نگاهي به استراتژي نظامي آمريکا در خاورميانه
از کابل تا بغداد
توماس ال فريدمن. خبرنگار نيويورکتايمز
من هشت روز را با نيروي هوايي ايالات متحده به تمامي پايگاههاي کليدي آمريکا در افغانستان، عراق، کويت، قطر و امارات متحده عربي سفر کردم. به همين خاطر بود که سخنراني هفته گذشته دونالد ترامپ براي اعلام استراتژي جديد آمريکا در افغانستان، براي من بسيار جالب و همزمان مأيوسکننده بود. سخنان ترامپ مملو از اغراق و حرفهاي تکراري مانند اين بود که «ما اراده آنها را در هم خواهيم شکست». ترامپ در اظهاراتش درخصوص اينکه براي مواجهه با مشکلات منطقهاي که براي ساليان سال بسياري از رؤسايجمهور آمريکا در حل آن عاجز بودهاند، چه برنامه و استراتژياي طرحريزي کرده، هيچگونه جزئياتي ارائه نداد. البته با برخي از اظهارات رئيسجمهور موافقم بهويژه آنجا که ميگفت مردان و زناني که در خاورميانه خدمت ميکنند، «حق دارند به کشورشان برگردند». اما دورويي و تزوير او که در ماههاي اخير از هيچ اقدامي براي تفرقهافکني ميان مردم آمريکا دريغ نکرده است، باعث ميشود در نيت خير او شک کنم. ترامپ اکنون نيز از نظاميان ما به عنوان دستمايهاي براي اغراق درخصوص مواهب اتحاد ملي سخن ميگويد که خود او تيشه به ريشه آن زده است. حرفهاي ترامپ، من را به ياد صحبتهاي سرگرد کوري اسلون، در پايگاه نظامي بگرام در نزديکي کابل انداخت. السون اينطور ميگفت که کارکردن در افغانستان باعث شده از تمام دعواهاي سياسي در واشنگتن بيخبر بماند. او به نقل از يک پيمانکار آمريکايي ميگفت از برگشتنش به کابل خوشحال بوده زيرا حداقل اينجا از جنجالهاي سياسي در امان است. وقتي يک آمريکايي عادي از شر دعواهاي سياسي به کابل پناه ببرد، اصلا نشانه خوبي نيست. به اصل ماجرا برگرديم. از آنجا که نميتوانم سياست و استراتژي ترامپ در قبال خاورميانه را توضيح دهم، بگذاريد چيزي را توصيف کنم که در آنجا به چشم خود ديدم. اول از همه، در عراق شاهد بهکارگرفتهشدن جنگافزارهاي جديد و هوشمندي از سوي ارتش ايالات متحده بودم. به نظر استفاده از اين جنگافزارهاي جديد نشاندهنده استراتژياي بود که ميتواند يک دريچه اميد براي عراق بعد از شکست داعش محسوب شود. با وجود اين کورسوي اميد در عراق، در افغانستان اوضاع همچنان بر همان پاشنه سابق ميچرخيد: فساد دولتي، بياعتمادي در ميان افغانها و مداخله بيثمر از سوي پاکستان و برخي کشورهاي منطقه. بهترين راه براي توصيف تفاوت استراتژي نظامي آمريکا در عراق و افغانستان، بازگوکردن چيزي است که از مرکز فرماندهي عمليات مشترک در اربيل شاهد آن بودم. اين مرکز فرماندهي جايي بود که تمامي تصاوير ارسالي از پهپادها، ماهوارهها و جتهاي آمريکايي در آنجا روي صفحات تلويزيون به نمايش درميآمد و تحليل ميشد. افسران آمريکايي با نيروهاي عمليات زميني عراق براي هدفقراردادن مواضع داعش همکاري ميکردند. بعد از آزادسازي موصل، ارتش عراق نيروهاي داعش را به سمت جلگه رود فرات هدايت ميکرد، جايي که به نظر آخرين پايگاه داعش خواهد بود. در دومين