|

فریاد‌زدن در نقطه کور!

مهرداد حجتی

هفته پیش از «عکس یادگاری با فاجعه» سخن گفتم؛ از اینکه گروهی عادت کرده‌اند با حوادث تلخ سلفی بگیرند و آن را در فضای مجازی منتشر کنند! و اینکه گروهی دیگر با پوزیشنی دیگر اگر سلفی نمی‌گیرند، اما با نوشته‌هایشان در همان فضا در پوشش طرح یک مسئله به‌دنبال مطرح‌کردن خود هستند تا یاری‌رساندن برای حل مسئله! بیشتر سوارشدن بر موج هیاهو را دوست دارند تا کمک‌کردن برای رسیدن به ساحل آرامش! به‌عبارتی این دسته از افراد «هویتشان در گرو بحران‌هاست!». هویتی که از درون بحران‌ها بیرون می‌آید و به آنها مجال دیده‌شدن می‌دهد! به عبارت دیگر آنها «بحران‌زی» هستند! تا مادامی که بحرانی در جامعه وجود دارد، آنها از آن «تغذیه» می‌کنند تا «هویت» خودشان را بازسازی کنند! روزی که بحران نباشد، آنها دچار «بی‌هویتی» می‌شوند! این گروه از افراد از خود «قهرمان فضای مجازی» ساخته‌اند؛ جایی که قلمرو حکمرانی آنهاست. نسبت به هر حادثه‌ای «تند و باشتاب» نظر می‌دهند تا مبادا از قافله عقب ‌مانده باشند و در این شتاب‌زدگی قضاوت‌های تندوتیز و احکامی نیز صادر می‌کنند! فردی یا گروهی را تحریم یا بایکوت و گروهی را نیز با خود همراه می‌کنند. هرچه هیاهو فراگیرتر، کارزار آنها پردامنه‌تر! اینکه قرار است از دل این کارزار چه محصولی به دست آید، چندان «مسئله» آنها نیست! «مسئله» آنها موج‌سواری روی بحران‌هاست! هرجا حادثه یا فاجعه‌ای رخ دهد، این گروه از موج‌سواران حاضرند! حالا می‌خواهد ماجرای تلخ و اسف‌انگیز عارضه «علیرضا رجایی» باشد، یا واژگونی اتوبوس حامل کودکان معصوم دانش‌آموز! مهم «فریادزدن در نقطه کور» است! اما همه اینها نشانه چیست؟ نشانه «سخن‌گفتن در انزوا» است. جامعه وقتی نمی‌تواند برای حل مشکلات و بحران‌های خود از طریق بیان آزاد مطالبات راه‌حلی جست‌وجو کند، ناچار متوسل به راه‌هایی می‌شود که در آن امکان «واکنش» وجود دارد. لااقل گروهی آن سخنان را می‌شنوند و گروهی هم به آن پاسخ می‌دهند و یکی از این راه‌ها سخن‌گفتن در فضای مجازی است. از آنجا که رسانه‌های رسمی امکان نشر بسیاری از انتقادات را ندارند، فضای مجازی این امکان را فراهم می‌کند تا بتوان آزادانه انتقاد کرد، اما در شرایطی که به آن «وضعیت استثنا» می‌گویند، وقوع حوادث استثنایی هم اجتناب‌ناپذیر است! پس اگر گروهی در چنین شرایطی با «دوختن لباس از بحران»، در پی کسب هویتی جدید برای خود هستند چندان نباید تعجب کرد، چراکه در شرایط «استثنا» وقایع به شکل استثنایی رخ می‌دهند و چندان تابع «قاعده» نیستند. عبور از وضعیت استثنا زمان‌بر است و نیاز به درک همین افرادی دارد که در فضای مجازی برای خود مرجعیتی قائلند و می‌توانند پیروانی را تهییج یا ترغیب کنند. پروژه اصلاحات هم‌اکنون معطل «نرمال‌سازی» است. «نرمال‌سازی» هم نیاز به فهم گروه‌های مرجعی دارد که در سطح جامعه مؤثرند و کنشگری می‌کنند و این فهم نشانه «عقلانیت» آن گروه است. تلاش برای نشاندن «خرد نقاد» به‌جای «خردستیزی» مهم‌ترین کار مصلحانه برای برون‌شد از وضعیت استثناست؛ وضعیتی که در صورت تداوم می‌تواند همچنان بحران‌زا باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.