با اعلام نتایج انتخابات عمومی آلمان
فرمان مرکل به راست میچرخد
اردشیر زارعیقنواتی: نتایج مقدماتی انتخابات پارلمانی آلمان هرچند تا حدودی منطبق با پیشبینیها و نظرسنجیها بود ولی عمق نوسانات در سبدهای رأی احزاب سنتی و بزرگ از جمله ائتلاف دموكراتمسیحی و سوسیالدموکرات به کاهش غیرقابل انتظار آرای این دو حزب منجر شد. از طرف دیگر اوجگیری و سیر شتابناک اقبال به سمت حزب تازهتأسیس و راستگرای افراطی «آلترناتیو برای آلمان» بیش از پیشبینیها بود و آنان توانستند بر اساس نتایج اولیه حدود 13,5 درصد آرا و نزدیک به 89 کرسی را کسب کنند. به همین دلیل در حالی که هر دو حزب اصلی و شرکای دولت ائتلافی کنونی به سختی شکست خوردند، این حزب مخالف مهاجرت و اتحادیه اروپایی موفق شد برای اولین بار با قدرت در پارلمان حضور یابد. حزب شراکتی دموكرات مسیحی- سوسیالمسیحی با ازدستدادن 7,6 درصد از آرای دور قبل خود این بار توانستند 32,7 آرا و 217 کرسی را کسب کنند. حزب سوسیالدموكرات نیز با ازدستدادن 5,7 درصد آرای دوره قبل با کسب 20 درصد و 134 کرسی پارلمانی بزرگترین شکست 40 سال اخیر خود را تجربه کرد. دومین حزب پیروز این انتخابات بدون تردید حزب «دموكراتهای آزاد» بود که در دوره قبلی با افت آرای سنتی خود نتوانست از حد نصاب پنجدرصدی عبور کرده و وارد پارلمان شود ولی این بار با اوجگیری مجدد با جذب بخش بزرگی از آرای حزب دموكراتمسیحی توانست با کسب 10,7 درصد و حدود 70 کرسی پارلمانی به یک گزینه اصلی برای ائتلاف در دولت بعدی تبدیل شود. آرای حزب «چپ آلمان» با کسب 9,2 و حدود 59 کرسی و حزب «سبزها» با 8,9 درصد و حدود 57 کرسی هرچند از رشد نیمدرصدی حکایت داشت اما از نوسان کمتری نسبت به برندگان و بازندگان اصلی برخوردار بود. هرچند این آمارها هنوز نتیجه قطعی و رسمی انتخابات پارلمانی آلمان نیست اما انتظار نمیرود نتایج تغییر معناداری داشته باشد. حد نصاب رسمی برای تشکیل دولت ائتلافی 316 کرسی پارلمانی است که در شرایط کنونی که حزب دوم (سوسیالدموكرات) اعلام کرده است در دولت بعدی شرکت نمیکند، تمام نگاهها به ائتلاف سهحزبی (دموكراتمسیحی- لیبرالهای آزاد- سبزها) است که حدود 349 کرسی را احتمالا از آنِ خود میکنند. این ائتلاف که به خاطر تشابه رنگ پرچم این احزاب با رنگ پرچم کشور جامائیکا به ائتلاف «جامائیکا» معروف است، با کسب حدود 52 درصد آرای اخذشده میتوانند دولت آینده آلمان را تشکیل دهند. چنین ائتلافی در دور دوم صدراعظمی «آنگلا مرکل» هم انجام شده و به دلیل اختلافات بین دموكراتهای آزاد و سبزها، نمیتواند موقعیت سختی تلقی شود؛ هرچند کار در دولت بعدی را برای مرکل مشکلتر میکند. نتایج انتخابات اخیر به خوبی نشاندهنده سرخوردگی طیف بزرگی از رأیدهندگان به سیستم و ائتلاف دوحزبی کنونی بوده است و زیان برنده اصلی آن هم بدون تردید حزب سوسیالدموكرات بود که با مخدوشکردن مرزهای خود با راست میانه در واقع خود نیز از زمان صدراعظمی «گرهارد شرودر» رهبر این حزب به یک حزب راست میانه تبدیل شده بود. به همین دلیل «مارتین شولتز» رهبر این حزب بلافاصله بعد از اعلام نتایج مقدماتی از خروج این حزب از ائتلاف برای تشکیل دولت بعدی خبر داد. سوسیالدموكراتهای آلمان مانند فرانسه هنوز در چنبره راستگرایی دستوپا زده و ديروز توسط رأیدهندگان