|

و داستان آغاز شد

قصه‌های سفر «یک پیک‌نیک پرماجرا» اثر مارک تواین و «به او می‌گفتند مرد» نوشته المور لنارد، داستان‌هایی هستند که اخیرا با ترجمه جلال رضایی‌راد در نشر نشانه منتشر شده‌اند. «یک پیک‌نیک پرماجرا» روایت سفری مارک تواین است با همسفری که عقاید عجیب‌وغریب دارد. «بهار یک سال، سفری را به مقصد شیگاکو آغاز کردم تا در نمایشگاهی شرکت کنم اما با اینکه سرانجام موفق به حضور در آن نشدم، در عوض، سفر من خالی از فایده نبود.» ماجرا از این قرار است که راوی داستان در نیویورک به سرگرد ارتشی برخورد می‌کند که او نیز قصد دارد در نمایشگاهی شرکت کند که تواین برای حضور در آن به سفر آمده است. هر دو توافق می‌کنند که در این راهِ مشترک همسفر شوند. راوی، مرد را چنین توصیف می‌کند: «مردی بود خوش‌چهره و همچون گلادیاتورها اندام ورزیده‌ای داشت با کرداری نرم و گفتاری شیرین و اثرگذار. یار خوبی برای سفر‌کردن. راحت‌طلب و شوخ‌طبع. اما چندی طول نمی‌کشد، که تواین درمی‌یابد پشتِ این آرامش ظاهری عطش غریبی دارد. مرد معتقد بود برای حفاظت از حقوق مردم، هر شهروندی باید در پیشگیری از تخلفات و حتا مجازات نقشی موثر داشته باشد و مارک تواین فکر می‌کرد گرچه روحیه او در توجه به حقوق مردم قابل‌ستایش است اما ایفای چنین وظیفه خطیری، مدام شهروند را به دردسر می‌اندازد. مرد اما هم‌چنان بر این باور پافشاری می‌کرد که نقش فرد در اجتماع مهم است و یک شهروند باید در جامعه نقش پلیس نقش بی‌جیره‌ومواجب را ایفا کند. و همین اعتقادات، سفرِ مارک تواین را به سفری پرماجرا تبدیل می‌کند که داستانِ آن در کتاب آمده است. «یک پیک‌نیک پرماجرا» از سه فصل با ماجراهای خاصِ خود تشکیل می‌شود: «یک پیک‌نیک پرماجرا»، «داستان دختر اسکیمو» و «آیا او زنده است یا مرده؟» بخش اول، ماجرای مواجهه راوی با سرگرد است و دردسرهایی که افکار غریب او رقم می‌زنند. فصل دوم،‌ روایت سفر راوی به آلاسکاست همراه ِ‌دختری که راهنمای او در سفرش به قطب است. او در ‌ سفر رازهایی را از زندگی اسکیموها و تفاوتش با زندگی آدم‌ها بازگو می‌کند. و فصل آخر که با این جمله آغاز می‌شود: «آیا او زنده است یا مرده؟ اگر زنده است، ولش کن! اگر مرده است، برایش یادواره بگیریم. ماهِ مارس 1892 است. مارک تواین تمامِ این ماه را در منتون ریویرا می‌گذراند، نقطه‌ خلوت و دورافتاده‌. پرتو بیکران آفتاب، هوای مطبوع و آرامش‌بخش و دریای آبی چشم‌نواز بی‌آنکه گروه‌گروه آدم‌ها با رفت‌وآمدهای پیاپی منظره شما را خراب کنند و جاروجنجال راه بیندازند و خود را به نمایش بگذارند! اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. سکوت و سکونی که تواین آن را با آب‌وتابِ بسیار شرح می‌دهد با سر رسیدن یکی از آن آدم‌های آدم‌های متظاهر پرمدعا، که فقط گه‌گداری سروکله‌شان در چنین جایی پیدا می‌شود،‌ برهم می‌خورد. ازقضای روزگار و برحسب اتفاق تواین با یکی از آنها آشنا می‌شود و او داستان عجیبی را برایش بازگو می‌کند. یک پیک‌نیک پرماجرا، مارک تواین، ترجمه جلال رضایی‌راد

