قدرت سایبری از توانایی اثرگذاری تا جغرافیای متغیر
برای فهم مفهوم قدرت سایبری و ارائه تعریفی جامع از آن ابتدا نیازمند تعریف قدرت و سپس فضای سایبری هستیم. قدرت عبارت است از توانایی تأثیر بر دیگران برای کسب نتایج دلخواه و توانایی مجبورساختن دیگران به انجام کاری که آنها، در صورت عدم اعمال قدرت، آن را انجام نمیدادند. جوزف نای، نظریهپرداز مشهور آمریکایی در حوزه قدرت نرم، قدرت را به دو بخش سخت و نرم تقسیم میکند و سپس در تعریف این دو میگوید: «قدرت سخت عبارت است از توانایی استفاده از تهدید برای اجبار دیگران به انجام کاری. در حقیقت در اینجا، عنصر اجبار، معیار است. اما قدرت نرم عبارت است از توانایی کسب اهداف از خلال جذب دیگران. قدرت در پنج قلمرو زمین، دریا، هوا، فضا و سایبر کاربرد دارد؛ اگر بتوان از طریق یکی از این پنج قلمرو، منابع لازم برای تأثیرگذاری و گسترش آنها را به دست آورد، موضوع قدرت، اعمال شده است». جوزف نای حجم بالای اطلاعات را علت ورود کشورها به فضای سایبری میداند که این اطلاعات، طبق قانون مور، در حال افزایش هستند. به گزارش سایبربان، قدرت سایبری شامل منابعی میشود که قلمرو سایبری را تشکیل میدهند. اندیشکده بلفر، در تعریف فضای سایبری، آن را قلمروی عملیاتی میداند که در آن از تجهیزات الکترونیکی و اطلاعاتی متصل به شبکه و اینترنت استفاده میشود. اندیشکده یادشده مینویسد قدرت سایبری متشکل از منابعی است که با کنترل و ارتباطات الکترونیک و اطلاعات و زیرساختهای رایانهمحور، شبکهها، نرمافزارها و مهارتهای انسانی در ارتباط هستند. قدرت سایبری توانایی کسب نتایج خواستهشده از راه استفاده از منابع اطلاعات متصل به بستر الکترونیک است؛ منابعی که در قلمرو سایبری یافت میشوند. به عبارت دیگر میتوان گفت قدرت سایبری توانایی استفاده از فضای سایبری برای اخذ نتایج و تأثیرگذاشتن بر سایر محیطهای عملیاتی است. قدرت سایبری موجب میشود پیامدهای مطلوبی از خلال فضای سایبری به دست آید یا از ابزارهای سایبری برای تولید این پیامدها در سایر قلمروهای خارج از فضای سایبری استفاده شود. نکته مهم در تفاوت اعمال قدرت در فضای سایبری و سایر قلمروهای اعمال قدرت مانند دریا و زمین این است که جغرافیایی فضای سایبری بسیار تغییرپذیر است. نکته دیگری که باید به آن دقت کرد این است که در قلمرو سایبری، حتی کشورهای کوچک یا گروههایی که وابستگی به دولتها ندارند، میتوانند در سطوحی، به قدرت سایبری برسند. قدرت سایبری بر بسیاری از جنبههای زندگی اجتماعی، از جنگ تا بازرگانی، تأثیر میگذارد. در واقع میتوان به دو نوع قدرت سایبری اشاره کرد: قدرت سایبری داخلی و قدرت سایبری خارجی. هر کدام از آنها نیز به نرم و سخت تقسیم میشوند. اطلاعات سایبری میتواند از طریق فضای مجازی به شکلگیری قدرت نرم یا قدرت سخت منجر شود. بهعلاوه، ابزار فیزیکی نیز میتواند منابع قدرتی را (چه نرم چه سخت) در دنیای سایبری به وجود آورد. البته اطلاعات سایبری نیز برپایه مجموعهای از زیرساختهای فیزیکی است که آسیبپذیری در آنها میتواند موجب فلجشدن کشور شود. در بعد اول: توانایی فرد یا کشور در وادارکردن دیگران به انجام چیزی که مخالف با سلایق اولیه اوست. مثل حملات اختلال سرویس یا دستگیری وبسایتنویسان و... این موضوع مربوط به قدرت سخت است. اما در جنبه نرم در بعد اول، میتوان به تلاش فردی یا جمعی برای متقاعدکردن دیگران به تغییر رفتارها اشاره کرد. در بعد دوم: فرد یا کشور مانعی را برای آزادی عمل، از طریق حذف استراتژیها، ایجاد میکند. اگر این کار علیه مقاصد شخص باشد، جنبه قدرت سخت است، اگر این کار بهعنوان یک موضوع قانونی نزد شخص پذیرفته شود، مصداق قدرت نرم است؛ مثلا محدودکردن سرعت اینترنت یا فیلترکردن. حال اگر از الگوریتمهایی استفاده شود که افراد را به سمت سایتها یا موتورهای جستوجوی خاصی هدایت کند، قدرت نرم محسوب میشود. در بعد سوم: شکلدادن سلایق اولیه شخص بهطوریکه او به مسائلی فکر کند که هرگز فکر نمیکرده است؛ مثلا با ایجاد سایتهایی که عده محدودی به آن دسترسی دارند او را وادار به پذیرش خطوط فکری خاصی میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.