ستارهای با عمر کوتاه، ولی بسیار درخشان
دکتر فیروز نادری
هر روز 360 هزار انسان به دنیا میآیند و حدود 150 هزار نفر دیگر میروند. همه ما میآییم و میرویم، ولی برخی انسانها در مدتزمانی که هستند، اثری از خود بهجا میگذارند که تاریخی و ماندگار است. من زمانی که شنیدم «مریم» برای درمان بیماریاش به بیمارستان رفته است، این خبر را در اینترنت منتشر کردم و از مردم خواستم که سلامتی او را آرزو کنند. واکنشهای مردم بسیار خوب بود. من از طریق یک دوست مشترک به خانم «میرزاخانی» پیغام دادم که نظرات مردم را بخواند چون حدس میزدم از اینکه بداند اینقدر در قلب مردم است، به او انرژی میدهد. به باور من «مریم میرزاخانی» یک شخصیت تاریخی است. خانم «ماری کوری»، اولین زنی بود که توانست جایزه نوبل را در 1903 دریافت کند و خانم «مریم میرزاخانی» هم اولین زنی بود که توانست مدال فیلدز را دریافت کند. همه میدانیم زنان باید دو برابر مردان کار کنند و کارشان را از مردان بهتر ارائه کنند تا دیده شوند و افرادی مانند خانم «میرزاخانی» هستند که میتوانند چنین سدهایی را بشکنند. به باور من، علاوه بر اثری که وی در علم و ریاضیات گذاشت، اثر و نقش مهم دیگر وی بر نسل جوان ایران و نهفقط ایران، بلکه بر جوانان و زنان همه جهان است زیرا وی آن سقف شیشهای را که مانع پیشرفت زنان بود، شکست. در یکی از همان 160 هزارنظری که به دستم رسید، یکی از طرف یک دختر 13ساله بود که تلاش کرده بود نظرش را به زبان انگلیسی بیان کند. او گفته بود که خانم «میرزاخانی»، الگوی من است. به بیان دیگر یکی از بزرگترین نقشهای خانم «میرزاخانی»، تأثیری است که بر نسلهای آینده میگذارد. آنها که بیلیاردباز ماهری هستند، میدانند وقتی ما به یک توپ ضربه میزنیم، توپ در چه مسیری حرکت میکند، با چه زاویهای برمیگردد و در ادامه چه مسیری را طی میکند. این موضوع برای میز بیلیارد چهارگوش یا مستطیل ساده است، اما ریاضیدانها نمیدانستند این مسئله را درباره میز بیلیارد چندوجهی چگونه حل کنند. جواب این پرسش در فیزیک و کیهانشناسی کاربردهای زیادی دارد، ولی کسی جوابش را نمیدانست. «مریم» در سال 2013 در مقالهای 200صفحهای درباره این موضوع نوشت و بههمیندلیل هم برنده مدال فیلدز شد. وقتی این مقاله نوشته شد، کارشناسان گفتند این موضوع بسیار انتزاعی است و درعینحال مسیر پژوهشهای ریاضی را متحول کرده است. البته برخی رسانهها در ایران مطالبی را در زمینه فعالیتهای وی بیان کردند که جای تأسف است. برای مثال برخی گفتند وی تحقیقاتی انجام داده است، ولی این تحقیقات چه ارتباطی به ما دارد؟ یا دیگری گفته است وی در آمریکا پژوهش کرده است و در کشور خودش پژوهش نکرده و به کشور خود خدمت نکرده است. ولی باید در نظر داشت کاری که خانم «میرزاخانی» کرد، مرز نداشت. در کهکشان راه شیری ما، هر سال ستارهای مانند خورشید پدید میآید، ولی در هر قرن یکبار، ستارههایی بزرگتر، پرنورتر و پرانرژیتر از خورشید ما به وجود میآید، ولی به دلیل پرنورتر و پرانرژیتربودن، عمرشان از خورشید ما کوتاهتر است. به بیان دیگر، این ستارهها عمرشان کوتاه، ولی نورشان بسیار درخشان است. وقتی به خانم «میرزاخانی» نگاه میکنم، میبینم که وی هم یکی از همین ستارهها بود. توضیح: دو یادداشت فوق، گزیده و خلاصهای از سخنان آقایان دکتر «کامران وفا» و دکتر «فیروز نادری» در مراسم بزرگداشت مرحوم «مریم میرزاخانی» در لسآنجلس است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.