بهشدت تنبیه شدند، برخلاف نمونه بریتانیایی که حزب کارگر با وداع از میراث شکستخورده «تونی بلر» با یک برنامه منسجم و شفاف در چارچوب بازگشت به مدل سوسیالیسم دموكراتیک با رهبری «جرمی کوربین» اوجگیری دوبارهای یافت. اینک حزب اوجگیری «آلترناتیو برای آلمان» بعد از چهار سال از زمان تأسیس و تبدیلشدن این حزب به حزب سوم کشور، بیش از اینکه به انسجام و برنامه مدون حزبی آنان ارتباط داشته باشد، یک رأی «سلبی» به نظم حاکم بود که نشان میداد در آلمان نهتنها دولت ائتلافی موفق نبوده است که حتی شکافهای بین شرق و غرب کشور عمیقتر شده است. بر اساس دادههای آماری این حزب افراطی راستگرا در بخش شرقی کشور بیش از 22 درصد از آرا را کسب کرده و حتی از حزب سوسیالدموكرات هم پیشی گرفته است. این رشد ملی و نقش پررنگ در بخش شرقی برای حزب آلترناتیو برای آلمان یک هشدار جدی به ساختار سیاسی بزرگترین اقتصاد اروپایی است که نشان میدهد برعکس آنچه نشان داده میشود یکی از چرخدندههای اصلی موتور آلمان لنگ میزند. ورود این حزب با چنین قدرتی به پارلمان بدون تردید در آینده نقش بسیار تأثیرگذاری بر سیاستهای این کشور خواهد داشت. به همین دلیل سوسیالدموكراتها که از شراکت با دولت مرکل به غیر از افول اعتبار هیچ حاصلی را درو نکردهاند، ترجیح میدهند در قامت حزب اصلی اپوزیسیون در پارلمان حضور داشته باشند تا حداقل مانع از نقشآفرینی بیشتر حزب راست افراطی برای رهبری اپوزیسیون شوند. انتخابات آلمان به همان اندازه که برای راست افراطی دوران ظهور پرقدرتی بود، برای سوسیالدموكراسي آلمان و حتی اروپا باید تجربه تلخ شکست این مدل از سوسیالدموكراسي راست تلقی شود. چهره آلمان بعد از این انتخابات بدون تردید تفاوت زیادی خواهد داشت و با توجه به توازن نیروی جدیدی که شکل گرفته است، دولت ائتلافی آینده مرکل به سمت راستگرایی بیشتر خواهد رفت. آنان به راست میروند چون هنوز در چارچوب برخورد با «معلول» و وفاداری به سیاستهای نئولیبرالی حرکت میکنند در حالی که «علت» اصلی این درهمریختگی دقیقا برمیگردد به همین سیاستهای «ریاضت اقتصادی» و نارضایتی بخشي از جامعه به وضع موجود و همچنین شکست سیاست مهاجرتی صدراعظم که جامعه را در دوقطبیهای منازعهجویانه حول آن سازمان داده است. همین نقش پررنگ موضوع مهاجرت و رشد وقایع تروریستی سالهای اخیر در آلمان که ریشه در بنیادگرایی اسلامی دارد، از طرف دیگر، ضربهاي کاری نیز به حزب چپ آلمان زد تا آنان نتوانند از ریزش نیروی دو حزب اصلی بهره لازم را ببرند. در آلمان برعکس بریتانیا روند حرکتی سیاست در سمت گرایش به چپ حرکت نمیکند و جناح راست از نوع میانه و افراطی همچنان تعیینکننده آینده مسیر خواهند بود. انتخابات پارلمانی آلمان زنگ خطر پایان یکهتازی راست و چپ میانه را بهشدت به صدا درآورد و نشان داد مردم دیگر با این سیاستهای سنتی در چارچوب نئولیبرالیسم اقناع نخواهند شد. حزب آلترناتیو برای آلمان به خوبی نشان داد که طبق تجربه «برگزیت» بریتانیایی و «ترامپیست» آمریکایی، افراطگرایان با سوءاستفاده از شعارهای چپگرایانه، میتوانند نوعی از پوپولیسم عوامفریبانه را ارائه دهند که پتانسیل جذب نیرو حتی در بین طبقه کارگر را هم دارد که این برای چپ واقعی هم یک هشدار جدی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.