غمگینی شرقی تهران از چرمشیر تا اتللو
لیلی فرهادپور
«تهران شهر بدی است! شهر بدی که گاهی اتفاقات خوبی در آن میافتد!» این را فردین خلعتبری، در برنامه اینترنتی آهنگ گفت (برنامه دیشب آهنگ نه که با شهداد روحانی بود، بلکه برنامه قبلی آن در هفته گذشته). یک هفته است هرروز که در تهران میچرخم، به این حرف فردین فکر میکنم. تهران؟ این شهر حتی بندرت روزهای با آسمان آبیاش که کوه بنفشش بر ساختمانهای قناسش دهنکجی میکند هم شهر خوبی نیست. در این شهر همه بیدلیل از هم سبقت میگیرند، جلو میزنند، راه همدیگر را سد میکنند، بر سر هم داد میزنند، دشنام میدهند، حق هم را میخورند و...؛ نهفقط در رانندگی، بلکه در روزمرگیهایشان هم همینگونهاند، اما آن اتفاقهای خوب هم در خلال این هجمهها رخ میدهد و در هفتهای که گذشت، در گردشگریهای فرهنگیام، گذرم به چندتایی از این اتفاقات خوب افتاد که البته همهشان تهمزه غمناکی داشتند. نمایش «شرقی غمگین» (نوشته سجاد افشاریان و به کارگردانی «سعید زارعی») را دیدم. غمی که بر چهره جوانان بدون آینده، آنان را به دیدن این نمایش کشانده بود آزارم میداد؛ غمی که بر دوش «علی عشقی» نشسته بود، با آن «رادیوِ غمگین و شرقیاش» (به قول هاله میرمیری عزیز که یادداشتش هفته پیش در همین صفحه چاپ شد) و تلاش بیثمر این علیکوچیکه (که حالا بزرگ شده بود) برای پخش پادکست ترانهخوانی و عاشقانهخوانیهایش که برسد به گوش معشوقی که بودونبودش معلوم نیست و طعنه میزند به آرزوهای بزرگ جوانان ما. غم سنگینی که حتی در مزاح گروتسکی «سعید» (رفیق جونجونی و همخونه علی عشقی) وجود داشت هنگامی که برای علفهای کاشتهشده در گلدانهایش «ملت عشق» میخواند تا زودتر رشد کنند و بار دهند و او بکند و بکشدشان یا بفروشدشان و این غم شرقی بار دوش من میشود تا برسد به تولد 57 سالگی محمد چرمشیر که بروبچههای نمایشهای «رولور»، به کارگردانی پوریا کاکاوند و «نمیتونیم راجع بهش حرف بزنیم»، به کارگردانی جابر رمضانی در تماشاخانه ایرانشهر با حضور برخی دوستان تئاتری چرمشیر برگزار کردند. اگرچه در این جشن تولد شوخی بود و مزاح و رحمانیان از تأثیر چرمشیر بر نمایش اقتباسی گفت و آتیلا پسیانی از همکاریهایش با این بزرگمرد تئاتر گفت و پاکدل، چرمشیر را نماینده شایسته نسل ما برای آیندگان خواند؛ اما این رضا حداد بود که در این میان به سکوت محمد چرمشیر در مقابل سختیها و ناملایماتی که جامعه تئاتری نسبت به چرمشیر داشت اشاره کرد و گفت: «این سکوت گاهی باعث میشود قلب ما بشکند» و چرمشیر هم در جواب گفت: «من سهم خود را از تئاتر بهواسطه حضور همیشگی شما دوستان و جوانانی که همیشه تلاش کردند، از تئاتر گرفتهام» و این اشاره تلویحی او به این بود که به نزدیکان خود گفته است تئاتر را بوسیده و گذاشته کنار. حیف و اوف بر این روزگار. هقته گذشته شانزدهمین جشن انجمن منتقدین، نویسندگان و پژوهشگران تئاتر هم برگزار و از نمایشهای همایون غنیزاده و رحمانیان و رضاییراد تقدیر شد. در این مراسم اما مزاح زهرا اشراقی (که جزء جایزهدهندگان بود) کمی تهمزه تلخ و غمگین داشت؛ آنجا که گفت از جبر زمانه زندگی سیاسی داشته وگرنه همواره علاقه به هنر داشته و دارد. بعد هم طعنه به ژن خوبداشتن زد و گفت البته بسیاری هم ژن بد با خود بههمراه دارند. در میان این گردشگریهایم رسیدم به «چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو»، کار کارگردان زحمتکش و بیادعا، یعنی حبیبالله دانش که یک هفتهای است اجرایش را در مکتب تهران آغاز کرده است. دانش سال گذشته نیز نمایش «آدم آدم است» برشت را در مولوی با اجرائی مدرن روی صحنه برده بود. اکنون کار تکپرسوناژی این کارگردان یکی از بهیادماندنیترینهای این ژانر خواهد شد، چراکه دانش از تمام ظرفیتهای بدنی بازیگرش برای اجرای این نمایش پستمدرن استفاده کرده است؛ درواقع تماشاگر با دیدن این نمایش تجربهای متفاوت از مرز عشق و جنون را لمس خواهد کرد. «چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو» نمایشی است همراه با تهمزه تلخی که این روزها در دهانم پیچیده است، تلخی جنونی که در دنیا حاکم شده؛ از آمریکا تا میانمار. جنون جنایت علیه بشریت و هنوز مرکز این جنون در خاورمیانه است. در وسط این شرق غمگین ما... در عراق، سوریه، فلسطین و... این هفته به روز جهانی صلح ختم میشود و تنها میتوان دعا کرد که «قاصد روزان ابری داروگ... کی میرسد باران».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.