احزاب؛ بنیاد توسعه و اقتدار ملی
کوروش الماسی
دلسوزان بسیاری که هدفی جز سربلندی، توسعه، اقتدار ایران زمین و رفاه، آرامش و شادی برای یکایک شهروندان این آب و خاک ندارند، پیوسته و با تمام توان و اراده در تلاش هستند. اما بنابر شواهد عینی و ملموس که زیست دشوار بخش قابل توجهی از شهروندان ایرانزمین مؤید آن است، تلاش بیامان این بزرگواران دلسوز در عرصههای گوناگون آنگونه که باید نتایج مطلوبی به بار نیاورده یا بسیار پرهزینه و کُند است. در این موجز، مجالی برای پاسخگفتن به «چرا» تلاش دلسوزان برای حلوفصل دشواریهای گوناگون شهروندان نتایج مطلوبی نداشته است، نیست. اما شاید بتوان بسیار سطحی به پرسش چه باید کرد یا چگونه میتوان تلاش دلسوزان برای توسعه، سربلندی و اقتدار ایرانزمین را در مسیر تحقق نتایج عینی و ملموستر هدایت کرد، پاسخ داد. شاید، بارزترین وجه تمایز جوامع معاصر با جوامع قرون وسطی استفاده انسانهای معاصر از علوم گوناگون برای مدیریت و حلوفصل امور گوناگون زیست اجتماعی باشد. یکی از این عرصهها، مدیریت سیاسی کشورهاست. نمود مدیریت سیاسی دانشبنیاد در کشورهای توسعهیافته در وجود احزاب قوی و کارآمد است. پربیراه نخواهد بود اگر ثبات، پایداری، اقتدار و توسعهیافتگی دولتهای معاصر را مشروط به وجود احزاب قوی و کارآمد تصور کنیم. فعالیت سیاسی از طریق احزاب به معنی نظاممندکردن رفتار سیاستورزان و اولویت اهداف جمعی بر اهداف فردی و جناحی (یا به عبارتی درک این حقیقت کاربردی که عملی، کمهزینه و سودمندترین مسیر تحقق اهداف فردی / جناحی، مسیر تحقق اهداف همگانی است.) در عرصه سیاسی کشور است. نظاممندشدن عرصه سیاسی به معنی شفاف، کارآمد، سودمند، ارزیابیپذیری اظهارات، راهکارها، راهبردهای سیاسی و پاسخگوکردن سیاستورزان در قبال عملکرد خود است. سیاستورزی از طریق احزاب موجب تفکیک یا پالایش سیاستورزان از سیاستبازان، سیاستورزان سوداگر از سیاستورزان حامی منافع ملی (جمعی)، سیاستورزان كمدانش از سیاستورزان آگاه، بااخلاق و دانشگاهی و... است. شاید، سادهترین تبیین حزب اینگونه باشد: فعالیت سازمانیافته گروهی برای تحقق اهداف مشترک جمعی که متشکل از اهداف فردی است. به عبارتی، افراد به این درک کاربردی نائل میشوند که در زیست اجتماعی به تنهایی نمیتوان نیازها، خواستهها و آرزوهای فردی را صرفا به اعتبار تواناییها، امکانات، تجربه و دانش فردی خود محقق کنند، بههمیندلیل برای تحقق اهداف فردی در قالب گروههای سازمانیافته (احزاب) متشکل میشود. با درنظرگرفتن شرایط داخلی، آشفتگی منطقهای، تحولات تاریخساز جهانی و وجود بدخواهانی که پیوسته در حال تدبیر نقشههای شوم برای نفوذ و بهرهبرداری از شرایط و منابع کشور هستند، تداوم و ثبات مدیریت کلان و توسعه و اقتدار ملی در گرو نظاممندشدن فعالیت سیاستورزی در قالب احزاب کارآمد و حاکمیت قانون بر تمامی فعل و انفعالات عرصه سیاسی است. سیاستورزان انتصابی و انتخابی و متنفذان در هر جایگاهی باید پاسخگوی اظهارات، عملکرد، طرحها و راهکارهای