روز حرکت نيروهاي عراقي به سمت غرب بود که نيروهاي عراق با مقاومتهايي از سوي نيروهاي داعش در شهر کوچک تلعفر مواجه شدند. نيروهاي عراقي سينهخيز به سمت مواضع داعش در حرکت بودند و افسران مرکز فرماندهي به دقت ميزان آتش موردنياز براي نابودي مواضع داعش را محاسبه ميکردند تا به غيرنظاميان آسيبي نرسد. دقايقي بعد، يکي از جتهاي آمريکايي بمبي هوشمند را رها ميکند که درست به ساختماني که داعشيها در آن سنگر گرفتهاند، اصابت ميکند بدون اينکه به ساختمانهاي کناري آن آسيبي برسد. شايد به همين خاطر باشد که کل آمار تلفات ارتش آمريکا از زمان ورود مجدد به جنگ عليه داعش در سال 2014 ميلادي تنها 17 نفر بوده است. اين اجتناب از حضور گسترده نظامي در عراق و تقليل آن به جنگافزارهاي پيشرفته و هوشمند و نيروهاي ويژه هم براي نظاميان آمريکايي و هم براي عراقيها مفيد بوده است. شايد اگر باراک اوباما، ارتش آمريکا را از خاک عراق بيرون نکشيده بود، هيچگاه زمينه براي اين شيوه جديد همکاري مهيا نميشد. وقتي جورج بوش در سال 2003 براي سرنگونکردن صدام حسين به عراق يورش برد، ما دولت را از بالا به پايين نابود کرديم و همين باعث شد تا وارد جنگي بيثمر شويم. تصويري که از آن جنگ در ذهنها نقش بسته، سربازاني هستند که با لگد درِ خانه شهروندان عادي را به زور باز ميکنند و سلاحهاي خود را به سمت زنان و کودکان نشانه ميروند. اما اين بار حضور نظامي آمريکا در عراق به واسطه مبارزه با داعش، مشروعتر به نظر ميرسد و همين مسئله ميتواند فرصتهاي جديدي را براي دو کشور بگشايد. به قول دريادار سث فولسوم، امروز شاهد يک «تغيير پارادايم» هستيم. اگر در سال 2003 نيروهاي آمريکايي از ترس اينکه توسط خود عراقيها مورد اصابت قرار گيرند، با سرعت تمام از مناطق مسکوني ميگذشتند، امروز پابهپاي آنها حرکت ميکنند. اما اين استراتژي در افغانستان ديده نميشود زيرا حضور نظاميان آمريکايي در افغانستان برخلاف عراق از آن مشروعيت حداقلي نيز برخوردار نيست. بااينحال اين پايان ماجرا نيست. بسياري از عراقيها دل خوشي از عراقيهايي که با آمريکاييها همکاري ميکنند، ندارند و به آنها به ديده خائن مينگرند و اين نيازمند يک تغيير فرهنگي است که در آن تقابل جاي خود را به همکاري سازنده بدهد. تغييري فرهنگي که در آن صرفا با تجارب گذشته به تحليل حال و آينده نپردازيم. از ديگر سو، به نظر اين تغيير فرهنگي در بخشهايي از ارتش آمريکا ايجاد شده است. فرماندهان آمريکايي امروز به اين باور رسيدهاند که بايد به عراقيها احترام بگذارند و اين همان روزنه اميد است. البته اين يک سر ماجراست. در شرايطي که داعش رو به افول است، فرداي عراق تا حد زيادي به عملکرد خود عراقيها بستگي دارد؛ به اينکه آيا ميتوانند با هم متحد شوند يا نه؟ اتحاد نه بر سر جنگ با يک دشمن مشترک بلکه به منظور تشکيل يک دولت مشترک. فراموش نکنيم که اعتماد و برابري ميان سنيها، شيعيان و کردها را نميتوان با هيچ بمب و دشمن مشترکي ايجاد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.