آینده جایزه «زنان در علم» در گفتوگو با دکتر «الهه حجازی»
همه برندگان الگو هستند
بهتازگی با برگزاری مراسمی، برندگان جایزه «زنان در علم» معرفی شدند و از آنان تقدیر شد. به همین مناسبت با خانم دکتر «الهه حجازی»، مشاور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در امور بانوان و یکی از مسئولان این جایزه، گفتوگو کردیم تا از برنامههای آینده آن باخبر شویم.
چه ضرورتی برای اختصاص جایزهای ویژه به بانوان دانشمند و پژوهشگر احساس میشد که جایزه «زنان در علم» پایهگذاری شد؟ دلایل اختصاص چنین جایزهای زیاد بود؛ اول اینکه متولی چنین جایزهای، امور زنان و خانواده وزارت علوم بود، اما دلیل اصلی این بود که ما در بررسیهای خود به این نتیجه رسیدیم که در رقابتهای علمی، جمعیت 17 درصدی بانوان پژوهشگر و استادان دانشگاه نمیتوانست به شکل شایستهای در برابر جمعیت 83 درصدی آقایان، توانمندیهای علمی خود را عرضه کند. میدانیم خانمها در سطح دانشگاهها و موسسات پژوهشی، فعالیتهای علمی بسیاری انجام دادند، اما متأسفانه این دستاوردها بهخوبی دیده نشد و از آنها تقدیر نکردند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم جایزه ویژهای را خاص زنان دانشمند پایهگذاری کنیم تا شناسایی و معرفی فعالیتهای علمی زنان در سطح جامعه به نحو شایستهای صورت گیرد. به نظر ما این کار میتواند نقش بسیار خوبی در معرفی نقش زنان در توسعه علمی کشور داشته باشد. این جایزه در سال اول در سطح ملی برگزار شد. آیا این امکان وجود دارد که در سالهای بعد در سطح منطقهای و بینالمللی برگزار شود؟ چون در سال اول دایره فعالیتهای ما چندان گسترده نبود، به این نتیجه رسیدیم که این جایزه را در سطح ملی برگزار کنیم، اما در شورای سیاستگذاری علمی هم به این نتیجه رسیدیم که این جایزه را باید بهتدریج در سطح منطقه و در سالهای بعد در سطح بینالمللی برگزار کنیم. مشخص است جایزههایی که در سطح منطقهای و بینالمللی برگزار میشوند، سازوکارهای خاص خودشان را دارند، به همین دلیل، با توجه به شرایطی که ما داشتیم، تصمیم گرفتیم چندسالی این جایزه در سطح ملی برگزار شود و بتوانیم حمایت بنیاد نخبگان را جلب کنیم تا بعد برویم به سمت فعالیتهای منطقهای و بینالمللی. خوشبختانه چون کمیسیون ملی یونسکو هم در شورای سیاستگذاری حضور دارد، پیشنهاد منطقهایشدن این جایزه را مطرح کرد. ما هم سعی میکنیم بهتدریج به سمت گسترش فعالیتهای خود از ملی به سمت منطقهای و بینالمللی حرکت کنیم. شما برای گروه برگزیدگان زیر 40 سال، جایزهای به نام میرزاخانی را اهدا میکنید. آیا بهتر نبود کل جایزه «زنان در علم» به این نام خوانده میشد؟ چون بهنوعی تقدیر از این خانم دانشمند محسوب میشد. در این زمینه باید به چند نکته توجه کرد؛ اول اینکه همانطور که قبلا هم گفته شد، ایده این جایزه در آبان 95 مطرح شد. ما جایزه «زنان در علم» را با اسم خاصی مطرح نکردیم زیرا در سطح کشور زنان فرهیخته زیادی داریم و به نظر میرسد انتخاب یک اسم برای یک جایزه، نادیدهگرفتن زحمات زنان دیگر است، اما بااینهمه پس از فوت خانم میرزاخانی به این نتیجه رسیدیم که بخشی را بهعنوان بخش جوان با نام خانم میرزاخانی در نظر بگیریم زیرا خانم میرزاخانی یک الگو است. هدف ما این است که این الگو را به جامعه معرفی کنیم. ما هم امیدواریم که با حمایت از دانشمندان جوان، آنها هم به الگوهای دیگری در جامعه تبدیل شوند. چرا این جایزه، دو سال یکبار اهدا میشود؟ در فعالیتهای علمی، کارهای یکساله معمولا به جواب نمیرسند، در یکسال نه میتوان مقاله نوشت، نه میتوان کار پژوهشی کرد و نه شرکتی را تأسیس کرد. بسیاری از این کارها حداقل به دو سال زمان نیاز دارند. بههمیندلیل به نظرمان رسید که اگر ما بخواهیم این جایزه را سالانه اهدا کنیم، کمکم پروندههایی که به ما میرسند، کیفیتشان را از دست میدهند و سطح این جایزه پایین میآید، ولی اگر اهدای جایزه دوسالانه باشد، فعالیتی را که همکار ما در دانشگاهی آغاز کرده است، میتواند به سرانجامی برساند و با دستاوردهای بیشتری وارد این رقابت شود. بههمیندلیل ترجیح دادیم این رقابت را دوسالانه برگزار کنیم. هدف اصلی ما این است کیفیت پروندههایی که دریافت میکنیم، ارتقا یابد. ما نمیخواهیم با سالانهشدن این جایزه، پروندهها حالت تکرار داشته باشند یا کیفیتشان کم شود. با توجه به اینکه فعالیتهای علمی زودبازده نیستند و زمانبر هستند، به نظر میرسد که دو سال، زمان مناسبی است. بازتاب اهدای این جایزه در دانشگاهها و مجامع پژوهشی به چه صورتی بود؟ به نظر من که بازتاب بسیار خوبی داشت. هدف ما این است همکاران ما که بسیار تلاش کرده بودند و در نهایت هم پس از سالها پژوهش برنده جایزه شدند، دستکم در دانشگاههای خودشان شناخته شوند که خوشبختانه این اتفاق روی داد و دانشگاهها و همکاران برندگان از آنان تقدیر کردند. خوشبختانه اهدای این جایزه جریانی را به وجود آورد و نشان داد که زنان میتوانند در عرصههای علمی بسیار تأثیرگذار باشند. برای بهترشدن کیفیت این برنامه در سالهای بعد، چه برنامههایی دارید؟ ما در شروع کارمان هم به این نتیجه رسیدیم که اگر بخواهیم این کار تداوم داشته باشد و کیفیت آن هم بهتر شود، باید بنیادی غیردولتی تأسیس شود که ویژگیهای مردمنهاد داشته باشد و متولی این جایزه شود. افرادی مانند برگزارکنندگان اولین دوره این جایزه، برندگان این جایزه و دیگر پژوهشگران و دانشگاهیان، میتوانند از اعضای این نهاد شوند. اگر چنین نهادی تشکیل شود، این جایزه میتواند تداوم داشته باشد. امیدواریم این بنیاد تشکیل شود و برندگان و دیگران هم کمک کنند تا این بنیاد شکل بگیرد. و سخن پایانی؟ الان که پژوهشگران برجسته ما معرفی شدهاند، زمان آن است که معاونت فناوری ریاستجمهوری هم اعتباراتی را به این افراد اختصاص دهد و آنها را به معاونتهای تصمیمگیرنده معرفی کند تا از ظرفیتهای این افراد بیشتروبیشتر استفاده شود. روی سخن آخر من با جناب آقای «روحانی»، رئیسجمهور محترم، است: حال که ما زنان پژوهشگر و دانشمندان برجستهای را به شما شناساندیم، وقت آن است که شما هم درمقابل، تسهیلاتی را برای این برگزیدگان اختصاص دهید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.