دبیر حرفهای چگونه رسانه را متمایز میکند
تحریریه هر رسانهای اجزای مختلفی دارد که درست قرارگرفتن یا نگرفتن افراد در کنار هم میتواند تحریریهای را پویا کند یا به رکود بکشاند. همیشه از خبرنگاران و ویژگیهای یک خبرنگار حرفهای نوشتهایم، اما کمتر به این مسئله پرداختهایم که دبیر حرفهای چقدر میتواند در سمتوسودادن به تولید محتوا و استفاده از ظرفیتهای خبرنگاران همکارش نقش داشته باشد؟ چقدر در موجسازبودن یک رسانه تأثیر دارد؟ باید چقدر با حوزه خود آشنا باشد و نقش واسط دبیران در تحریریه چگونه اجرا میشود؟ مینو بدیعی، مدرس روزنامهنگاری، در گفتوگو با شفقنارسانه با بیان اینکه رسانههای ایرانی موجساز نیستند، میگوید: «بخشی از دلایل آن به عدم اشراف دبیران تحریریهها در حوزه کاریشان مربوط میشود. دبیران تحریریه درواقع مدیران بخشهای مختلف سازمان تحریریه و منظمکننده، مجری و پیشنهاددهنده سوژه به خبرنگاران هستند. وقتی خبرنگار سوژه را کار کرد، این افراد باید مجددا این گزارشها را ویراستاری کنند و نکات اشتباه را بگیرند و از همه مهمتر مطلبشان در حد خیلی مطلوب باشد؛ یعنی هم تکنیکهای روزنامهنگاری در آن رعایت شده باشد و هم بتواند پیام موردنظر را برساند و موجآفرین باشد. بهعبارتی یک دبیر خود باید خبرنگار چیرهدستی باشد که به اصول مدیریت هم واقف است». بااینحال بخشهای مختلف یک رسانه چگونه میتوانند متفاوتتر گام بردارند و ارزشافزودهای در مقایسه با بخشهای مشابه در رسانههای دیگر داشته باشند؟ بدیعی پاسخ میدهد: «هر رسانهای که شکل میگیرد - چه بزرگ، چه کوچک- باید دبیر مربوطه در آن حوزه تخصص لازم را داشته باشد. شما دقت کنید هر بخش؛ مثلا سیاسی به بخشهای گوناگون تقسیم میشود؛ از حوزه مجلس گرفته تا قوه قضائیه و ... بنابراین دبیر باید در حوزهای که کار میکند به تمام این بخشها اشراف داشته باشد. همچنین بعضی ارزشافزودهها بیانگر امتیازات فردی و شخصی افرادیاند که در این حوزه کار میکنند».او ادامه میدهد: «همه نمیتوانند دبیر گروه شوند. از طرف دیگر انتخاب دبیران باید با شورای سردبیری کاملا متخصص باشد که به همه این حوزهها اشراف دارد. شناخت مخاطب و پاسخگویی به نیازهای خبری مخاطب رسانه یکی از ویژگیهای دیگر دبیر است؛ یعنی ارزشافزوده زمانی لازم است که بخواهیم مخاطبان بسیار زیادی را جذب کنیم. دبیر باید بداند نیازهای خبری این مخاطبان چیست؟ نیاز خبری خانم خانهدار با خانم شاغل یا یک جوان متفاوت است. ارزشافزوده زمانی به وجود میآید که شما مدیریت خوبی روی گروه خود داشته باشید. دبیر باید به دنبال پیشنهاد سوژههایی باشد که هزاران نفر از مخاطبان نشریه دنبالکننده این موضوع باشند. درعینحال باید مدیریت مطلوبی بر افرادی داشته باشد که زیر نظرش کار میکنند. مدیریت فرهنگی با مدیریت یک بخش اداری بسیار متفاوت است. دبیر تحریریه یک غول رسانهای است که باید کاملا آگاه، فرهیخته و با مدیریت قوی، جامعه و نیازهای مخاطب را بشناسد». اساسا یک دبیر باید چقدر با حوزهاش آشنایی داشته باشد، آیا لازم است تا تکتک افراد مربوط به آن حوزه را بشناسد یا شناخت شخصیتهای اصلی کفایت میکند؟ این مدرس روزنامهنگاری پاسخ میدهد: «دبیر یک تحریریه؛ مثلا دبیر گروه اجتماعی باید کامل و جامع با حوزه خود آشنا باشد و به آن اشراف داشته باشد. این فرد باید سالها در این حوزه کار کرده باشد، نهاینکه مانند الان دبیران، سابقه خبری و تجربه کافی نداشته باشند. قبلا خبرنگار باید حداقل ۱۰ سال در حوزه مربوطه تخصص لازم را به دست آورد. بعد از آشنایی با تمام حوزهها به او پیشنهاد میدادند که دبیر شود. بهعبارتی سخت میگرفتند. این فرد باید در حوزه مربوطه آنقدر اطلاعات داشته باشد تا وقتی منِ خبرنگارِ تازهکار مطلبی را به او میدهم، بداند من در کجا اشتباه دارم و آن را تصحیح کند. از طرف دیگر باید با تکنیکها و اصول علم روزنامهنگاری امروز آن را پرورش دهد یا حتی مجددا بازنویسی کند».بدیعی دبیر را واسطی بین خبرنگار و سردبیر میداند و توضیح میدهد: «وقتی منِ نوعی بهعنوان یک خبرنگار تازهکار در اوایل فعالیت روزنامهنگاریام، وارد یک رسانه میشدم نمیتوانستم مستقیما با سردبیر و شورای سردبیری در ارتباط باشم، بلکه باید با دبیرم در ارتباط میبودم تا من را راهنمایی کند و مراحل کار را به من توضیح دهد. این دبیر باید اشکالات کار من را اصلاح کند و بعد از آن کارهای آموزشی هم انجام دهد. نقش معاون گروه و معاون دبیر نقش مهمی است که الان خیلی از رسانهها، این بخشها را ندارند. بهعبارتی شکلوشمایل روزنامهنگاری تغییر کرده است. دبیر از یک طرف با جایگاه علمی سردبیر و از طرف دیگر با کار اجرائی در گروه در ارتباط است. دبیر همچنین باید از حق خبرنگار دفاع کند. درواقع رابطه بین دبیر و سردبیر یک رابطه علمی- اجرائی و یک رابطه مطلوب در جهت ارتقای کار رسانه است». اما رفتار دبیران در تحریریهها با خبرنگاران باید چگونه باشد؟ او پاسخ میدهد: «باید از لحاظ رفتاری با خبرنگار و همکاران خود رفتاری درست و صمیمی داشته باشد. علاوه بر حمایت از خبرنگار و تشویق او لازم است تا در مواقعی هم آموزش دهد. من وقتی در کیهان بودم سعی میکردم علاوه بر حمایت از خبرنگار، به آنها هم آموزش دهم و به نظرم این بر ارتقای کار خبرنگاران تأثیر میگذارد». بدیعی به ویژگیهای دیگر دبیران تحریریهها اشاره میکند: «در درجه اول دبیر باید دارای شهامت، وجدان کاری و جسارت لازم باشد. باید بداند در چه جامعهای زندگی میکند. همه این موارد در گرو مدیریت خوب او است. دبیر علاوه بر همکاران باید با مردم و مخاطبان رسانه هم در ارتباط باشد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.