|

پیشینه و آینده «شاد پیروز» جداشده از ایران‌زمین

میرمهرداد میرسنجری*

به‌رغم تبلیغ ادعاهای دروغین انیرانیان، وضعیت تاریخی- اجتماعی کردهای ساکن ایران به‌هیچ‌روی نبايد با کردها در سه کشور دیگر در یک قیاس قرار گیرد چراکه هموندی چندهزارساله کردها در بستر تمدن آریایی، شاکله سترگ تاریخی، فرهنگی، نژادی و زبانی را شکل داده که فجایع عظیم تاریخی همچون حمله اسکندر و رومیان و جنگ چالدران و بعدها ظلم‌های عثمانی و ترکیه و رژیم بعثی عراق و... هم نتوانسته ریشه‌های این پیوند را از هم بگسلد.

براساس اسناد تاریخی، کردستان از سال ٦١٢ پیش از میلاد تا سده ١٥ پس از میلاد، یعنی چیزی در حدود دوهزار سال، بخشی جدانشدنی از ایران بزرگ فرهنگی بوده‌اند. یکی از قدیمی‌ترین اخباری که درباره کردها در دست است، کتاب «Anabasis» یا سفرنامه جنگلی گزنفون (xenephon) سردار لشکر، جغرافی‌دان و مورخ یونان باستان است که رویارویی کردهای ایرانی را در قالب سپاه اردشیر دوم هخامنشی (٤٠١-٤٠٠ پیش از میلاد مسیح) با یونانیان باستان [در منطقه اربلا (اربیل یا هولر امروزی)] شرح می‌دهد که منجر به شکست ارتش 10‌هزارنفره یونان شد. در زمان ساسانیان، عراق امروزی به‌عنوان بخشی از ایران بزرگ به‌عنوان منطقه «سورستان» یا «دل ایرانشهر» نامیده می‌شد که این منطقه، به دوازده استان و شصت تسو (شهرستان) بخش شده بود که منطقه امروزی کردستان عراق در استان «شادپیروز» ایران قرار داشت و شمال‌غربی کردستان عراق هم استان «بالا» نام داشت. شهرهای بزرگ آن دوره استان شادپیروز (کردستان عراق امروزین) عبارت بودند از؛ اربلا (اربیل یا هولیر امروزی)، گرمیان (کرکوک امروزی) و آشب (عمادیه امروزی). پروفسور ان لمبتون در تاریخ ایلات ایران از قول ابن بلخی می‌نویسد: «کردان زبدگان لشکر ساسانی بودند...» و زبان کردی به‌عنوان یکی از کهن‌ترین گویش‌های ایران باستان شناخته شده است. هویت قوم کرد هم همواره با ملیت ایرانی عجین شده است. جنگ چالدران در ١٥١٤ میلادی (٥٠٣ سال پیش)، پیوند‌های ‌هزاران‌ساله دوسوم کردستان را با سرزمین نیاکانی، یعنی ایران، قطع کرد. در این نبرد، ارتش ایران با کمتر از 27هزار نفر در برابر ارتش ١٢٠هزار نفره عثمانی که به توپخانه و سلاح‌های آتشین مجهز بودند، قهرمانانه مقاومت کرد و شکست خورد و این‌گونه، بخش‌های وسیعی از 20 امارت‌ کردنشین (که دوسوم کل مناطق کردنشین ایران را تشکیل می‌دادند)، به‌ویژه حاکم‌نشین بدلیس، در قلمرو عثمانی قرار گرفت. البته بعدها شاه‌عباس کبیر و نادرشاه افشار توانستند بخش‌هایی از این سرزمین‌ها را به مام میهن بازگردانند، ولی بی‌کفایتی پادشاهان قاجار به‌ویژه فتحعلی‌شاه و محمدشاه قاجار و دسایس استعمار انگلیس و روسیه سبب شد بخش‌های وسیعی از کردستانات و میان‌رودان (ازجمله؛ کربلا، نجف و بغداد) مجددا از قلمرو ایران جدا شده و به عثمانی ملحق شوند. آنچه در همه‌پرسی زودآمد (قریب‌الوقوع) استقلال شادپیروز (اقلیم کردستان) باید مورد توجه قرارگیرد این است که همه‌پرسی یعنی پرسش از شهروندان یک کشور برای تصمیم‌گیری درباره یک موضوع مهم. نخستین شرط شرکت در همه‌پرسی، آن است که شرکت‌کننده تابع کشوری باشد که همه‌پرسی در آن انجام می‌شود و این حق همه افراد تابع کشور است.هیچ‌کس نمی‌تواند شهروندی را از شرکت در همه‌پرسی منع کند. زیرا آن موضوع آن‌قدر مهم است که تأیید یا نفی آن بر سرنوشت همه اتباع کشور تأثیرگذار خواهد بود. حال، اگر قرار است در کردستان عراق همه‌پرسي برای جدایی صورت پذیرد، از آنجا که هنوز نتیجه آن معلوم نشده است، مردم کردستان که درحال‌حاضر فقط بخشی از شهروندان کشور عراق هستند، نمی‌توانند رأی‌گیری را منحصر به خود کرده و دیگر شهروندان عراقی را از رأی‌دادن محروم کنند. از این گذشته، اگر چنین کاری مجاز باشد، دیگر شهروندان غیرکرد نیز می‌توانند یک همه‌پرسی ایجاد کرده و طی آن رأی بدهند که کردستان عراق مجاز نیست مستقل شود. اگر این دیدگاه به‌عنوان یک اصل در میان جامعه جهانی جا بیفتد، دیگر تحرکات تجزیه‌طلبانه در سایر نقاط جهان هم حل خواهد شد. اگر در دوران پهلوی نیز چنین اصلی رعایت می‌شد، کار به آنجا نمی‌رسید که گفته شود برای استقلال بحرین از خود مردم بحرین نظرخواهی می‌کنیم، در حالی در قضیه بحرین، اگر هم تصمیم بر همه‌پرسی بود، بايد از همه ملت ایران پرسيده مي‌شد و نه فقط مردم بحرین؛ که البته حتی آن هم انجام نشد و از شماری شیوخ عرب بحرین، به‌عنوان نماینده همه بحرینی‌ها پرسش به عمل آمد و نتیجه نافرجام جداسازی بحرین به کل ملت ایران تحمیل شد. *استادیار دانشگاه و پژوهشگر فرهنگی و ژئوپلیتیک

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.