وفادار به راه مصدق و بازرگان
داوود هرميداسباوند*
دکتر ابراهيم يزدي درگذشت؛ او قبل از تشکيل نهضت آزادي ايران در سال 1340، عضو جبهه ملي ايران بود؛ من دکتر يزدي را از زمان جوانياش ميشناسم، وطنپرستي ملي و مسلماني که بين منافع ملي و عقايد مذهبي خود هميشه تعادل برقرار ميکرد. زماني که من در واشنگتن بودم، او در ايالتی ديگر در آمريکا زندگي ميکرد و منتقد وضعيت سياسي حاکم بر ايران بود. آن زمان ابعاد انتقاد او و همراهانش بهدليل حجم استفاده از وسايل ارتباط جمعي فراگير شده بود. خاطرم هست زماني که جان اف کندي در سال 1961 به رياستجمهوري آمريکا رسيد، از وضعيت ايران انتقادهايي کرده بود، آن زمان مصطفي چمران، صادق قطبزاده و ابراهيم يزدي از ايالت ديگري به سمت واشنگتن بهصورت پياده به راهپيمايي ادامه ميدهند تا اعتراض خود را به گوش کندي برسانند. ولي درست در اين زمان بود که محمدرضا شاه به آمريکا سفر و با کندي رايزني کرد. در اينجا از ورود يزدي و دوستانش به واشنگتن جلوگيري ميکنند؛ شايد از همين زمان بود که من بهطورجدي با ابراهيم يزدي آشنا شدم، اگرچه قبل از آن هم شناختي از همديگر داشتيم.بعد از اين اتفاق اينها تصميم ميگيرند به جمال عبدالناصر، نامهاي بنويسند تا در مقابل رژيم پهلوي از ايران حمايت کند؛ من مخالف اين نامه بودم و نظر خود را به قطبزاده گفتم. بعد از آن هم اين افراد هرکدام به سويي رفتند. مصطفي چمران به لبنان رفت، يزدي به آمريکا و قطبزاده به فرانسه.آن زمان، آیت اللهخميني در عراق حضور داشتند و شاه از عراق خواسته بود ايشان در عراق نباشد. آن زمان اميرخسرو افشار، وزير امور خارجه بود. عراق درخواست ايران را ميپذيرد و ایشان راهي کويت ميشود؛ اما کويت ايشان را نميپذيرد و راهي فرانسه ميشوند. اميرخسرو افشار اين زمان به شاه مينويسد: «آقاي خميني را به فرانسه فرستاديم تا در آنجا آب خنک بخورد!»؛ اما ايشان در پاريس با نيروهاي مبارز ملاقات ميکنند و اين وضعيت سروسامان داده ميشود. يزدي زمينه ملاقات با رهبران سياسي را براي ایشان هموار ميکنند و تا زمان پيروزي انقلاب بهعنوان مترجم و مشاور در کنار ايشان حضور داشتند. بعد از آن در شوراي انقلاب و به عنوان معاون نخستوزير حضور داشتند. بعد از استعفاي کريم سنجابي از وزارت امور خارجه، ابراهيم يزدي وزير امور خارجه ايران ميشود. البته قبل از آن هم مدتي سرپرست مؤسسه کيهان بود. يکي از مهمترين کارهاي يزدي حضورش در اجلاس کشورهاي غيرمتعهد بود. او در آن اجلاس و مجمع عمومي سازمان، انقلاب ايران را ادامه نهضت ملي ايران ناميد؛ اينکه انقلاب اسلامي ادامه راه دکتر محمد مصدق است؛ درست زماني که کسي نميخواست اين گفته را بشنود. تا اينکه بعد از ماجراي 13 آبان و استعفاي چندباره مهندس مهدي بازرگان از رياست دولت موقت، ايشان هم از اين سمت استعفا دادند.خاطره ديگر من به زماني بازميگردد که دکتر يزدي در وزارت امور خارجه بودند و سالني را به نام دکتر حسين فاطمي نامگذاری کردند. زماني که من تازه بعد از اتمام مأموريتم از نيويورک به ايران بازگشته بودم، از من درباره «هرميداس» و ريشه لغوي آن پرسيد؛ من توضيح دادم که اين همان کلمه «هرمز» به زبان رومي است. او با خوشرويي پرونده من را بررسي کرد و بار ديگر مسير همکاري هموار شد. وزيري فعال، وطنپرست و وفادار به همه آرمانهاي ملي و مذهبي.
*استاد حقوق بينالملل و روابط بينالملل
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.