیس آن به‌ سال ۱۲۹۷ ه.ش. بازمی‌گردد. پیشینه و هویت تاریخی دانشگاه خوارزمی در جایگاه نخستین مؤسسه آموزش عالی کشور و نیز ملی‌بودن کارکرد آن به همراه خیل گسترده دانش‏آموختگانی که طی این مدت در پیشرفت و اعتلای کشورمان نقش داشته‏اند، سرمایه کلانی است که تقریبا دیگر دانشگاه‌های کشور فاقد چنین پیشینه هویتی هستند. این دانشگاه از آن زمان تا به امروز سابقه پرفرازونشیبی از تحولات اداری، سیاسی و مدیریتی را پشت‌سر گذاشته است. دانشگاه خوارزمی یا همان دانشگاه تربیت معلم پیشین و دانش‌سرای عالی اسبق در سراسر کشور پردیس‏های مختلفی مانند یزد، اراک، زاهدان، کاشان، سبزوار و ... داشت که در چند دهه اخیر این پردیس‏ها به‌تدریج جدا شدند و در مقام دانشگاه استانی سر برآوردند؛ جداشدن‏هایی که طی زمان از وزن ژئوپلیتیک دانشگاه کاست و در ذهن استادان و کارکنان، سابقه ناخوشایندی بر جای گذاشت. در کنار این رخدادها واگذاری ۱۸ هکتار زمین و ۲۰‌ هزار مترمربع ساختمان این دانشگاه به دانشگاه علامه در اوایل دهه 80 مجموعه دانشگاهی را نسبت به «قلمرو دانشگاه» به‌شدت حساس کرده است. امروز، دانشگاه خوارزمی دو پردیس دارد؛ پردیس تهران واقع در خیابان شهید مفتح جنوبی با مساحت دو هکتار و تعدادی ساختمان‏ آموزشی و پژوهشی و پردیس کرج واقع در حصارک به مساحت بیش از 200 هکتار در کنار آزادراه راهبردی تهران- کرج . دیده‌ها و داده‎ها هم گویای آن هستند که در چند دهه گذشته، هویت و کارکرد این دو بخش آنچنان در هم تنیده است که یکی بدون دیگری ناقص و ناکارآمد است و در این مدت نیز دانشگاه، توسعه هردو پردیس را دنبال کرده حتی با توجه به مسئله کمبود جا و زمین در تهران بخش عمده سرمایه‏گذاری‌ها را در کرج انجام داده است. بر بنیاد آمار، دانشگاه خوارزمی نزدیک به 13‌ هزار دانشجو در مقاطع مختلف تحصیلی و 500 استاد دارد که عموما هم ساکن کرج و تهران هستند. اما نگرانی نسبت به تفکیک این دو پردیس از اوایل دهه 90 هم‌زمان با ارتقای سطح سیاسی شهرستان کرج به استان (1389) پدید آمد و این موضع در کانون کشمکش و کشاکش مدیریت استانی البرز و دانشگاه خوارزمی قرار گرفت. در این میان، کارگزاران استانی بر این باور هستند که استان البرز همانند دیگر استان‎ها به دانشگاه نیاز دارد. ازاین‏رو، کوشیدند با رایزنی‏های آشکار و پنهان و بی‏توجه به بازتاب این اقدام در دانشگاه، همراهی و حمایت وزیر علوم و دیگر دست‏اندرکاران را درباره تعلق دانشگاه خوارزمی یا دست‌کم پردیس حصارک کرج به استان البرز را با خود همراه کنند. آبان‌ماه سال گذشته (1395) یکی از نمایندگان کرج در مجلس شورای اسلامی عنوان کرد: «موضوع تعلق دانشگاه خوارزمی به استان البرز با موافقت و حمایت وزیر علوم به پایان رسیده است». همین جمله با توجه به ذهنیت تلخ مجموعه دانشگاهی (اعم از استادان، کارمندان، مدیران و دانشجویان) نسبت به «قلمرو دانشگاه خوارزمی» که پیش از این به آن اشاره شد بازتاب‌های اعتراضی گسترده رسانه‏ای و میدانی یافت. به‌گونه‏ای که وزیر وقت علوم ناگزیر به انتشار اطلاعیه شد و در قالب آن «اخبار مربوط به تفکیک مراکز و نیز انتقال مرکزیت این دانشگاه به استان البرز» را رد کرد. با این حال، مناسبات نه‌چندان دوستانه این دو مجموعه در این مدت به بروز رنجش خاطرهایی انجامید که به بدبینی و افزایش فاصله میان آنها دامن زد. از آنجا که دانشگاه خوارزمی هویت و کارکرد خود را ملی می‎داند و نه استانی و آن را نیز اعلام کرده است، این موضع چندان خوشایند کارگزاران استانی و کرجی نبوده است. ازاین‌رو، همراهی چندانی با مسئولان دانشگاه در قالب بهره‏گیری از توان علمی دانشگاه به عمل نیاورده‏اند. از دیگر سو، این برداشت در دانشگاه خوارزمی شکل گرفته‏ است که در یک دهه گذشته مسئولان شهرستان کرج و بعدها استان البرز، اعتقادی به نقش دانشگاه در توسعه شهر و استان ندارند به‌گونه‎ای که