|

در پرتو معناشناسی

ادموند هوسرل را یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان قرن بیستم و از مؤسسان سنت پدیدارشناسی می‌دانند. شرح‌های بسیاری درباره آرای او به زبان‌های اروپایی نوشته شده که شمار آنها در زبان فارسی نیز کم نیست. به‌تازگی شرح جی .ان. ‌موهانتی به فارسی منتشر شده که یکی از مهم‌ترین بخش‌های فلسفه او را تشریح می‌کند: «نظریه معنای ادموند هوسرل». نویسنده در کتاب حاضر می‌کوشد فلسفه تفکر و معنای هوسرل را با هدفی دووجهی ارائه کند: از یک‌سو خود را از آنچه می‌بایست به‌عنوان محور اصلی تفکر در نظر گرفت - که ناشی از حجم وسیع جزئیات دو کتاب «پژوهش‌های منطقی» و «منطق صوری و استعلایی» است - رها کند. و از سوی دیگر می‌بایست پیشرفت گسترده‌ای را که پس از چاپ مطالعات منطقی هوسرل در حوزه‌ منطق معناشناسی صورت گرفت در نظر بگیرد. در نظر او اکنون نمی‌توان به فیلسوفان گذشته اندیشید مگر در پرتو پیشرفت‌های شگرفی که طی سال‌های اخیر در زمینه‌ منطق و معناشناسی به دست آمده و یکپارچه شده است. نویسنده از این منظر برای هوسرل جایگاه قابل‌توجهی قائل است. چون معتقد است او بسیاری از پژوهش‌هایی را که اخیرا صورت گرفته دقیقا پیش‌بینی کرده بود. همچنین بر این باور است که درک و ارزیابی مطالعات منطقی هوسرل تنها با پژوهش‌های مدرن متناظر، امکان‌پذیر است. موهانتی در این کتاب توجه زیادی به مفهوم منطق استعلایی هوسرل ندارد که سرآمد تفکرات او در این زمینه بوده است. اگرچه ارزیابی نهایی هوسرل تنها با مدنظر قراردادن این مفهوم میسر است، نویسنده کار خود را بر جنبه‌ای محدود کرده که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در نظر نویسنده «هوسرل دارای این بینش و دیدگاه است که هر کنشی، عینیت‌یافته یا نیافته، درون ساختار خود بخشی دارد که عینیت‌یافته است. هر آگاهی، هم یک آگاهی نهادی و واقعی است و هم یک آگاهی نهادی ذاتی هر کنشی و نیز هر همبسته‌ کنشی، به صورت عینی و ضمنی، یک عامل منطقی را به ذهن متبادر می‌کند... همین امر تا حدودی توجه مدام و مستمر هوسرل را نسبت به منطق توضیح می‌دهد، حتی زمانی که وی پدیدارشناسی استعلایی را انجام می‌داد. از نظر او هم نظریه و هم منطق، کل تجربه‌های بشری و نیز کل حوزه‌ قصدیت را دربر گرفته است. بنابراین در دیدگاه او، تمایز میان نظریه و عمل درواقع تمایزی «درون نظریه» است. درحالی‌که بسیاری از متفکران بر این عقیده‌اند که نظریه خود گونه‌ای از عمل است، همان‌طور که بی‌علاقگی، خود از مشتقات علاقه است. اما به نظر می‌رسد هوسرل، عمل را یک نظریه و تئوری نوپا و زیست‌جهان را یک ساختار اولیه‌ منطق می‌داند، ساختاری که ما را با این دنیا و علاقه به آن پیوند می‌دهد، درواقع نقطه‌ شروعی برای این جدایی و عدم علاقه به دنیا وجود دارد که تئوری هوسرل را تا اندازه‌ای شرح می‌دهد... او معتقد است‌ علم و فلسفه باید بتوانند خارج از این علاقه زندگی خود را شکل دهند. او نمی‌توانست این پارگی و عدم استمرار را که مابین این دو قالب زندگی بسیار نمایان است مدنظر قرار دهد. سایر فیلسوفانی که هوسرل را با آنان مقایسه می‌کنیم نیز در این موارد بهتر از هوسرل نبودند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.