آمريكاي ادوارد البي
نسيم آصف: «روياي آمریکایی» و «داستان باغوحش» دو نمايشنامه ادوارد البياند كه چند سال پيش با ترجمه ناهيد طباطبايي منتشر شده بودند و مدتي پيش نيز نشر چشمه اين دو نمايشنامه را در قالب يك كتاب منتشر كرد. اولين ترجمهها از آثار ادوارد البي در ايران به دههها پيش برميگردد و تاكنون آثار زيادي از او به فارسي منتشر شده است. «داستان باغوحش» كه از آثار اوليه البي بهشمار ميرود نمايشنامهاي در يك صحنه است كه اولينبار در 28 سپتامبر 1959 در برلين به صحنه رفت. در آن سالها البي هنوز شهرت سالهاي بعدش را به دست نياورده بود و تهيهكنندگان آمریکایی استقبالي از اين نمايشنامه كوتاه او نكردند. البي درباره اجراي اين نمايشنامه در برلين نوشته: «براي شب افتتاح داستان باغوحش به برلين رفتم. تصميم نداشتم بروم - بهنظر ميآمد فاصله و هزينه زياد است- اما خيلي از دوستان به من گفتند كه بايد براي كشف خودم حتما در اولين اجرا از اولين نمايشنامهاش حضور داشته باشم و من گفتم اگر دنيا را هم بهم بدهند از دستش نميدهم و رفتم و بهخاطر دنيا هم از دستش ندادم، با وجود اين حقيقت - كه تابهحال فهميدهام- كه براي اين نويسنده لااقل، شبهاي افتتاح وجود واقعي ندارد. اين شبها پيش ميآيند، اما انگار در رويا اتفاق ميافتند: آدم حواسش را جمع ميكند، اما نميتواند بازي روي صحنه را بهوضوح ببيند، آدم ميشنود اما بهسختي، آدم سعي ميكند نمايشنامه را دنبال كند، اما نميتواند دركش كند. و اگر آدم را روي صحنه صدا كنند تا تعظيم كند، تعجب ميكند كه چرا، چون نميتواند ارتباطي بين خودش و اثري كه اجرا شده پيدا كند. طبيعتا اين حس در مورد داستان باغوحش پيچيدهتر هم بود، چون نمايش به آلماني اجرا شد، زباني كه يك كلمه هم از آن نميدانستم، و در برلين هم، شهري باابهت، اما، از آنوقت واقعيت پيدا كرد. اغلب تنها با نگاه به گذشته ميتوان نقاط اوج زندگي يك فرد را درك كرد... حرفهها چيزهاي مسخرهاي هستند. بهصورتي مرموز شروع ميشوند و ميتوانند همانطور مرموز تمام شوند. و من درست در ابتداي اين حرفه هستم كه اميدوارم حضوري طولاني و رضايتبخش در تئاتر داشته باشم. اما هر اتفاقي كه بيفتد، قدر اين را ميدانم كه از آثار تازهكاري مثل من خيلي خوب و خيلي زود استقبال شد.» «داستان باغوحش» دو پرسوناژ با نامهاي پيتر و جري دارد، اولي مردي است در ابتداي دهه چهل زندگياش و دومي مردي در اواخر دهه سي عمرش است. «روياي آمریکایی» نمايشنامه ديگري از البي است كه اولينبار در 24 ژانويه 1961 در نيويورك به روي صحنه رفت. اين نيز نمايشنامهاي در يك صحنه است كه بعد از انتشارش واكنشهاي مختلفي بههمراه داشت و برخي از مطبوعات آمریکایی مضمون آن را تخطئه كردند. اين موضوع باعث شد تا البي در يادداشتاش درباره اين نمايشنامه به موضوع «سوءاستفاده از دستگاه نقد در مطبوعات آمریکایی» اشاره كند و بنويسد: «... براي مثال يكي از روزنامههاي صبح نيويورك مضمون نمايشنامه را تخطئه كرد و از ديدن افتتاحيه نمايشنامه ديگرم سر باز زد. مثال ديگر: دوتا از منتقدين آن را نمايشنامهاي پوچگرا، هرزه، و با مضموني متكبرانه خواندند. بايد بگويم وقتي منتقدي بهجاي نوشتن درباره خود نمايشنامه، در جايگاه قاضي امور اخلاقي قرار ميگيرد، ديگر منتقد نيست، سانسورچي است. مگر مضمون روياي آمریکایی چيست كه اين نگهبان اخلاق جامعه را مضطرب ميكند؟ نمايشنامه محكي است براي چشماندازي آمریکایی، حملهاي به جانشيني ارزشهاي مصنوعي بهجاي ارزشهاي واقعي در جامعه ما، محكوميت رضايت از خود، ظلم، اختگي و پوچي...»
سكوت «گذر از زمستان» عنوان مجموعهداستاني است از اوليويه آدام كه مدتي است با ترجمه مارال ديداري توسط نشر چشمه منتشر شده است. اين مجموعه شامل نه داستان با اين عناوين است: پيالا مُرد، خستگي، خاكستر، سال نو، سكوت، در بازگشت، لكنو، بيخداحافظي و زير برف. آنطور كه در توضيحات كتاب آمده، نويسنده كتاب، اوليويه آدام از نويسندگان جوان و پركار امروز ادبيات فرانسه است. او در سال 1974 متولد شده و تاكنون آثار زيادي نوشته است كه همين مجموعه «گذر از زمستان» يكي از مشهورترينهايشان است. اين كتاب در سال 2004 جايزه معتبر گنكور را از آن خود كرد. در بخشي از توضيح كتاب درباره داستانهاي اين مجموعه ميخوانيم: «اين داستانها با روايتي نزديك به هم جهاني ميسازند كه در عين استقلال وحدت دارند. درواقع كاري كه آدام در اين كتاب انجام داده است استفاده از فرم داستان كوتاه بوده براي نوشتن رماني مقطع. اكثر داستانها درباره فقدان، زندگي گذشته، آدمهايي كه از دست رفتهاند، مرگ و فرديتاند. هركدام از روايتهاي آدام رابطهاي دارند با يك گذشته دور و براي همين طعمي از نگاه مارسل پروست را ميتوان در ذهن اين نويسنده جوان فرانسوي ديد. عنصر برف در بيشتر داستانها حضور ثابت دارد و همينطور مواجهه قهرمانهاي او با امري كه در اين ميانه آنها را ناچار ميكند به بازخواني گذشته و طبيعت اطرافشان. در اهميت اين كتاب همين بس كه اصولا در سنت فرانسه داستان كوتاه چندان اهميتي ندارد و اين نويسنده توانسته با اين داستان كوتاههاي بههمپيوسته به جايزه گنكور برسد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.