در این سال‌ها نه‌تنها به توسعه دانشگاه کمکی نکرده‌اند، بلکه همواره از دانشگاه مطالبه زمین برای ساخت تعمیرگاه، مترو، دپو و بلوار داشته‌اند و از آنجا که با مقاومت دانشگاه روبه‌رو شده‌اند برای ایجاد و تشدید فشار، عوارض ١٦٠ میلیاردتومانی از دانشگاه مطالبه کرده و در این راستا اقدام به برداشت مبلغ ٢٠٠‌ میلیون تومان از حساب دانشگاه کرده‌اند و در بسیاری موارد نیز بر سر راه دانشگاه مانع گذاشته‌اند. شنیده‌ها نیز گویای آن است که اگر کارگزاران استانی نتوانند دانشگاه خوارزمی با کارکرد ملی را به دانشگاه خوارزمی استان البرز تبدیل کنند، در پی مستقل‏سازی پردیس خوارزمی کرج برخواهند آمد به‌گونه‏ای که حتی بی‌توجه به سابقه و هویت دیرینه دانشگاه خوارزمی نام آن را نیز به «دانشگاه البرز» یا «دانشگاه آیت‏الله طالقانی» تغییر می‌دهند. این در حالی است که دانشگاه خوارزمی با توجه به توانمندی‏ها، دانشگاهی جامع است و در سطح دو دانشگاه‌های کشور ارزیابی می‌شود و تفکیک پردیس کرج این دانشگاه از تهران، آن را به سطح سه و چهار دانشگاه‌های کشور فروخواهد کاست. با توجه به وجود دانشکده‌ها و زیرساخت‏های آنها در کرج و تهران، در صورت مستقل‌شدن، تقسیم دانشکده‌ها در تهران و کرج به‌گونه نامتعادلی صورت خواهد گرفت به‌طوری‌که هر دو دانشگاه ناقص خواهند بود؛ به این معنا که دانشکده‌های فنی و مهندسی، علوم پایه و روان‌شناسی در کرج و دانشکده‌های علوم اقتصادی، مدیریت، حقوق، جغرافیا و... در تهران. همچنان که اشاره شد مساحت پردیس تهران فقط دو هکتار است ازاین‌رو، دست‌کم تا چند سال یا شاید برای همیشه با توجه به کاهش دانشجویان ورودی به دانشگاه‌ها از توسعه کالبدی برای برخی دانشکده‌ها ناتوان خواهد بود. بر پایه پیش‏بینی‏ها، در چنین وضعیتی اندیشه‌ ادغام چنین دانشگاهی در دانشگاهی دیگر قوت می‌گیرد، همان‌گونه که درباره دانشگاه علوم اقتصادی که امروزه به دانشگاه خوارزمی پیوسته، رخ داد و به دانشکده‏ای از این دانشگاه تبدیل شد. این در حالی است که دانشگاه خوارزمی در پی تدارک جشن یکصدمین سال تأسیس در سال آینده است. بر این پایه، به نظر می‌رسد تا زمانی که کارگزاران استانی نتوانند جا یا زمینی به پهناوری و موقعیت راهبردی همانند پردیس خوارزمی کرج بیابند، از خواست استانی خود دست نخواهند کشید. از آنجا که این امکان قوی نیست، از همه ابزارها و فشارها برای داشتن دانشگاه استانی در گام نخست کلیت دانشگاه خوارزمی و در گام دوم پردیس این دانشگاه در کرج که از بسیاری امکانات و زیرساخت‏ها نیز برخوردار است، استفاده خواهند کرد. در مقابل، دانشگاه خود را دانشگاهی در سطح ملی می‌داند که مأموریت‌های آن پاسخ به نیازهای کشوری است و بر آن است با زمینه‏سازی و برنامه‌ریزی خود را در جایگاه دانشگاهی بین‏المللی ارتقا دهد. درحالی‌که با جداسازی دانشگاه به‌ویژه بخشی که در کرج قرار می‌گیرد، به دانشگاه استانی تبدیل می‌شود. در این صورت مداخله کارگزاران استانی و شهری کرج در دانشگاه سوگیری‌های آن را در اندازه خواست‏های استانی فروخواهد کاست. از سوی دیگر، با توجه به ارتقای سطح سیاسی شهرستان کرج به استان و وجود مطالبه عمومی برای داشتن دانشگاه استانی، چنانچه هریک از نهادها و ادارات فعال در مقیاس شهری و استانی (تازه تأسیس) کرج و البرز بتوانند به این مهم دست یابند، سال‌ها از اعتبار (برند) کسب‌شده استفاده خواهد کرد. از این رو، کوشش برای راه‏اندازی دانشگاه استانی برای آنها (اعم از فرد یا نهاد) آن‌قدر ارزش و اعتبار خواهد داشت که آشکار و پنهان در پی «قلمروزدایی دانشگاه خوارزمی» برآیند. این وضعیت، این برداشت را فراروی ناظران قرار می‌دهد که کشمکش بر سر «قلمرو دانشگاه خوارزمی» به این زودی‏ها فرو نخواهد کاست و چه‌بسا در آینده نزدیک نیز رو به فزایندگی و گستردگی نهد. *عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.