سفر ظریف به عمان و قطر
مسقط بر اجرای برجام تأکید دارد
عمان و قطر مقصد سفر دوروزه محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران است. روز گذشته ظریف به مسقط و دوحه سفر کرده تا در چارچوب مشورتهای مستمر دوجانبه و منطقهای، با وزرای خارجه و مقامات عالیرتبه این دو کشور گفتوگو کند. او با استقبال رسمی «یوسف بنعلوی»، وزیر خارجه عمان، در فرودگاه، وارد مسقط شد. محور اصلی گفتوگو در این سفر بررسی تحولات منطقهای و بینالمللی است. قرار است ظریف در این سفر علاوه بر دیدار با همتای خود، با برخی از مقامات این دو کشور نیز دیدار و گفتوگو کند. ظریف: مسقط بر اجرای برجام تأکید دارد اولین دیدار رسمی ظریف، با سلطان قابوس بود. او پیش از این دیدار، در جمع خبرنگاران گفت: «روابط جمهوری اسلامی ایران با عمان، روابط بسیار ویژهای است و ما در زمینه سیاسی و گفتوگوهای منطقهای و مشورتهایی که برای امنیت منطقه لازم است و همچنین در روابط دوجانبه، اقتصادی، ترانزیت و انرژی، روابط بسیار گسترده و خوبی داریم». ظریف با اشاره به مواضع عمانیها درباره برجام، تصریح کرد: «مواضع عمان تاکنون درباره ضرورت رعایت برجام با ایران مشابه بوده و این مواضع را هم رسما اعلام کردهاند. همچنین در دیدارم با عمانیها، آنها مجددا تأکید کردند همه کشورها باید برجام را کاملا رعایت کنند». ظریف گفته است: «در این سفر، درباره موضوعات مختلف اقتصادی ازجمله خط لوله گاز میان ایران و عمان بحث خواهم کرد. همکاریهای بسیار خوب بانکی با عمان نیز شروع شده است؛ درعینحال، در حوزه گردشگری سلامت و زیارتی و همینطور سایر گردشگریهایی که با عمان داشتیم نیز بحثهای خوبی انجام شده است». او درباره موضع عمان در مسئله کردستان عراق و اینکه آیا بین دو طرف همسویی وجود دارد، گفت: «عمانیها تقریبا مواضع کاملا مشابهی با جمهوری اسلامی دارند. همسویی در مواضع تقریبا در سطح بینالمللی موجود است؛ یعنی ما هیچ کشوری را در سطح بینالمللی سراغ نداریم که از حرکت رفراندوم در کردستان، حمایت کند». نگاه يكسان 2 کشور در مسائل استراتژیک محمدرضا نوریشاهرودی، سفیر ایران در عمان، هم در حاشیه سفر ظریف به عمان، گفت: «روابط ایران و عمان، روابطی مستمر، ثابت، پایدار و روبهرشد است. ما امروز شاهدیم که روابط سیاسی در اوج خود قرار دارد و روابط اقتصادی نیز روزبهروز بهتر میشود. دو وزیر نیز همواره با یکدیگر در مجامع بینالمللی، مسائل دوجانبه و منطقهای گفتوگو و تبادلنظر داشتهاند؛ برایناساس آقای دکتر ظریف امروز در مسقط مسائل را بررسی میکنند». نوریشاهرودی تصریح کرد: «دنبال این هستیم تا تسهیلاتی را برای رفتوآمد ایرانیان ایجاد کنیم و درباره این مسئله در دیدار وزیران خارجه دو کشور بحث و بررسی خواهد شد. درعینحال، بناست عمانیها بندر «سویق» را به صورت اختصاصی در اختیار ایران قرار دهند که کشتیهایی که ظرفیت کمتر از سه هزار تن دارند، بتوانند در این بندر پهلو بگیرند و بار آن وارد گمرک شده و ترخیص شود». او تأکید کرد: «از سویی عمانیها تسهیلاتی را برای ثبت شرکتهای ایرانی ایجاد کردهاند؛ بهطوریکه ایرانیها میتوانند در عمان شرکت خود را ثبت کرده و کالاهایشان را به این کشور صادر کنند یا اینکه کالاهای خود را از عمان به کشورهای آفریقایی یا دیگر کشورهای منطقه و حوزه دریای هند، صادرات مجدد کنند». سفیر ایران در عمان گفت: «در مجموع، نگاه دو کشور در مسائل سیاسی و منطقهای، نگاهی روبهرشد و استراتژیک است و عمانیها در مسائل