ترامپ در مخمصه برجامی
اميرعلي ابوالفتح-تحلیلگر مسائل آمریکا
در قریب به 40 سال اختلاف میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، هفت رئیسجمهوری در کاخ سفید سکونت داشتهاند. این هفت رئیسجمهوری هرساله فرصت داشتهاند که در سخنرانی خود در نشستهای سالانه مجمع عمومي سازمان ملل، به موضوع ایران بپردازند و انواع اتهامات را وارد کنند. هر یک هم با ادبیات خاص خود، ایران را مورد حمله قرار میدادند. برخی ایران را به دلیل تسخیر سفارت آمریکا در تهران قانونشکن میخواندند و عدهاي ایران را به نقض حقوق بشر و فردي دیگر ایران را حامی گروههاي تروریستی معرفی میکرد. بعضیها هم با واژهسازیهای جدید مانند «محور شرارت» تلاش داشتند ابتکار جدیدی از خود نشان دهند و گروه دیگری ایران را به اتهام تلاش برای ساخت سلاحهای اتمی تحت فشار «تحریمهای کمرشکن» قرار میدادند. اکنون نوبت به چهلوپنجمین رئیسجمهوری و هفتمین رئیسجمهوری همعصر با جمهوری اسلامی رسیده است که تعهد خود را برای اثبات دشمنی با جمهوری اسلامی نشان دهد. دونالد ترامپ پس از ماهها خطونشانکشیدن برای ایران و توافق هستهای موسوم به برجام، سرانجام پشت تریبون مجمع عمومی سازمان ملل قرار گرفت تا با لحنی بهمراتب تندتر و توهینآمیزتر از اسلافش به جمهوری اسلامی بتازد. فارغ از لحن و ادبیات کمسابقه در ضدیت با جمهوری اسلامی ایران، ترامپ در نخستین سخنرانی خود در سازمان ملل حرف جدیدی نزد. وی همان حرفهایی را تکرار کرد که جهانیان سالها از زبان دیگر رؤسای جمهوری آمریکا شنیده بودند؛ سخنانی مانند «تهدیدات ایران برای امنیت جهانی»، «تلاش برای بیثباتکردن منطقه»، «خطرات توسعه سلاحهای ممنوعه و قدرت موشکی با هدف ارعاب متحدان واشنگتن در منطقه». رئیسجمهوری آمریکا حتی حاضر نشد در برابر رهبران و نمایندگان کشورهای عضو سازمان ملل، تأثیرگذارترین تصمیم خود بر آینده مناسبات ایران و آمریکا، یعنی سرنوشت برجام را مشخص کند. ترامپ بار دیگر اعلام تصمیم خود را به آینده موکول کرد که احتمالا تا 15 اکتبر فرا خواهد رسید. 15 اکتبر سال 2017 میتواند یکی دیگر از نقاط عطف در روابط خصمانه ایران و آمریکا قلمداد شود. تا این تاریخ، رئیسجمهوری آمریکا باید یک بار دیگر نظر خود را در مورد برجام اعلام كند. براساس قانون مصوب کنگره موسوم به قانون
«کورکر - کاردین»، دولت آمریکا موظف است هر 90 روز یک بار میزان پایبندی ایران به برجام و منطبقبودن این توافق با منافع ایالات متحده را به کنگره گزارش دهد. تاکنون دو بار در دولت دونالد ترامپ و با وجود تمامی لفاظیها و تهدیدات دولت آمریکا علیه این توافق، پایبندی ایران به کلیه تعهدات برجامی در نامه رسمی به کنگره، به تأیید کاخ سفید رسیده و به دلیل مطابقت این پیمان با منافع ملی آمریکا نیز واشنگتن به عمل به برجام متعهد مانده است. میتوان انتظار داشت که رویکرد 180روزه آمریکای ترامپ در پیروی از برجام در نیمه ماه اکتبر دچار وقفه شود. اما اینکه درنهایت کاخ سفید چه رویکرد جدیدي را در پیش گیرد، هنوز مشخص نیست. هیئت حاکمه آمریکا در مورد برجام دچار انشقاق شده است. جریان لیبرال مشارکتجو که دولت باراک اوباما را هدایت میکردند، همچنان تأکید دارند که باید واشنگتن به برجام باقی بماند و اجازه دهد مکانیسمهای تعبیهشده در آن ایران را از دستیابی به سلاح اتمی بازدارد. این گروه خروج یکجانبه و بیدلیل آمریکا از برجام را اقدامی در جهت اشاعه تسلیحات اتمی در جهان، افزایش مقبولیت ایران و در انزوا قرارگفتن ایالات متحده ارزیابی میکنند. در مقابل این گروه، جریان محافظهکار ملیگرا قرار دارد که برای خروج ایالات متحده از برجام بیقراری میکند. از دید این گروه، در برجام محدودیتهای ایران مانند تحریم تسلیحاتی یا فعالیتهای تحقیق و توسعه اتمی با گذشت زمان رفع میشود و جمهوری اسلامی قادر خواهد بود پس از مدتی به شکل نامحدود به فعالیتهای غنیسازی مبادرت ورزد. ضمن اینکه این گروه مدعی است ایران در سایه برجام به نفوذ خود در منطقه غرب آسیا شدت بخشیده و به تهدیدی حیاتی برای متحدان واشنگتن بدل شده است. ازاینرو، جریان محافظهکار ملیگرا به ترامپ توصیه میکند بدون فوت وقت از برجام خارج شود. دولت ترامپ در پی تدارک برای عمل به راهحل بینابین میان مدافعان و مخالفان است؛ به این معنی که در نیمه ماه اکتبر، عدم پایبندی ایران به برجام را اعلام کند اما از اعلام مغایرت این پیمان با منافع ایالات متحده سر باز زند تا تصمیمگیری درخصوص این موضوع بغرنج درنهایت به کنگره ارجاع داده شود. دولت آمریکا امیدوار است با این اقدام، یا طرفهای مذاکراتی در گروه 1+5 با گفتوگو برای تصویب متممهای برجام و تمدید محدودیتهای زمانی ایران موافقت كنند یا ایران سرانجام به خواست آمریکا برای تغییر در رویکرد منطقهای خود و تقویت توان موشکی خویش تجدیدنظر كند. اما اینکه تهدید به خروج از توافق بینالمللی بر سر برجام یا حتی عمل به آن از سوی دولت ترامپ درنهایت روند تحولات را به سمت مسیر دلخواه واشنگتن سوق دهد، جای تردید دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.