|

امید، تذکار، تکرار

عشق به تذکار یگانه عشق شادکام است؛ این را نویسنده‌ای گفته است. البته که حق با اوست - فقط به شرطی که یادمان نرود که به‌یادآوردن ابتدا آدمی را غمگین می‌سازد. راست آن است که عشق به تکرار یگانه عشق شادکام است. همچون عشق به تذکار، عشق به تکرار نه بی‌قراری امید را دارد، نه اضطراب شگفت‌آور کشف را و نه اندوه به‌یادآوردن را؛ عشق به تکرار از یقین سرورآمیز «لحظه» یا «آن» (instant) بهره دارد. امید به جامه‌ای نو می‌ماند، آهارخورده و شق‌ورق و شیک، که با این‌همه هرگز آن را تن نکرده‌ای و از همین روی نمی‌دانی آیا اندازه‌ات هست و به تو می‌آید یا نه. تذکار جامه‌ای است که دور انداخته‌ای، که هرچند زیبا، دیگر اندازه‌ات نیست و برایت تنگ شده است. تکرار جامه‌ای است که هرگز کهنه نمی‌شود و از بین نمی‌رود، راحت است و راست بر قامت تو دوخته، نه تنگ و نه گشاد. امید دوشیزه‌ای است دلربا اما ماهیِ گریز است. تذکار پیرزنی زیباست که در لحظه به کاری نمی‌آید. تکرار همسری محبوب است که هرگز از او سیر نمی‌شوی چراکه آدمی فقط از تازه‌ها سیر می‌شود و از قدیمی‌ها هرگز. وقتی کسی آن را دارد، شاد است و نیکبخت، و فقط کسی به تمام معنی شاد است که خود را با این پندار بیهوده نفریبد که تکرار باید چیزی نو باشد، چراکه در آن صورت از آن سیر می‌گردد. برای امیدورزیدن جوان باید بود، برای به‌یادآوردن نیز؛ ولی تکرار را خواستن شهامت می‌طلبد. آنکه فقط امید می‌ورزد بزدل است، آنکه فقط به یاد می‌آورد هوسباز است، ولی او که تکرار را می‌خواهد مرد است، و هرچه مجدانه‌تر کوشیده باشد معنای این خواهش را درک کند، انسانی عمیق‌تر است. ولی آنکه درنمی‌یابد که زندگی تکرار است و این زیباییِ زندگی است، خود را محکوم کرده است و سزاوارِ چیزی بیش از آن‌چه به‌طور قطع بر سرش می‌آید نیست - هلاکت. امید میوه‌ای هوش‌رباست که کامروا نمی‌کند، تذکار نان بخورونمیری است که گرسنگی را رفع نمی‌کند، اما تکرار نان روزانه است که با دعای سر سفره رفع جوع می‌کند و کامروا می‌سازد. وقتی کسی دریای هستی را پیموده باشد، معلوم می‌شود آیا جرئت دارد بفهمد که زندگی تکرار است و از همین حقیقت محظوظ شود. آنکه پیش از آغاز به زیستن، دریای حیات را نپیموده باشد، هرگز به معنای واقعی نخواهد زیست. آنکه دریای حیات را نپیموده اما از زندگی به تنگ آمده، سست‌عنصر بوده است. او که تکرار را برگزیند به‌راستی زندگی می‌کند. مثل پسربچه‌ها دنبال پروانه‌ها نمی‌افتد؛ روی پنجه پا هم نمی‌ایستد تا مناظر باشکوه عالم را نظاره کند، چراکه آن‌ها را می‌شناسد. همچون پیرزنان پشت چرخ نخ‌ریسیِ تذکار هم نمی‌نشیند، با اعتماد و اطمینان به راه خود می‌رود و از تکرار به وجد می‌آید. آخر اگر تکرار نبود، زندگی چه لطفی داشت؟ چه کسی می‌خواهد لوحی باشد که زمان هر لحظه بر رویش نقشی نو بنگارد؟ چه کسی می‌خواهد چیزی جز یادبود گذشته نباشد؟ چه کسی می‌خواهد با هر چیز تازه و ناپایدار تحریک شود، با چیزهایی که همچون زنان افسونگر جان را گمراه می‌کنند؟ اگر خدا هم تکرار را نخواسته بود، جهان هرگز به هستی در نمی‌آمد. اگر خدا خواستار تکرار نشده بود، آنگاه یا طرح‌های روشنِ امید را پی می‌گرفت یا آن را به‌تمامی به یاد می‌آورد و همه‌چیز را در تذکارش نگاه می‌داشت. خدا این کار را نکرد، پس جهان پایدار می‌ماند و می‌پاید چون جهان قسمی تکرار است. تکرار واقعیت بالفعل است و جدیتِ زندگی است. آنکه تکرار را می‌خواهد، به‌راستی به بلوغ می‌رسد. من به‌شخصه بر این باورم و البته به این معنا هم هست که جدیت در زندگی به‌هیچ‌وجه این نیست که روی کاناپه لم بدهی و دندان‌هایت را خلال کنی... یا برای خودت کسی باشی (مثلاً عضو شورای شهر باشی) یا در خیابان با وقار و غرور قدم برداری... یا سری میان سرها باشی، و البته میرآخور درباربودن نیز دخلی به جدیتِ زندگی ندارد. همه این چیزها به چشمم مضحکه است، آن هم مضحکه‌ای گاه رقت‌انگیز. * تکرار، سورن کیرکگور، ترجمه: صالح نجفی، صص 21-20

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.