اومبره یعنی مرد «اینجا جایی است که باید داستان را آغاز کنم. آقای هنری مندز، مدیر شعبه شرکت کالسکه‌رانی هچ‌وهجز در سویت‌مری که آن‌وقت رئیس من بود، از من خواست که باهم مسافت شانزده مایل تا ایستگاه دلگادو را با دلیجان کهنه شرکت طی کنیم. این شعبه از خط کالسکه‌رانی قرار بود تعطیل شود و من فکر کردم دلیل این سفر شاید این باشد که او می‌خواهد فهرستی از دارایی‌های شعبه را تهیه کند... وقتی به ایستگاه رسیدیم او مرا مامور صورت‌برداری از مایملک شرکت ساخت و آن‌گاه پسربچه‌ای را فرستاد به محلی که جان راسل در آن‌جا بود.» این سفر آغاز داستانی است که راوی «به او می‌گفتند مرد» بنا دارد برای ما بازگو کند. المور لنارد، نویسنده آمریکایی، در طولِ زندگی خود قریب‌به چهل‌وپنج رمان نوشت که بیشترشان نیز مورد اقتباس قرار گرفته‌اند. «اومبره» که در زبان اسپانیایی یعنی مرد، با دیدی واقع‌گرایانه و تلخ به مسئله تبعیض در آمریکا می‌پردازد و تبعیض نژادی از جمله مسائلی است که از زمانِ‌ لنارد تا امروز در آمریکا مطرح است. لنارد در رمان اخیر سعی دارد به‌طرزی موشکافانه، از نزدیک و با دیدی نکته‌سنج و وسیع پرده از ظلمی کنار بزند که در طول قرن‌ها بر سیاهان و رنگین‌پوستان رفته است در قاره‌ای که همه دَم از آزادی و برابری می‌زنند و سفیدپوستان اما، از حقوق نانوشته بیشتری برخوردارند. المور لنارد واقعیت تلخ قاره آمریکا را در «به او می‌گفتند مرد» چنان آشکار در برابر مخاطبان قرار می‌دهد که جای هیچ حرف‌و‌حدیثی نمی‌ماند. در مقدمه کوتاه کتاب نویسنده نوشته است نمی‌دانستم این سرگذشت را از کجا آغاز کنم. «ناشری که متن را به او نشان داده بودم به من توصیه کرد از جایی آغاز کن که دلیجان با تمام سرنشینانش شهر کوچک مری‌سویت را ترک کرد» و توصیه او به‌نظر نویسنده از جهاتی جالب بود. اما لنارد داستان را شروع می‌کند می‌بیند نمی‌شود بدون پیش‌زمینه برود سر اصل ماجرا. بنابراین از جایی داستان آغاز می‌شود که جان راسل معرفی می‌شود. شخصیتی که داستان حول محور او دور می‌زند و اگر نبود همه آنان که در داستان نقش دارند مرده بودند و کسی نمانده بود که این داستان را بازگو کند. بنابراین داستان از جایی آغاز می‌شود که راوی/نویسنده برای بار نخست با جان راسل روبه‌رو شده است. جان راسل و خصوصیات عجیب و جذاب او مهم‌ترین عنصر این داستان‌اند و نویسنده از میان نام‌های جورواجوری که جان راسل را با آن‌ها می‌خوانند نامِ اومبره یا مرد را برای او انتخاب می‌کند، که هنری مندز و دیگران او را با آن خطاب می‌کردند و به باورِ نویسنده بهترین و مناسب‌ترین نام برای شخصیت او بود که عنوان رمانش نیز شد. به او می‌گفتند مرد، المور لنارد، ترجمه جلال رضایی‌راد

