عليه ماشينهاي تدريس دستراستي
جواد لگزيان
صورتهاي رنگپريده که با اصواتي غريب روي پرده سينما به دنبال غذا ميدوند را فراموش کنيد و اينبار به ديدار زامبيهايي بياييد که ديگر از گور برنميخيزند بلکه آنها اکنون در حومههاي ثروتمند والاستريت ساکناند و در سرسراي مظاهر پرزرقوبرق حرصوآز ول ميگردند. هنري ژيرو در کتاب «سياست و فرهنگ زامبي در عصر سرمايهداري کازينويي» از زامبيهايي جديد ميگويد که برآمده از بنيادگرايي بازار آزاد نظام مالي را به يک کازينو تبديل کردهاند با سويههايي بيرحمانه و پنهاني از قساوت که قدرت دولت شرکتي را جايگزين قدرت دولت اجتماعي کرده است. استعاره زامبي بهويژه جهت جلب توجه به روشهايي مناسب است که فرهنگ و قدرت سياسي جامعه آمريکا در راستاي منافع نوعي بقاي محض اکثريت عظيمي از مردم عمل ميکند. قسمي از ماشين جنگي و زيست- سياست که خود را ملزم به خلق جهانهاي مرگ ميداند؛ شکل نوين و منحصربهفردي از موجوديت اجتماعي که در آن بخشهاي بزرگي از جمعيت تحت يک وضعيت محاصرهشده زندگي ميکنند که خود به شکلي از مرگ اجتماعي تقليل يافته است. فيگور زامبي از پيکرنگاري مردگان متحرک بهره ميگيرد تا خبر از جامعهاي در حال ظهور بدهد که به پرسشگرفتن خويشتن را متوقف کرده، که در بطن سازش خويش بر سر رنجهاي بشر به عياشي مشغول گشته، و در يک فرهنگ ماديگرا و نارسيستي لجامگسيخته غوطهور است. اين کتاب تلاشي است براي درک انتقادي شرايط سياسي که اين فرهنگ ساديسم و مرگ را توليد کرده، اقدامي است جهت نشاندادن و نمايانساختن علائم قابلرؤيت آن، از ظهور ماشينهاي تدريس دستراستي، يک سياست روبهرشد مصرفي، ظهور قسمي فرهنگ قساوت تا جنگ مداومي که هزينههاي آن بر جوانان - و بهويژه جوانان رنگينپوست - تحميل ميشود. کتاب با تحليلي از اقتدارگرايي و راههاي تغيير شکل، دگرگوني و حملات مختلکننده آن بر پوسته منجمد و خشک دموکراسي و مکيدن خون آن آغاز شده و به پايان ميرسد. در پاره اول کتاب، عناصر اقتدارگرايي جديد بهعنوان گونهاي سياست سرگرم- مرگ تحليل ميشود که از رهگذر يک فرهنگ خدعه، ترس، تحقير، شکنجه و ميلِ بازارمحور به جانب تجليات هرچه «افراطي»تر خويش، راه خود را ميگشايد. در پاره دوم بهچالشکشيدن ظهور يک سياست مبتنيبر بيسوادي و تخريب مستمر حوزههاي عمومي دموکراتيک در کانون توجه قرار ميگيرد و بر اين نکته پاي فشرده ميشود که چگونه ارزشهاي سرمايهداري کازينويي از طريق ظهور حوزههاي تجاري و نهادهاي عمومي- از قبيل مدارس- بازارمحور بسيج ميشود. پاره سوم بر فيگور جواني بهمنزله علامت بحران ارزشهاي عمومي متمرکز ميشود، امري که از بحران در شرف وقوع دموکراسي در آينده خبر ميدهد. درآميختهشدن سياست زامبي و افزايش مقياس رنج و سختياي که جوانان در ايالات متحده تحمل ميکنند به پيامدهاي سياسي و اخلاقي جدي جامعهاي اشاره دارد که سرمايهداري کازينويي آن را [توامان] به تحرک واميدارد و کنترل ميکند؛ قسمي سرمايهداري که نخوت و حرصش آن را بهجاي دموکراسي و حيات عمومي، جانبدار مرگ و ويراني ساخته است. لحن هنري ژيرو اما اميدوارانه است. او تصريح ميکند هرچند حضور زامبيها بر اخبار و چشمانداز فرهنگي و سياسي آمريکا حاکم شده است، اما اين نشانه پايان سياستهاي دموکراتيک نيست. درواقع، حضور روزافزون بيشمردگان يعني زامبيها نياز به مقاومت در برابر چنين سياستهايي را بيش از پيش واضح ميسازد، بهويژه در مورد آن حوزههاي عمومي و مؤسساتي که دانش، انديشه، اميال، و ارزشهاي حياتي را براي يک دموکراسي متعالي توليد ميکنند. مقاومت موفقيتآميز در برابر سياست زامبي به نظر ژيرو نخست نيازمند توجه به شرايط سياسي، اقتصادي و فرهنگي نابرابري عظيمي است که توسط سرمايهداري کازينويي ايجاد شده است. اين شرايط بايد در هر حوزهاي که چنين بيعدالتيهايي نمود دارد، به چالش کشيده شود. اين نابرابري موجب نابودي حيات انساني و جوامع انساني، و تعريفکننده مسئله مرگ و زندگي است- زندگي چه کسي ارزشمند و زندگي چه کسي زايد و بيارزش است- و تعيين ميکند که کداميک از اعضاي جامعه بايد به منابع حياتي دسترسي داشته و چه کساني نبايد داشته باشند. اين امر توسط بودجه نابرابر مدارس عمومي و کمپينهاي سياسي، نفوذ ناخوشايند لابيهاي تجاري در تصويب قوانيني که به نفع شرکتهاي تجاري و ثروتمندان است، دسترسي به کيفيت خدمات درماني مناسب بر اساس ثروت و نه نياز، و فساد مالي عظيم مؤسساتي آشکار ميگردد که دموکراسي را بياعتبار ميسازند درحاليکه بناي مستحکمي براي گسترش نابرابري در همه جنبههاي زندگي ما فراهم ميسازند. دومين مسئله بسيار مهم شامل نيروي آموزشي فرهنگ عامه و فرهنگ سياسي است. ايدههاي دموکراتيک بدون وجود حوزههايي عمومي که آنها را عملي ميسازد، نميتوانند وجود داشته باشند. فرهنگ موجود در قالب اينترنت و رسانههاي جمعي مهمترين عامل تأثيرگذاري است که اکنون توسط بيشمردگان جهت پيشبرد سياستهاي زامبيشان مورد استفاده قرار ميگيرد. اين حوزهها بايد دوباره احيا شوند. ضروري است که روشنفکران، والدين، اتحاديهها، کارگران، و ساير شهروندان ذينفع آن بخشهايي را احيا کنند که به بيصدايان صدا ميبخشد و به آنهايي که بهواسطه طبقه يا نژاد به حاشيه رانده شدهاند امکان سخنگفتن. اين نهتنها به معناي استفاده از رسانهاي جايگزين براي مقابله با دلالان نفرت، بنيادهاي محافظهکار، و راديو و و تلويزيون جناح راست، بلکه درعينحال به معناي سازماندهي کليساها، کنيسهها، سالنهاي اتحاديهها، و مدارس عمومي به منظور اصلاح جمعي چنين نهادهايي بهعنوان حوزههاي عمومي دموکراتيک است که درعينحال تجربه لازم براي بهچالشکشيدن پداگوژي زامبي در همه نمودهاي آن را افزايش ميدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.