|

آموزه‌های پلاسکو و حقوق بهره‌برداران ساختمان

7 مهر روز آتش‌نشانی و ایمنی

محمد مهدوی . پژوهشگر

چند روز پس از حادثه دلخراش ساختمان پلاسکو، به دستور رئیس‌جمهور هیئت ویژه ملی شامل 10 چهره برتر دانشگاهی کشور تشکیل شد. مأموریت این هیئت علاوه بر بررسی علت وقوع حادثه، شناسایی راهکارها برای بازدارندگی در برابر حوادث مشابه پلاسکو بود. نسخه 12بندی پیشنهادی اعضای این کمیته به‌عنوان بخشی از گزارش به راهکارهای پیشگیری از حوادث مشابه اشاره دارد. محورهای چهارگانه این نسخه شامل «شناسایی برج‌های قدیمی، مستعد حریق و ایمن‌سازی این برج‌ها»، «الزام مالکان ساختمان‌ها به تعمیر و نگهداری دوره‌ای»، «بازتعریف مأموریت‌ها و مسئولیت‌های سازمان آتش‌نشانی و سازمان مدیریت بحران شهر تهران» و در نهایت «الزام بیمه حوادث در ساختمان‌ها» بوده است. اما در این میان آنچه اهمیت دارد رعایت یک‌سری ضوابط و اصول حین اجرای ساختمان و پس از آن است که در قالب «مثلث حقوق بهره‌برداران ساختمان» در تمامی ساختمان‌ها ضروری به نظر می‌رسد. با وجود اینکه بسیاری از کالاهای معمولی دارای دفترچه راهنما هستند، اما در کشور ما ساختمان به‌عنوان جدی‌ترین و پرهزینه‌ترین کالا در سبد خانوار فاقد چنین مجموعه دفترچه راهنمایی است. در واقع چنین مجموعه‌ای باید پاسخ‌گوی نیاز بهره‌برداران ساختمان در زمینه نحوه استفاده از بخش‌ها و المان‌های مختلف ساختمان و اطلاع از جانمایی دقیق مقاطع و تجهیزات گوناگون سازه‌ای، معماری، تأسیسات مکانیکی و برقی باشد. بهره‌مندی از این اسناد و مدارک یکی از اضلاع مثلث حقوق بهره‌برداران ساختمان است. می‌توان گفت شناسنامه فنی و ملکی ساختمان به همراه نقشه‌های چون‌ساخت (نقشه‌های دقیق سازه‌ای، معماری، تأسیسات مکانیکی و برقی از آنچه ساخته شده) که در ماده 19 فصل ششم شیوه‌نامه‌های ابلاغ‌شده دراین‌خصوص به آنها اشاره شده، همین اسناد و مدارک است. به‌این‌ترتیب خریداران از مشخصات ساختمانی که خریداری می‌کنند، مطلع می‌شوند. واضح است که درحال‌حاضر چنین اسناد، اطلاعات و نقشه‌هایی یا اساسا وجود ندارند یا اگر در برخی شهرها و استان‌ها تهیه شده باشند، حالت صوری داشته و کمکی به بهره‌بردار نمی‌کنند. مهندس کامیار بیات‌ماکو که سال‌ها رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران بوده، دراین‌باره می‌گوید: «فقط در برخی استان‌ها این شناسنامه‌ها تهیه و صادر می‌شوند. قرار بود شناسنامه فنی و ملکی ساختمان یک سند کاربردی باشد، اما درحال‌حاضر این سند فوق‌العاده سطحی است و چه‌بسا یک سند فاز صفر است و فقط اینکه یک رویداد کلی در ساختمان رخ داده یا نه را گزارش می‌دهد». ضلع دوم مثلث حقوق بهره‌برداران یک‌سری گواهینامه‌های تضمین کیفیت است تا براساس این مدارک و گواهینامه‌ها، سازندگان مصالح و مجریان در قبال محصولات و کیفیت کارشان پاسخ‌گوی بهره‌برداران باشند. لزوم ضلع سوم اما زمانی احساس می‌شود که متوجه می‌شویم هر بهره‌برداری به‌دلیل نداشتن تخصص، وقت و... نمی‌تواند مشکلاتی را که برای واحد آپارتمانی یا ساختمان پیش آمده، پیگیری و رفع کند. پس مسئول یا مدیر تعمیر و نگهداری که در مبحث 22 مقررات ملی ساختمان از آن یاد شده در اینجا موضوعیت پیدا می‌کند. بیات‌ماکو ادامه می‌دهد: «مدیر بهره‌برداری و تعمیر و نگهداری ساختمان باید متخصص و آموزش‌دیده باشد. اما در مجتمع‌های بزرگ و شهرک‌ها به سازمان بهره‌برداری ساختمان هم نیاز داریم تا بر کار مدیران و مسئولان نظارت داشته باشند. در تراز نهایی باید انجمن حمایت از بهره‌برداران ساختمان را داشته باشیم تا در صورت بروز مشکل، سازمان‌ها موارد خود را از طریق این انجمن حل‌وفصل کنند». با این وصف، برای تأمین حقوق بهره‌برداران ساختمان، اضلاع سه‌گانه شامل شناسنامه فنی و ملکی و نقشه‌های چون‌ساخت، گواهینامه‌های تضمین کیفیت و در آخر ضلع سه‌لایه مسئول بهره‌برداری، سازمان بهره‌برداری و انجمن حمایت از بهره‌برداران ساختمان باید ایجاد شوند و به صورت یک سیستم یکپارچه و کارآمد عمل کنند. در صورت تحقق این امور، مسلما ضریب خطر بروز حوادثی مانند ساختمان پلاسکو در کشور به‌شدت کاهش خواهد یافت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.