ضرورت همسویی نظام آموزشی
با نقشه راه توسعه کشور
محسن ضرابی. رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عمان
آنچه مسلم است، این است که بدون توسعه همهجانبه علمی، رسیدن به توسعه اقتصادی امری است ناممکن؛ چراکه در جهان امروز، دستیافتن به موفقیتهای توسعهای بر پایه علم و دانش استوار است و تاکنون در کل جهان کشوری دیده نشده است که بدون توجه به توسعه همهجانبه علمی، به توسعه اقتصادی رهنمون شده باشد. هرساله با آغاز فصل پاییز و نواختهشدن زنگ مهر، همه نگاهها به آغاز فصل جدید تحصیل علم و دانش معطوف میشود. آمارها بیانگر حجم درخور توجهی از محصلهایی است که در مقاطع مختلف آموختن را آغاز یا پی میگیرند. جمعیت شایان توجهی از جمعیت ۸۰میلیونی که به امید رسیدن به موقعیتی شایسته، عزم خود را برای نقشآفرینی در مسیر حرکتهای توسعهای کشور جزم میکنند و حال این سؤال مطرح میشود که برنامهریزان آموزشی، نقشه راه را با چه نگاهی ترسیم میکنند؟ آیا به اقتضائات و نیازهای صنعت و خدمات کشور نیز نظر دارند یا همچنان این رقابت مراکز دانشگاهی است که بیتوجه به اینکه کشور ما نیازمند چه نوع آموزشی است، دنبال جذب و جلب طالبان علم بدون توجه به سرنوشت دانشآموختگان هستند؟ همیشه مدیران و مسئولان کشور، در سخنرانیهای خود حمایت کامل خود را از توسعه مبتنی بر دانایی، پژوهش و فناوری اعلام میکنند؛ ولی در عمل چیز دیگری مشاهده میشود. بیشک آنچه کشور ما در مقطع کنونی به آن نیازمند است، جهش در رشد اقتصادی است. اقتصادی که اگر به درستی نتواند نقش خود را ایفا کند، حرکت چرخ توسعه کشور را در ابعاد مختلف با بحران همراه میکند. برنامهریزان آموزشی ما تاکنون به چه میزان در تدوین و تنظیم دروس پایه، به درک مفاهیم اقتصادی توجه کردهاند؟ به چه میزان محصلها را با دنیای واقعی و عملی دروس اقتصادی آشنا و به چه میزان ذهنها را به این مقوله مهم حساس کردهاند؛ تا دانشآموزان ما بعد از سالها تحصیل با ورود به بازار، با مفاهیم خرد و کلان اقتصادی بیگانه نباشند و بتوانند خود را با حرکت متوازن اقتصادی همراه کنند؟ موضوع بعدی، اقتصادسنجی رشتههای تحصیلی است. درحالیکه وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی هر سه ماه یک بار آمار تفکیکی از جامعه بیکاران کشور و اینکه در هر استان، فارغالتحصیلهای کدام رشتههای تحصیلی، شانس بیکاری بیشتري دارند، ارائه میکند، متأسفانه وزارتخانههای «علوم، تحقیقات و فناوری» و «بهداشت و آموزش پزشکی»، در تعیین سقف پذیرش دانشجو برای رشتهشهرهای مختلف، توجه بسیار کمی به این آمار نشان میدهند. حال آنکه انتظار میرود عرضه خدمت آموزشی، متناسب با تقاضای مؤثر در بازار اصلاح شود. از سوی دیگر، در نظام آموزش دبیرستان و هدایت تحصیلی نیز به نیازهای آتی اقتصاد کشور کمتوجهی نشان داده میشود. هدایتگران تحصیلی که در آموزشوپرورش ایران خدمت میکنند، عمدتا آشنایی اندکی با تحولات بازار کار دارند و بر اساس ذهنیتهای شخصی و قدیمی خود، استعدادهای درخشان دانشآموزان را به سمت رشتههای بدون آینده شغلی هدایت میکنند و سرنوشت غمباری را برای برخی از آنها رقم میزنند. این در حالی است که در عمده کشورهای درحالتوسعه، برنامهریزی آموزشی، در هر دو سطح مدارس و آموزش عالی، هماهنگی مناسبی با تحولات اقتصادی جامعه دارد و میکوشد پاسخگوی نیازهای بخشهای صنعتی و تجاری کشور باشد. این در حالی است که انتظار میرود سرمایه عظیمی که خانوادهها، دولت و خیران برای آموزش کودکان، نوجوانان و جوانان کشور هزینه میکنند، با بهرهوری حداکثری همراه باشد و افرادی توانمند برای حضور در عرصههای مختلف اقتصادی تربیت کند. بهعنوان نمونه، در حالی که همکاریهای اقتصادی، صنعتی و علمی ایران و دیگر کشورها در گرو یادگیری مناسب زبان انگلیسی است، در نظام آموزش رسمی به این مسئله توجه کافی نمیشود و دانشآموختگان ناچار میشوند برای رفع نیازهای کاری خود، دورههای آموزشی مجزایی را بگذرانند؛ حال آنکه انتظار میرود نظام آموزشوپرورش و آموزش عالی کشور، این مهارت را به دانشآموزان و دانشجویان به شکل مناسب بیاموزد. اگر نظام آموزشی کشور از کارآمدی لازم برخوردار باشد، نیازی نیست هر دستگاه اداری یا کارخانه یا شرکت خصوصی، وقت، هزینه و انرژی زیادی را صرف آموزش مجدد نیروهای انسانی خود کند و میتوانند فقط به آموزش تحولات دانش کاری در سالهای اخیر اکتفا کنند؛ اما فقدان کارآمدی نظام رسمی آموزشی، باعث شده نیمی از عمر مفید هر عضو جامعه، صرف آموزشهای ناکارآمد شود و انتظار داشته باشیم همه این کاستیها در قالب طرحهای کوتاهمدتی مانند آموزش ضمن خدمت، کارورزی و... برطرف شود که قطعا چنین نخواهد شد و نمیتوان راه صدساله را یکشبه پیمود. ذهنیت نادرست و انتزاعیای که نظام فعلی آموزشی به دانشآموزان و دانشجویان تحمیل میکند، گاهی به مدد آموزشهای تکمیلی نیز اصلاح نمیشود و مانع مهمی در مسیر تعالی سازمانها و شرکتهای اقتصادی خواهد بود. اینجانب ضمن تبریک آغاز سال تحصیلی به تمام محصلان، دستاندرکاران و معلمان خدوم، امیدوارم برنامهریزان آموزشی با نگاهی روشن به آموزش مسائل اقتصادی، مدرسان ما با آموختن علم اقتصاد، دانشآموزان ما را از همان ابتدا با مفاهیم اقتصادی و راههای کسب در دنیای پرآشوب رقابتها آشنا کنند تا دانشآموختگان ما بهتر بتوانند نقشآفرین حرکت توسعهای کشور باشند و فردایی بهتر را برای ایران اسلامی به ارمغان آورند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.