عراقچی: جنگ آینده خاورمیانه بر سر آب خواهد بود
«دیپلماسی آب»، «دیپلماسی آب مجازی»، «کشت فراسرزمینی» و «جنگ آب در خاورمیانه» محورهایی است که سیدعباس عراقچی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه، در گفتوگو با «ایسنا» به آنها اشاره کرده است. او از تلاش وزارت خارجه برای حل بحران آب میگوید؛ «کمیته آب» در وزارت خارجه با این هدف تشکیل شده است. مهمترین نکات این گفتوگو را بخوانید: موضوع آب، تأمین منابع آبی، مقابله با کمآبی و چگونگی استفاده از حوزههای آبی مشترک از گذشته جزء مسائل سیاست خارجی بوده و در وزارت خارجه این دوره، مورد توجه قرار گرفته است. در چند دهه اخیر آب به یک دغدغه جهانی تبدیل شده و در همین چارچوب «دیپلماسی آب» و علمی به نام «سیاست آب» یا «هیدروپالیتیکس» شکل گرفته است؛ در برخی از دانشگاههای معتبر دنیا این رشتهها تدریس میشوند. بخشی به نام دیپلماسی آب در این معاونت شکل گرفته و دستیار ویژهای سرپرستی این بخش را بر عهده دارد. در ساختار جدید وزارت خارجه، دیپلماسی آب جایگاه ویژهای خواهد داشت. کمیته آب در وزارت خارجه، تشکیل شده، در جریان مذاکرات اخیر ایران و افغانستان بر تشکیل پنج کمیته کاری بین دو کشور توافق شد که یکی از این کمیتهها، کمیته آب است. مسئولیت هرکدام از کمیتهها با یکی از معاونان وزیر در وزارتخانههای مختلف است، اما همه این کمیتهها زیر نظر وزیر امور خارجه فعالیت میکنند. مسئولیت کمیته آب به معاونت حقوقی و بینالملل دستگاه دیپلماسی سپرده شده است. درباره آب، سه موضوع تالابهای هامون، رود هیرمند و رودخانه هریرود بین ایران و افغانستان مطرح است و در کمیته آب که بین ایران و افغانستان تشکیل شده، بررسی میشود. تالابهای هامون و اکوسیستم این منطقه مهم است. بهدلیل بیتوجهیها و تغییرات اقلیمی، خیلی از تالابها به سمت خشکشدن رفتهاند و مشکلاتی در زمینه کشاورزی و همچنین محیط زیست مانند تولید گرد و غبار ایجاد شده است. درباره رودخانه هیرمند معاهدهای بین ما و افغانستان از سالهای قبل منعقد شده است، ولی قدیمیبودن این معاهده دلیل بر بیاعتباربودن آن نیست. از نظر دولت ایران و افغانستان این معاهده کماکان معتبر است. حقابه ما از رودخانه هیرمند امری جدا از حقابه محیط زیست است. این روزها فقط کشورها و مردم نیستند که از حقابه برخوردارند، بلکه محیط زیست و طبیعت نیز حقی از این موضوع دارند. رودخانه هریرود، پروندهای باز بین ایران و افغانستان است. هنوز هیچ رژیم حقوقی بین ما و افغانستان و همچنین کشور ترکمنستان که بهنوعی در این موضوع شراکت دارد، ایجاد نشده است. موضوع چهارمی که در کمیته آب در حال بحث و رایزنی درباره آن هستیم، همکاری دو کشور ایران و افغانستان در حوزه آب است. مسائل آبی لزوما نباید به منازعه، مقابله و درگیری منجر شود، بلکه میتوانيم از آن بهعنوان موضوعی برای همکاری استفاده کنیم. بین ایران و افغانستان معاهدهای به نام معاهده هیرمند وجود دارد که در ارتباط با آن دهها سال مذاکره شده تا دو طرف توانستهاند به توافق برسند، گرچه بعد از توافق نیز حرفها، نقلها و مباحثی نیز همچنان مطرح بوده است. بحران آب در خاورمیانه به بحرانی بسیار جدی تبدیل شده است و هر روز این بحران عمیقتر و وخیمتر میشود. جنگ آب یک موضوع جدید نیست، همیشه وجود داشته و سالها بهعنوان یک خطر جدی در خاورمیانه به آن توجه شده است. این احتمال وجود دارد که جنگهای آتی در این منطقه بر سر آب باشد. ارزیابیهای بینالمللی نشان میدهد تا سال ۲۰۲۵ کل منطقه خاورمیانه رسما بهعنوان منطقه خشک شناخته خواهد شد که ایران نیز شامل آن میشود. این وضعیت تا سال ۲۰۵۰ بهمراتب وخیمتر خواهد شد. در چارچوب مقوله آب، کشتهای فراسرزمینی مطرح میشود؛ کشورها میتوانند در این زمینه با یکدیگر قرارداد ببندند. دولت و وزارت خارجه هر دو روی آب و دیپلماسی آب جدیت و حساسیت دارند. دیپلماسی آب به مرور جایگاه خود را در سیاست خارجی کشور باز کرده البته کار در این زمینه سخت و طولانی است، ولی امیدواریم بتوانیم با تلاش و برنامهریزی منافع ملی کشور را در این چارچوب تأمین کنیم. با وزارتخانههای نیرو، کشاورزی و سازمان محیط زیست بهصورت مرتب جلسه داریم و درباره موضوع آب، رودخانههای فرامرزی، تأمین آب حوضههای مشترک، بحثهای زیستمحیطی و گردوغبار، گفتوگوهای جدی انجام میدهیم و همکاریهای مستمری در حال شکلگرفتن است. رئیسجمهور در اجلاس اخیر گردوغبار که در تهران برگزار شده بود، بهصورت تلویحی از سدسازیهای ترکیه که به پروژه گاپ «GAP» یا Guneydogu Anadolu Projesi معروف است، انتقاد کرد؛ چراکه این پروژه بر دجله و هورالعظیم تأثیر میگذارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.