|

دموکراسی ابزاری برای حل بحران‌ها

دموکراسی با خود معانی و نشانه‌های زیادی دارد. اینکه ارتباطش با گردش مسالمت‌آمیز قدرت چیست و چگونه به آن مشروعیت می‌دهد. اینکه در دموکراسی بر شفافیت و تکثرگرایی سیاسی تأکید می‌شود و زمینه مشارکت سیاسی شهروندان اعم از زن و مرد را برای تدبیر امور خودشان و تأثیر‌گذاری بر تصمیم‌سازان مختلف سیاسی از طریق انتخابات آزاد و سالم تأمین می‌کند. به‌اضافه اینکه به حقوق ‌بشر به مفهوم جهانی‌اش و قانون احترام می‌گذارد و موجب توانمند‌سازی زنان و پذیرش نظر اکثریت طبق یک بازی ازپیش‌ تعیین‌شده می‌شود. مفهوم دموکراسی به لحاظ تاریخی شاهد تغییراتی بوده است. این تغییر به نسبت جوامع مختلف، تکثر نظرها و مکاتب فکری و فلسفی متفاوت بوده است. برای مثال ما یک نوع دموکراسی مستقیم داریم که به صورت خیالی و مثالی است. در این نوع دموکراسی شهروندان می‌توانند بدون هیچ واسطه‌ای در حکمرانی و قانون‌گذاری و حتی اجرای قوانین مشارکت داشته باشند. یک نوع دموکراسی نمایندگی داریم که مبتنی بر انتخاب شهروندان و اعمال قدرت از طریق نهادهای نمایندگی است. یک نوع دموکراسی توده‌ای داریم که مبتنی بر مرجعیت سوسیالیستی است. نوع دیگر دموکراسی مشارکتی است که عرصه را بر همه فعالان باز می‌کند تا امورشان را تدبیر کنند. همچنین یک نوع دموکراسی اختلافی هست که می‌گوید باید شیوه‌ای را در پیش گرفت که تنوع یک جامعه کاملا حفظ شود. یک نوع دموکراسی توافقی هم داریم که به صورت جمعی درباره بسیاری از مسائل مورد اختلاف توافق می‌شود. مفهوم دموکراسی یکی از مفاهیم جدید در گفتمان جهان عرب است که در نتیجه تحولات سیاسی و فکری منطقه شکل گرفت. زمینه‌های زیادی برای تحقق دموکراسی در کشورهای منطقه وجود دارد اما به‌ندرت تلاش می‌شود از دموکراسی برای حل بحران‌های موجود در کشورهای عرب استفاده شود. حال آنکه دموکراسی اساسا شیوه‌ای برای مدیریت تنوع اجتماعی و بحران‌های مختلف است. در عرصه بین‌المللی ما شاهد اشکال گوناگونی از تجارب دموکراتیک در همین یک قرن گذشته بوده‌ایم. بسیاری از دولت‌های اروپایی مانند اسپانیا، یونان و پرتغال تحولاتی دموکراتیک را تجربه کردند. آنها حتی به وسیله دموکراسی موفق شدند از مظاهر استبداد رهایی یافته و خود را به ساحل نجات برسانند. این وضعیت برای کشورهای آمریکای لاتین مانند آرژانتین، شیلی و... هم بوده است کمااینکه بسیاری از دولت‌های اروپای شرقی ازجمله رومانی و یوگسلاوی به‌خصوص بعد از دوران جنگ سرد و رهایی از سلطه اتحاد جماهیر شوروی نیز شاهد تحولات خوبی در سایه تحقق دموکراسی بوده‌اند. این مسئله در برخی از کشورهای آفریقایی نیز مشاهده می‌شود. بااین‌حال منطقه خاورمیانه ازجمله مناطقی است که به شکلی منفی با این دینامیسم پویا برخورد می‌کند. به‌گونه‌ای که برخی از دولت‌ها حتی به شکلی عمدی به حرکت‌های اصلاح‌طلبانه توجه نشان نمی‌دهند و بیشتر به دنبال بازگشت به عقب بوده و همین دستاوردهای اندک را هم از بین می‌برند. آنها از طریق مادام‌العمرکردن حکمرانی و بسط یک نوع سلطه سیاسی خاص بر عرصه اجتماعی و بستن تمام درهای مشارکت عمومی به‌خصوص از سوی اپوزیسیون دوباره همان ساختارهای سیاسی گذشته را بازتولید می‌کنند. همین امر موجب شده تا نوعی رکود سیاسی بر این کشورها حاکم شود و هرگونه حرکت اصلاح‌طلبانه‌ای دچار نوعی جزر و مد شود. درنتیجه کشورها غرق در بحران‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مختلف شده‌اند. بسیاری از کشورهای عرب منطقه در ساخت دولت‌های مدرن و مدنی‌ای که ستون فقراتش مبتنی بر قانون و نهادهای مشخص باشد، ناکام ماندند. منبع: الاتحاد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.