کُردها چه رؤیایی در سر دارند
فریدا گریفیس
از اقصی نقاط جهان، هشدارهایی به گوش مقامات اقلیم کردستان میرسید که برای برگزاری همهپرسی دست نگه دارند، اما کُردها تصمیم خود را گرفته بودند. بااینحال و با وجود عزم راسخ کردها برای برگزاری همهپرسی، هنوز ابهامات زیادی درباره آینده اقلیم بعد از همهپرسی وجود دارد. کردها بهعنوان یک اقلیت نژادی خاطره چندان خوبی از زندگی در عراق ندارند. آنها یکبار در دوران صدام حسین یک نسلکشی را تجربه کردند که حدود صد هزار کُرد را به کام مرگ کشاند. بنابراین شاید بتوان به آنها حق داد که بخواهند حکومتی از آن خود داشته باشند. البته این خواست استقلال زمینههایی تاریخی نیز دارد. کردها در سال 2005 میلادی و بعد از حمله نیروهای ائتلاف به عراق به رهبری آمریکا و تحت قانون اساسی جدید عراق بهعنوان یک اقلیم خودگردان استقلالی نسبی را به دست آوردند و البته از آن پس نیز بارها وفاداری خود به ایالات متحده را اثبات کردند. از این گذشته، کردهای عراق در سال 2014 نیز درصدد برگزاری همهپرسی استقلال بودند که حمله داعش به عراق و اشغال بخشهای عمدهای از این کشور، عملا نقشههای آنان را نقشبرآب کرد، اما حال که بساط خلافت خودخوانده داعش به لطف مبارزه مشترک آنها و عراقیها برچیده شده است، آنها زمان را برای برگزاری انتخابات مغتنم دانستهاند؛ لحظهای مناسب از نظر کردها که دولت مرکزی عراق بعد از تهدید داعش هنوز اقتدار کافی برای ممانعت از برگزاری همهپرسی و مستقلشدن اقلیم کردستان را ندارد. البته برگزاری همهپرسی الزاما به معنای اعلام استقلال نیست. درواقع رهبران کُرد میخواهند از رأی مردم به استقلال کردستان بهعنوان اهرمی برای مذاکره و چانهزنی با بغداد استفاده کنند. بااینحال، آنها فاقد حمایت جامعه جهانیاند. ایالات متحده، بریتانیا و برخی کشورهای منطقه بهخاطر ترس از ایجاد بیثباتی در منطقه، مخالف برگزاری این همهپرسی بوده و هستند. ایالات متحده روز جمعه با انتشار بیانیهای، برگزاری همهپرسی استقلال را خللی در تلاشها برای شکست داعش عنوان کرد. علاوهبراین، جامعه جهانی از افروختهشدن آتش یک نزاع دیگر در منطقه بیمناک است.
کشورهای همسایه، از جمله ترکیه و سوریه از این جهت مخالف این همهپرسیاند که میترسند این مسئله اقلیتهای کرد آنها را نیز بهسوی خواست مشابهی سوق دهد. کردهای سوریه که جانانه علیه داعش در طول سالهای اخیر جنگیدهاند، در عمل کنترل و اداره مناطق کردنشین سوریه را در دست گرفتهاند. از دیگرسو، ترکیه نیز که برای دهههای متمادی با کردهای استقلالطلب خود سر نزاع داشته است، از مخالفان سرسخت این همهپرسی محسوب میشود. بااینحال و باوجود تمامی این تهدیدها و مخالفتها، کردها همهپرسی را برگزار کردند. به نظر برخی تحلیلگران، کردها میتوانند از نتایج همهپرسی برای ایجاد یک کنفدراسیون با عراق بهره بگیرند؛ یعنی بدلشدن به دو دولت مستقل و همچنان متحد. شاید کردها نخواهند بهطورکامل از عراق جدا شوند، اما به قطع یقین، آنها چیزی فراتر از وضعیت امروز خود را طلب خواهند کرد که با میزان بیشتری از استقلال و خودمختاری همراه باشد. بااینحال هنوز چالشها به قوت خود باقیاند. وقتی مذاکرات کردها و عراق بعد از برگزاری همهپرسی آغاز شود، جنجالیترین موضع بحث حاکمیت کرکوک خواهد بود؛ منطقهای که از اهمیتی تاریخی و فرهنگی برای کردها برخوردار است و همزمان دارای جمعیت عرب قابلتوجهی نیز هست. البته آنچه به کرکوک اهمیتی دوچندان میبخشد، منابع غنی نفتی و گازی آن است. کردها کرکوک را «بيتالمقدس» خود میدانند. به عبارت دیگر، حتی اگر دولت مرکزی عراق در نهایت امر نتایج همهپرسی اقلیم را بپذیرد، بحث حاکمیت کرکوک که حالا دیگر موطن اعراب، ترکمنها و مسیحیان نیز محسوب میشود، به این سادگیها پایان نخواهد یافت و میتواند به یک محل اختلاف جدی میان اربیل و بغداد بدل شود. البته یک احتمال وجود دارد؛ اینکه کرکوک به وجهالمصالحه دولت مرکزی عراق و اقلیم کردستان بدل شود. به عبارت دیگر، این امکان وجود دارد که عراق به شرط حفظ حاکمیت کرکوک به استقلال و جدایی اقلیم کردستان از عراق رضایت دهد؛ احتمالی که شاید با مداخله ایالات متحده به نفع کردها بتواند رنگ واقعیت به خود بگیرد. *منبع: سیانان
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.