نگاهي كوتاه به نقش و جايگاه زنان دانشمند
نمادهاي ناپيداي علم
اکرم قديمي. دبير اجرائي اولين دوره جايزه زنان در علم
اسلام مرد و زن را در تدبير شئون زندگى به وسيله اراده و كار، مساوى مىداند، ازاينرو هر دو در تحصیل احتياجات زندگى و آنچه مايه قوام حيات انسانى است، يكسان هستند. تمام آيات و رواياتى كه درباره تحصيل علم و دانش وارد شده، عمومى است و شامل زنها هم مىشود؛ اسلام «علم» را نور و «جهل» را ظلمت مىداند. در عصري زندگي ميکنيم که علم به تمامي جنبههاي زندگي مردم رسوخ کرده است. ديرزماني از دوراني نگذشته است که عالمان و افرادي که به علم باور داشتند، مورد تمسخر جامعه قرار ميگرفتند. ديرزماني از آن دوران نگذشته که براي انجام سادهترين مسائل علمي همچون واکسيناسيون، روزگار اشک اميرکبير را به نظاره نشست. ديرزماني از روزگاري نگذشته است که مردم جامعه براي حل مشکلات خود به خرافات متوسل ميشدند و اکنون، باور جامعه و عموم مردم بر آن قرار گرفته که علم پاسخگوي بسياري از مشکلات جهان خواهد بود. يک سده پيش هنگامي که سخن از علم و نقش و تأثير آن بر زندگي مردم به ميان ميآمد، کمتر کسي ميانديشيد که اين رؤيا، زماني به واقعيت تبديل خواهد شد. اکنون افتخار جامعه ايراني آن است که علم نه يک ضرورت که يک باور انگاشته ميشود و بيشک در شکلگيري اين باور، زنان نقش بسزايي ايفا كردند. حضور قاطبه زنان و مشارکت علمي آنان در ابعاد مختلف زندگي، از جمله دلايل نهادينهشدن اين باور در جامعه است. کاش ميتوانستيم زمان را به عقب برگردانيم و اميرکبير را بهجاي گريستن بر ناداني، بر نگريستن به باور علمي جامعه شادمان کنيم. در چند دهه اخير، نفوذ و رسوخ علم در تکتک ابعاد زندگي با تحول بزرگي همراه بوده است، چراکه دانش بهعنوان محور اصلي و نيروي محرکه رشد و توسعه مورد پذيرش قرار گرفته است و فراتر از آن مرزها را در هم نورديده و نظر انسانها در نقاط مختلف دنيا را به خود جلب کرده است. اين تحول با چنان سرعتي انجام پذيرفت که مسير زندگي جوامع را تغيير داد و هماکنون علم از محورها و از شاخصهاي توسعه محسوب ميشود. امروزه جامعهاي به پيشرفت و توسعه دست مييابد که دانشمحور باشد و جامعهاي دانشمحور خواهد بود که در آن نقش زنان در پيشبرد علم و مفاهيم علمي بارز و چشمگير باشد. بازتعريفي که از نقش زنان در توسعه علمي در سالهاي اخير صورت گرفته، موجب شده است زنان ديگر نهتنها بهعنوان نيمي از نيروي تأثيرگذار جامعه در اين بخش مورد توجه قرار گيرند، بلکه بهعنوان پايهگذاران نسل آتي، نقشي فراتر از نيمي از جامعه خواهند داشت. توانمندسازي زنان با علم و توانمندكردن جامعه علمي ايران وظيفهاي بوده است که در سالهاي گذشته، توجه و نظر بسياري از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. ساختن فرصتهاي جديد براي زنان در بخشهاي علمي و فرصتسازياي که زنان براي علم در جامعه به آن دست زدند، امري نيست که بر کسي پوشيده مانده باشد. امروزه مشارکت زنان در عرصههاي علمي، دامنه وسيعي از فعاليتها را دربر ميگيرد، اما آنکه علم چگونه با زنان مرتبط ميشود و چگونه ميتوان بهترين فرايند و بازخورد از مشارکت زنان در عرصههاي علمي را به دست آورد، بستگي به تعريفي دارد که جامعه آن را ميپذيرد. ازهمينرو است که باوجود تمامي پيشرفتهاي چشمگيري که زنان در عرصههاي علمي داشته و موجبات پيشبرد علم در جامعه را فراهم کردند، هنوز برخي با ديده ترديد به توان زنان در عرصه مديريتهاي علمي مينگرند. برگزارکنندگان جايزه زنان در علم به منظور توجه به نقش سازنده زنان در علم و معرفي ظرفيتهاي موجود جامعه علمي زنان، اقدام به برگزاري اين جايزه کردند تا نمادها و سمبلهايي را که در عين مخفيبودن، آشکارا به پيشبرد علم در جامعه در عرصههاي گوناگون علمي ميپردازند، به جامعه بشناسانند. اعتراف ميکنيم در اين جايزه تنها به قطرهاي از درياي بانوان توانمند جامعه دسترسي پيدا کرديم؛ قطرهاي که باوجود تعداد اندکي که بنا بر شرايط نخستين دوره جايزه معرفي ميشوند، اما ميتواند فتح بابي باشد براي آنکه جامعه بار ديگر عينک ترديد به توان زنان در عرصههاي پيشبرد علم را کنار بگذارد و با تمام وجود بپذيرد که تفاوتهاي جنسيتي در اين عرصه راهي ندارد. کارنامه درخشان زنان در عرصههاي علمي، اعم از دانشجويان دختر و بانوان هيئت علمي، تصوير مثبتي از زن ايراني به جهان ارائه ميکند. جهش علمي زنان ايراني حيرتبرانگيز است، اين جايزه، نشانگر بخشي از تواناييهاي زنان پژوهشگر ايراني است. مجددا اعلام ميکنيم افرادي که مستحق دريافت جوايز بودند به افراد معرفيشده منحصر نيستند، اما همانگونه که مستحضريد، هر جايزهاي شاخصها، معيارها و ضوابط خاصي دارد و رقابتي ميان شرکتکنندگان فراهم ميکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.