كودك دستگير نشود
فاطمه قاسمزاده
تمرکز طرحی که بهتازگی آغاز شده و از آن بهعنوان «طرح شناسایی و جذب کودکان کار» ياد ميشود و کاربران شبکههای اجتماعی با هشتگ «کودک دستگیر نشود» به آن اعتراض کردهاند، در حقیقت نه در جهت دفاع از حقوق کودکان است و نه درمانی بر زخم کودکان کار و خیابان. پیش از هر چیز، در عنوان این طرح مسائلی وجود دارد. با وجود آنکه مجری این طرح، آن را «جذب» میخواند، مراجعه به آییننامه ساماندهی کودکان کار مصوب سال 1383، به ما یادآوری میکند که این طرح هیچ ارتباطی با مفهومی که از این آییننامه درخصوص «جذب» میتوان استخراج کرد ندارد. در «جذب»، تلاش بر این است که با ارتباط صمیمانه و گفتوگو با کودکان کار، راهحلهای مناسب برای خروج آنها از چنین وضعیتی معرفی شود، درحالیکه در چند روز گذشته شاهد دستگیری کودکان و انتقال آنها به مراکز قرنطینه یاسر، شهدا و بعثت هستیم. این طرح که ازسوي شورای اجتماعی کشور در حال اجراست، بیش از آنکه بتوان واژه جذب را دربارهاش به کار برد، باید آن را جمعآوری و دستگیری کودکان کار نامید.
بر اساس این طرح، دو دسته از کودکان خیابان از سطح شهر جمعآوری میشوند؛ کودکانی که متکدی هستند و کودکان کار. گروه اول بهخاطر جرمبودن عمل تکدی، شرایط مخصوص به خود را دارند، اما در مورد کودکان کار، یک واقعیت بزرگ و انکارناپذیر داریم و آن این است که کار جرم نیست و حتی اگر کودکی درگیر کار سیاه باشد، بهخاطر شرایط بد اقتصادی و نیاز خانوادهاش مجبور به انجام آن است، اما جرمی مرتکب نشده که بخواهد دستگیر شود. مراکزی که پس از دستگیری، کودکان به آنجا فرستاده میشوند، وضعیت قرنطینه دارند و در آنها، کودکانی دیده میشوند که در حدود یک سال در قرنطینه بودهاند، اما هنوز وضعیتشان روشن نشده است. بنابراین باید پرسید که با چنین اوصافی، چطور به این حجم کودکان، کودکان دستگیرشده را اضافه میکنند؟ بچههای بالای 15 سالی که در این طرح جمعآوری میشوند، به اردوگاه (قرارگاه) ورامین میروند؛ شنیدن واژههایی چون اردوگاه، قرارگاه و وضعیت قرنطینه، کافیست تا دریابیم بچههایی که از خیابانها جمع میشوند قرار است در چه محیطی نگهداری شوند. این کودکان در طول مدت حضور در قرنطینه یا اردوگاه، نه میتوانند با مددکار اجتماعی ملاقات داشته باشند و نه با پدر و مادر خودشان که این موضوع نیز در نوع خود عجیب و البته بیرحمانه به نظر میرسد. بر اساس آمارها، 85 درصد این کودکان دارای خانواده هستند و معلوم نیست که بر اساس چه قانونی مجریان این طرح میتوانند حق حضانت پدر و مادر را در مورد فرزندانشان لغو کنند؟ در طول قریب به چهار دهه که از انقلاب اسلامی میگذرد، بیش از 25 بار طرحهای ضربتی مشابه با این طرح درخصوص جمعآوری کودکان کار و خیابان آغاز شده و عجیب اینجاست که در هیچکدام از دفعات قبل شاهد چنین شدت و قاطعیتی نبودهایم. در موارد قبلی، معمولا از قبل به خانواده کودک اطلاع داده میشد و اگر بنا به دلایلی کودک بازداشت میشد، پدر و مادر میتوانستند او را آزاد کنند. حال سؤال این است که اگر چنین طرحهایی نتیجهبخش بودهاند، چرا باید برای بیستوششمین یا بیستوهفتمینبار تکرار شوند و اگر نتیجهبخش نبودهاند، چرا اینبار بهجای جلوگیری از اجرای آنها، برخوردها قاطعانهتر و شدیدتر شده است؟ میتوان گفت که این طرح و طرحهای مشابه با آن، چشمانداز روشنی ندارد؛ صرفا حرکتی دفعی برای پاککردن چهره شهر از کودکان کار و خیابان است. این کودکان حاصل فقر فرهنگی و اقتصادی خانوادههای خود هستند و ما تا برای حل مشکلات خانوادهها دستبهکار نشویم، حذف فیزیکی آنها از ظاهر شهر، هیچ نتیجه مثبتی در پی نخواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.