خود باشند؛ اینکه سیاستورزی در قالب احزاب راههای گریز سیاستبازان از پاسخگوبودن در قبال عملکرد خود را بسیار محدود میکند. سیاستورزی در قالب احزاب موجب میشود سیاستورزان درک کنند و بپذیرند که سیاستورزی یک عرصه شخصی نیست؛ اینکه موجودیت و اعتبار سیاستورزان در هر جایگاهی نظر و اقبال رأیدهندگان (شهروندان) نسبت به آنها است. قضاوت شهروندان در صندوقهای رأی به همه سیاستورزان معنی، کارکرد، مفهوم و درستی افعال سیاسی را به شفافترین شکل تفهیم میکند. اصولگراها با هر اسم و رسمی باید متوجه باشند و بپذیرند که فعالیت حزبی با درنظرگرفتن جمیع شرایط داخلی و خارجی یگانه مسیر باثبات، کمهزینه، مطمئن و پایدار برای اقتدار نظام و توسعه کشور است. سیاستورزی نامنظم و در قالب روابط خویشاندی، همکیشی و منفعتی در جهان معاصر نه فقط میسر نیست، بلکه بسیار پرهزینه و پرمخاطره است. کاربردیترین سنگ محک تمامی افعال اجتماعی در عرصههای گوناگون نتایج عینی، ملموس و ارزیابیپذیر است که فعالیتهای گوناگون در مدتزمان مشخص به بار میآورد. احزاب برخلاف اشخاص برای حیات سیاسی خود محتاج نظر مثبت رأیدهندگان هستند. بنابراین، احزاب برخلاف سیاستورزانی که جایگاه خود را به ارث برده یا امواج تحولات خاص سیاسی آنها را در جایگاهی خاص قرار داده، نمیتوانند به نظر شهروندان یا افکار عمومی بیتوجه باشند. در جهان معاصر، افکار عمومی اکسیژن سیاستورزان است. به چند دلیل همه سیاستورزان و جناحهایی که به بقای سیاسی خود اهمیت میدهند، به ضرورت باید حامی ایجاد احزاب کارآمد و قوی باشند: 1- احزاب کارآمدترین و کاربردیترین ابزار پیشگیری از تحولات قهرآمیز در جوامع معاصر هستند. 2- در جهان معاصر، احزاب یگانه ابزار شناختهشده برای دفع نفوذ، دخالت و مدیریت داخلی کشورها از سوی قدرتهای انرژیخوار و استثمارگر جهانی برای غارت منابع دیگر کشورهاست. 3- احزاب نمود بلوغ سیاسی نخبگان یک کشور هستند. بلوغ بدین معنی که نخبگان به این درک کاربردی نائل شدهاند که مدیریت اَمن، سودمند و پایدار کشور با حذف رقبای سیاسی امکانپذیر نیست، بنابراین با ایجاد احزاب کارآمد، قوی و ریشهدار به همزیستی مسالمتآمیز در مدیریت کشور میپردازند. نکتهای که به باور نگارنده میتواند به تسریع ایجاد احزاب کارآمد یاری برساند، حضور روانشناسان بهعنوان اعضای احزاب است. بخش اعظم کنشگران سیاسی که به سودمندبودن احزاب قوی و کارآمد اعتقاد دارند، هنوز خود با ویژگیهای ناخودآگاه فردمحور که ریشه در فرهنگ و تاریخ طولانی دارد، به فعالیت حزبی میپردازند. اینکه این ویژگیهای ناخودآگاه فردمحور مانعی جدی بر سر راه توسعه، تقویت و کارآمدشدن احزاب است. حضور روانشناسان در احزاب میتواند گذار سیاستورزان را از اندیشهها، رفتار و ویژگیهای فردمحور به کسب ویژگیهای لازم برای کار تیمی و حزبی تصریح کند. اینکه روانشناسان میتوانند در فرهنگسازی ملزومات کار تیمی که اساس فعالیت حزبی کارآمد است، نقش بیبدیلی ایفا کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.