|

پرچم سرخ افراشته

علیرضا زمانی: پرچم عزای حسین بن علی بیش از ‌هزار سال است بر کوی تهران امروز به اهتزاز است. آن روزگاران تهران دهی بی‌نام‌ونشان و از اقمار بی‌شمار ری بزرگ حساب می‌آمد، همان ری که امروز قمری از اقمار منطقه‌ای 22‌گانه تهران است!؟ با حکومت گرفتن آل‌بویه، دسته‌ها و عزاداری‌های مصیبت سید شهیدان عالم، در ری به راه افتاد و بعد از اهمیت‌یافتن تهران، از دوره صفوی، به تهران انتقال پیدا کرد. اولین تکیه عزای فرزند رسول خدا در تهران منهای ری!، به دست خواهر شاه طهماسب صفوی بنا شد. صد سال بعد هم، به سال 1060 ق، تکیه دیگری در ری و کنار بارگاه حرم حضرت عبدالعظیم(ع) و محلی به نام نفرآباد ساخته شد. تکیه‌ای که امروزه میراث‌دار کهن‌ترین تکیه تهران و متولی‌اش بانویی از فرهیختگان این شهر و سرزمین است. مکانی که نزدیک به چهارصد سال پرچم سرافرازی این شهر و عزای محرم را متصل برپا نگاه داشته است. همان مکان مقدس که با توسعه نامراد عمران‌محور این شهر شاخ‌به‌شاخ شده و در غفلت مسئولان کاربلد! این شهر خیمه‌اش خوابیده چراغش خاموش خواهد شد؛ همان‌گونه که محله چهارصدساله نفرآباد چراغش خاموش شد!؟ بعد آنکه آقامحمدخان ردای پایتختی بر تن تهران پوشاند، تکایا و هیئت‌های عزاداری این شهر رو به ازدیاد نهاد. شهر هرروز وسعت می‌یافت و مهاجران و اقوام گوناگون راه پایتخت را در پیش گرفته بودند. افشارها، خلج‌های ساوه و عرب‌های ورامین، نخستین قوم و طایفه‌ای بودند که تکیه‌ای برای خود در شهر برپا کردند. هرچه باشد هم‌پیمانان آقامحمدخان به حساب می‌آمدند و از ابتدای ورود به تهران ارج و قربی برای خود داشتند. قمی‌ها، کرمانی‌ها هم دیگر اقوام و طایفه‌هایی بودند که کنار تهرانی‌ها، تکیه‌های خود و پرچم عزای حسین را در این شهر برافراشتند. به‌غیر اینها، در هر محله از تهران تکیه‌هایی برپا بود. اعیان، رجال و علمای محله‌ها هم بیشترشان مراسم‌های خانگی خود را داشتند. کاشانی‌ها، بروجردی‌ها، ترک‌ها و آذربایجانی‌ها، که پاتوقشان مسجد شیخ عبدالحسین بود، هر کدام دسته‌ها و عزاداری‌های خود را داشتند. هرچه تهران بزرگ‌تر می‌شد، تنوع قومی و طایفه‌ای و نژادی هم در شهر ازدیاد پیدا می‌کرد و هر کدام شیوه‌ای خاص در اجرای مراسم عزاداری داشتند. مراسم شام غریبان مختص ترک‌ها بود. تهرانی‌ها چنین مراسمی نداشتند. اما رفته‌رفته چنین مراسمی به تکایای آنها نیز وارد شد؛ هرچند سال‌ها اشعار ترک‌ها را عینا در این شب می‌خواندند. با تشکیل هیئت عزاداری صنف بزازها در دوره ناصری و سپس هیئت صنف خیاط‌ها، هیئت‌های صنفی مختلف هم به این جمع پیوستند. چنین تنوعی به لحاظ حضور اقوام و ساکنان مختلف شهرها و ولایات، همچنین هویت پررنگ محله‌ای و تنوع صنوف مختلف بازار تهران، سبب شده بود تکایا و هیئت‌های فراوانی با سبک و سیاق‌های خاص عزاداری پدید آیند؛ تکایا و هیئت‌هایی که پایدارترین مراکز فرهنگی تهران بوده‌اند. مراکزی که امروز همچنان به فعالیت مشغولند. مراکزی که نماد تنوع قومی و فرهنگی این شهرند و با ساختار شکل‌گیری و توسعه شهر پیوند عمیق داشته و آن را با همه شهرهای دیگر همچون یزد و زواره و زنجان و متفاوت می‌نمایند. موضوعی که باید در توسعه پایدار این شهر به آن توجه کرد و تقویت شود تا ناگاه طرحی عظیم و هنگفت، برخلاف هویت تهرانی و براساس الگوی عزاداری حسینیه اعظم زنجان در این شهر برپا نشود!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.