مثنوی به زبان ساده «نیم‌نگاهی به مولوی» با عنوان فرعی «مثنوی برای جوان‌ترها» عنوان کتابی است از مسعود خیام که به‌تازگی منتشر شده است. آن‌طور که از عنوان فرعی کتاب هم بر‌می‌آید، مخاطب اصلی این کتاب نوجوانان و جوانان هستند و به این خاطر خیام در این کتاب هم به خلاصه‌نویسی «مثنوی» پرداخته و معنی ابیات را به ‌طور ساده نوشته است. او در مقدمه کتاب نوشته: «کوشش این کتاب به خلاصه‌نویسی خواهد بود. بسیاری حرف‌ها که می‌تواند در مقدمه بیاید و آن را ملال‌آور کند در متن کتاب پخش شده است اما، هر نوع خلاصه‌نویسی مثنوی، به ورطه ایجاز مخل درمی‌غلتد. گروه خونی انسان علمی معاصر با مولانا همخوان نیست. مولانا با هرچه علم و فلسفه و تعقل زمینی است مخالفت می‌کند... طرز کار مولانا در مثنوی چنین است که اول داستانی را تعریف می‌کند، سپس به شیوه‌های مختلف نشان می‌دهد که داستان برایش اهمیتی ندارد و فقط بهانه‌ای است تا حرف دلش را روی دایره بریزد و می‌ریزد. خیلی‌وقت‌ها داستان را تا پایان تعریف نمی‌کند و در اصطلاح امروزی انتهای آن را باز می‌گذارد. این داستان‌ها را نیز خود مولوی نوشته است. این داستان‌ها پراکنده‌اند و تداخل می‌کنند، اما همین قصه‌ها نیز خواندنی است و صدالبته که کلام خِرد مولانا مهم است. مولوی بسیار خوانده بود. او به مراجع و کتاب‌های قبل از خود اشاره‌ها دارد. مراجع مولوی در زبان‌های فارسی و عربی است، ضمنا چون زبان‌های ترکی و یونانی می‌‌دانست، از آن‌ها نیز بهره برده است.» تاکنون غالب آثار کلاسیک ادبیات فارسی ساده‌نویسی شده‌اند و البته مخاطب تمام آنها هم کودکان و نوجوانان نیستند. شاید بسیاری از آثار شاخص سنت ادبی ما برای خوانندگان امروزی دشوار به نظر برسند و ازاین‌رو متون نظم و نثر کلاسیک فارسی به‌ صورت گزیده‌های ساده منتشر شده‌اند تا فاصله مخاطب امروزی با این آثار از میان برود. در این میان برخی از گزیده‌های ساده‌شده برای کودکان و نوجوانان تدوین شده‌اند و «نیم‌نگاهی به مولوی» را هم می‌توان در این دسته قرار داد. مسعود خیام در مقدمه این کتاب نوشته که حجم اصلی مثنوی را «مطالب دینی، عرفانی، هپروتی و ناکجاآبادی» پر کرده و او در گزیده‌ای که از مثنوی به دست داده این موارد را کنار گذاشته: «در کتاب حاضر، تصوف و عرفان و خرافه و سخنان غیرعلمی و کلمات رکیک مولانا را نادیده گرفته‌ام و بیش‌تر به نکات نغز مولانا که بسیاری از آن‌ها تا حد ضرب‌المثل به اعماق قلوب مردم رسوخ کرده اشاره کرده‌ام. پس از دوران طلایی علمی قرن بیستم، وارد قرن بیست‌ویکم شده‌ایم که به‌نظر می‌رسد دنیا با پسرفتی سریع، به‌سوی جنگ‌های مذهبی می‌شتابد. در چنین شرایطی به طور معمول در همه دنیا از جمله در قلمرو زبان فارسی انواع و اقسام مغازه‌های مختلف عرفان، از چینی و کره‌ای گرفته تا هندی و بومی گشوده می‌شود که در آن‌ها انواع کالاهای غیربیولوژیک عرضه می‌کنند و بیش‌تر آنان، خود را به چراغ‌ آسمانی‌شان می‌آویزند.» نیم‌نگاهی به مولوی، مسعود خیام

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.