سیاسی نیز نسبت به پیشرفت کارها تأکید میکنند و این باعث شده گرمی بیش از حدی بین دو کشور ایجاد شود». نگاهی به گذشته یک هفته بعد از پایان توافق اولیه ژنو (سوم آذر 1392)، بود که محمدجواد ظریف اولین سفر منطقهای خود را با حضور در سه کشور کویت، عمان و قطر آغاز کرد. این سفر از مسقط، پایتخت عمان، شروع میشود و یک روز بعد، یازدهم آذر، به دوحه رفته و با «شیخ تمیم بنحمد بنخلیفه آلثانی» امیر و «خالد بنمحمد العطیه»، وزیر خارجه قطر، دیدار میکند. ظریف قبل از سفر به دوحه، در فرودگاه مسقط، از عربستان سعودی برای همکاری با ایران در مسیر استقرار صلح و ثبات در منطقه دعوت کرده بود. وزیر خارجه ایران در اولین سفر خود به کشورهای منطقه، پیام حسن روحانی، رئیسجمهوری را اعلام کرد: «اولویت جمهوری اسلامی ایران، روابط حسنه با کشورهای منطقه است و سفر اینجانب به منطقه برای انتقال پیام دوستی جمهوری اسلامی ایران است». او با اشاره به اینکه وجود پارهای اختلاف نظرها نباید موجب غفلت از مشترکات شود، تأکید کرده است: «لازم است بر مشترکات تکیه کنیم و در کنار یکدیگر قرار بگیریم تا مانع بروز اختلاف شویم». دولت یازدهم با پیام «حفظ و تقویت روابط دوجانبه و همکاریهای منطقهای» کار خود را آغاز میکند و اولین سفر منطقهای ظریف بعد از توافق اولیه ژنو، حول این پیام بود. البته همان زمان هم گفته میشد سفر وزیر خارجه ایران به منطقه، برای اطمینانبخشیدن به کشورهای عربی حوزه خلیجفارس نسبت به توافقنامه هستهای تهران با گروه 1+5 است. بعد از آن، سفر وزیر خارجه ایران به کشورهای منطقه بارها تکرار میشود؛ یکسال بعد ظریف، در 18 آبان سال 1393، به عمان سفر میکند و از نقش سلطنت عمان در پیشبرد توافق هستهای ایران میگوید. این سفر با هدف برگزاری نشست سهجانبه ظریف، جان کری، وزیر خارجه آمریکا و کاترین اشتون انجام شد. اگر روابط ایران و عمان در دوره معاصر با نقش مثبت کشور عمان در پرونده هستهای ایران تقویت شد؛ تاریخ نيز از روابط ایران و عمان به نیکی یاد میکند؛ از زمان سلطنت محمدرضا پهلوی، ایران و عمان روابط سیاسی و اقتصادی خوبی با یکدیگر داشتهاند. در دوره شورش ظفار در عمان، محمدرضا پهلوی در حمایت از عمان در کنار انگلستان میماند؛ تا دوران پیروزی انقلاب اسلامی، که برخلاف بسیاری از همسایگان ایران در خلیجفارس، عمان موفق به حفظ روابط دیپلماتیک با هر دو طرف جنگ ایران- عراق در ۱۹۸۰-۱۹۸۸ شد و از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد برای پایاندادن به جنگ حمایت کرد. در طول جنگ مذاکرات مخفی آتشبس بین دو طرف متخاصم در مسقط برگزار شد؛ اگرچه هرگز نتیجه این مذاکرات، توافق نبود. عمان بارها برای برقراری روابط دیپلماتیک ایران با عربستان و انگلستان در دورههای متعدد پیشقدم شده است. مرحوم آیتالله هاشمیرفسنجانی در خاطرات سال 1366 خود آورده است که مقامات عمان به ایران پیشنهاد داده بودند بین آمریکا و ایران بهعنوان واسطه عمل کنند. سلطان قابوس در سال ۱۳۴۹ با یک کودتا در عمان روی کار آمد؛ او همان زمان نامهای به محمدرضا شاه نوشته و خواستار برقراری رابطه حسنه دو کشور شد. متعاقب آن سفیر وقت ایران در کویت برای بردن پیام شاه به عمان سفر کرد و از آن تاریخ روابط بین دو کشور آغاز شد. در ۲۸ فروردین ۱۳۵۱، بهمن زند بهعنوان اولین سفیر ایران در عمان، استوارنامه خود را تقدیم سلطان قابوس کرد و دولت عمان نیز اسماعیل خلیل را به سمت کاردار به ایران معرفی کرد. در ۱۱ اسفند ۱۳۵۲ برای اولین بار سلطان قابوس به ایران سفر و از برخی مراکز اقتصادی و نظامی ایران نیز بازدید کرد. در اوایل سال ۱۳۵۳ در اعلامیه مشترکی که بعد از سفر سلطان قابوس از ایران انتشار یافت، دو کشور علاقه خود را براي همکاری در همه زمینهها بهمنظور حفظ ثبات و امنیت منطقه و آزادی کشتیرانی و عبور و مرور از تنگه هرمز ابراز كردند. در سوم مرداد ۱۳۵۳ یک موافقتنامه تجدید حدود مرزهای ایران و عمان بین وزاری خارجه دو کشور در تهران امضا شد. این توافقنامه از تاریخ سه خرداد ۱۳۵۴ به اجرا درآمد. در این توافقنامه موافقت شده بود که درصورتیکه خط مرز از محل منابع نفت عبور کند، هیچیک از دو دولت بدون جلب نظر دیگری چاهی حفر نکنند. ۱۴ آذرماه ۱۳۵۶ شاه ایران به دعوت رسمی سلطان قابوس برای نخستین بار از عمان دیدار و از نیروهای ایرانی مستقر در ظفار بازدید کرد. تا اینکه بار دیگر سلطان قابوس در سال 1388 به ایران سفر کرد. همان زمشان «نیویورکتایمز» نوشت که عمان ارتباطش با ایران را زیادتر کرده و با اعراب نیز اختلاف پیدا کرده است، تمایل عمان بیشتر به ایران است تا به عربستان. او بار دیگر در سال 1392 بعد از انتخاب حسن روحانی به ریاستجمهوری به ایران سفر کرد و انتخاب وی را تبریک گفت. در اسفند همین سال حسن روحانی به دعوت رسمی سلطان قابوس، بهمنظور گفتوگو با رهبران عمان یک سفر دوروزه به این کشور داشت. در دوره دولت یازدهم روابط ایران با عمان ادامه داشت. عمان هم همواره از حق ایران برای دستیابی به فناوری صلحآمیز هستهای، از مذاکرات هستهای و از برجام حمایت کرده است. بیستویکم تیرماه هم یوسف بن علوی، وزیر خارجه عمان در دیدار با محمدجواد ظریف و حسن روحانی به این موضع دوستان کشور خود تأکید کرد. روابط ایران و قطر پس از حمله به سفارت و کنسولگری عربستان سعودی در ایران روابط بین ایران و قطر نیز به سردی گرایید؛ قطر با حمایت از عربستان سطح روابط خود را با ایران کاهش داد. اما در خرداد سال 1396 بار دیگر روابط ایران با قطر مسیر دیگری را پیمود. بعد از انقلاب اسلامی ایران، روابط قطر و ایران گستردهتر شده بهنحویکه امیر پیشین قطر و همسرش با سید محمد خاتمی، رئیس دولت اصلاحات ایران دیدار داشته است. بعد از آن در دوره محمود احمدینژاد نیز امیر پیشین قطر از ایران و با مقام معظم رهبری هم دیدار داشته است. ایران و قطر مشترکات زیادی دارند؛ ازجمله آنکه هر دو عضو اوپک، جنبش عدم تعهد، سازمان همکاری اسلامی هستند. هر دو کشور روابط اقتصادی خوبی در زمینههای اقتصادی و بهویژه صنایع نفت و گاز دارند. ایران و قطر مشترکا بزرگترین منبع گاز طبیعی جهان را کنترل میکنند. قطر ۱۳ درصد ذخیره ثابتشده گاز را دارد و هر روز ۶۵۰ میلیون مترمکعب گاز از قسمت خود تولید میکند درحالیکه ایران ۵۷۵۰ میلیون مترمکعب گاز تولید میکند. علاوه بر همکاریها در زمینه نفت و گاز، این دو کشور همکاریهایی نیز در زمینه کشتیرانی دارند. حالا روابط ایران و قطر بعد از دوره کوتاهی کاهش سطح روابط، مسیر بهبود را طی میکند؛ در بحران دیپلماتیک قطر با عربستان سعودی و تحریم قطر در خرداد امسال، ایران از قطر پشتیبانی کرده و از کشورهای عربی خواست مشکلات خود را از طریق گفتوگو حل کنند. پس از اینکه عربستان سعودی و امارات متحده عربی، کشور قطر را تحریم اقتصادی کردند، ایران روابط تجاری خود را با قطر گستردهتر کرد. حالا ظریف در مسقط و دوحه بر بهبود این روابط تأکید دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.