|

در یک ضیافت ایرانی

محمدحسن خدایی

اگر همچنان به موجودیت خاندان اشرافی در این دوران پر از محنت باور داشته باشیم، در آخرین نمایش جابر رمضانی، به‌نظر به شکلی بحرانی بازنمایی شده تا یادآور این باشد که چگونه به پایان زمانه‌اش نزدیک شده است؛ خاندانی مبتنی‌بر اقتداری پدرسالار که هر شب بر میز شام، گرد هم می‌آیند تا بر همبستگی تأکید کنند. بحران اما از آن زمان آغاز شده که یکی از اعضای خانواده، ناپدید شده است؛ دختری به نام مهرناز با بازی مریم نورمحمدی، که از پس واقعه‌ای هولناک، خانه را ترک کرده و در گستره هیولاوش شهر، گم شده؛ کنشی نابخشودنی که حتی «نمی‌توان در موردش حرف زد» گو اینکه از پس این غیاب، فقط می‌توان در این مورد حرف زد. با این یادآوری تکرار شونده در امکان یا عدم امکان حرف‌زدن است که نمایش مدام بر بالقو‌گی‌های خود اشاره دارد؛ بالقو‌گی‌ای که در روایت متناقض اعضای خانواده، نیرو و توان خود را از دست داده و غیاب را مشدد می‌کند. اگر گفتار پدر، با لحن آیرونیک آتیلا پسیانی در نقش «بابات»، در پی آرامش شخصی است، فربد اما با بازی علی باقری، همچون کارآگاهی شکاک، با گزارشی دقیق و ملال‌آور، در پی عادی‌کردن ماجراست؛ روایتی عینیت‌گرا و البته اغلب بی‌سروته. فرید با بازی نگار جواهریان، روایتی سوبژکتیو، فاجعه‌اندیشانه و به‌نظر حقیقی ارائه می‌کند؛ کسی که بیش از همه در این ضیافت شبانه، مشارکت می‌کند و مدام بالا می‌آورد، مهوش با نقش‌آفرینی نیکامهر غفاریان، کوچک‌ترین عضو خانواده است که غیاب را به مسئله‌ای هستی‌شناختی تبدیل کرده و در باب «درد و عشق» نظرورزی می‌کند. گفتار شاعرانه مهوش طعنه‌ای است بر گفتار پدر که مدام او را بچه‌ای خطاب می‌کند که باید بزرگ شود تا مسائل زندگی را بفهمد. ماجان همان وجدان معذب خانواده است که مدام گریه می‌کند و از چرایی غیاب فرزند خود می‌پرسد، شیوا ابراهیمی در مقام ماجان، ترکیبی است از نگرانی و احساسات‌گرایی. حضور دیلماج با بازی اصغر پیران در توصیف وضعیت، بر تنشی حل ناشدنی اشاره دارد؛ زبان و تصویر. دیلماج همچون میانجی میان ایده‌آل و واقعیت، عمل می‌کند. بدون این ترجمان، نمایش می‌توانست همچنان روایت شود، اما این حضور، هم بر لکنت روایت اشاره دارد و هم تلاشی است برای کاستن از فاصله میان زبان و تصویر. دیلماج هم در نهایت عنصری است حراف و الکن که بیش از پیش بر ناممکنی «بیان امر بیان‌ناپذیر» شهادت می‌دهد؛ امر بیان‌ناپذیری که حتی با اغراق، ژست‌ و چیدمان مسرفانه، امکان برزبان‌آوردن نمی‌یابد و در نهایت با حجم متراکمی از سکوت و لکنت بر زبان مهرناز، بیان می‌شود.‌ میز مطول پر است از ماکارونی، انواع سبزیجات و... یک صحنه‌آرایی اغراق‌شده در بازنمایی مناسبات این خاندان در حال زوال. نمایش با استراتژی «زیاده‌روی»، بر اشرافیت بحران‌‌زده اشاره دارد که چگونه در مصرف مسرفانه و مناسبات خشن، غرق است. اینجا بیش از آنکه مشارکت مخاطبان را طلب کند، به واکنش آنان چشم دوخته است؛ نمایشی در باب زوال و ابتذال، با فراروی از بازنمایی زندگی روزمره؛ یک تلاش قابل‌اعتنا در نمایش «بحران معنا» و نه در تمنای ساختن معنا.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.