کتابهای کوچکِ نشر نیلا
آغازِ توفانهای پاییزی
مانيسپهري : داستانهای «بادِ سهروزه» از ارنست همینگوی به ترجمه محمد نجفی و «پسربچهای که حوصلهاش سر رفته بود» (بههمراه داستانی دیگر به نام «دخترکِ بدجنس») از ژَن ژان - شَرل به ترجمه کلر ژوبرت و نمایشنامههای «یک صحنه برای یک نفر» از پییر ژان به ترجمه اصغر نوری و «دنیا کج شده و به پهلو دراز کشیده» از مری فلدهاوس وبر به ترجمه دانیال مهرانزاده، داستانها و نمایشنامههایی هستند که در مجموعه کتابهای کوچک نشر نیلا منتشر شدهاند. «بادِ سهروزه» همینگوی داستان دیدار و گفتگوی دو رفیق به نامهای نیک و بیل در یک روز پاییزی است. روزی که تکانِ شاخههای درختان در باد خبر از آغاز توفانهای پاییزی میدهد و در چنین روزی نیک به کلبه بیل میرود. آنها که داستانهای کوتاه همینگوی را خواندهاند با مهارت او در گفتگونویسی و ایجاز آشنا هستند. داستانهای کوتاه او و از جمله همین داستان «بادِ سهروزه» تجسم تماموکمال چیرهدستی در پیش برد داستان با گفتگو و توصیفهای کوتاه و فشردهاند. توصیفهایی که در عین فشردگی، در آمیزش با گفتگونویسی ماهرانه در پایان داستان توفانی در درون خواننده بهپا میکند، هرچند ممکن است در نگاه اول خیال کنیم تنها چند گفتگو و صحنهپردازی را خواندهایم و بس. هنر همینگوی در همین خواباندن تلاطم در پشت گفتگوهای حسابشده و صحنهپردازیهای موجز است. او در نوشتن همچون تیرانداز ماهری است که به خونسردی عمیقترین لایههای حسی خوانندهاش را نشانه میرود و به خال میزند. آنچه میخوانید صحنه آغازین «بادِ سهروزه» است: «وقتی نیک پیچید به جادهای که از میانِ باغهای میوه میگذشت، باران بند آمد. میوهها را چیده بودند و بادِ پاییزی میانِ درختانِ برهنه میوزید. نیک ایستاد و سیبی را که روی علفهای کنارِ جاده افتاده بود و از باران برق میزد برداشت. سیب را در جیبِ کُتِ کوتاه و سنگینش گذاشت. بالای تپه، جاده از میانِ باغهای میوه بیرون میآمد. کلبه آنجا بود، با ایوانی بیسقف و دودکشی که دود از آن بیرون میآمد. پشت کلبه گاراژ بود، و مرغدانی و حصاری از الوارهای چوبی که مقابلِ جنگلِ آنطرف کشیده شده بود. شاخههای درختان را دید که آن دوردستها در باد تکان میخوردند. این آغازِ توفانهای پاییزی بود.» قصههای کوتاه «پسربچهای که حوصلهاش سر رفته بود» و «دخترکِ بدجنس» که هر دو در یک کتاب چاپ شدهاند داستانهایی هستند از ژَن ژان - شَرل، نویسنده فرانسوی که چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی این داستانها آمده داستانهایش را به نام شوهرش منتشر میکرده و از جزئیات زندگیاش اطلاعات زیادی در دست نیست. در این مقدمه اشاره شده است که «داستانهای پسربچهای که حوصلهاش سر رفته بود و دخترکِ بدجنس در سال 1962 در مجموعهای حاوی 13 داستانِ کوتاه با عنوانِ پَرهای کلاغ و داستانهای بیرحمانهی دیگر انتشار یافت» و «یازده سال بعد، این مجموعه به همراهِ 27 داستانِ دیگر دوبار تجدیدِچاپ شد.» داستان «پسربچهای که حوصلهاش سر رفته بود» درباره پسربچهای است که پای پنجره نشسته و گلهای روی بالکن را تماشا میکند که از پشت شیشه کجومعوج به نظر میرسند و به نظر پسربچه جذابترند از وقتی که از پشت پنجره باز به آنها نگاه میکند. در همین حین پرندهای غریب پشت شیشه میآید و ورود این پرنده به زندگی پسربچه، زندگی او را دستخوشِ تحولی لذتبخش میکند و این در حالی است که خانواده با بحرانهایی مواجهند. «یک صحنه برای یک نفر» نمایشنامهای کوتاه از پییر ژان، نمایشنامهنویس فرانسوی، است. این نمایشنامه، چنانکه در توضیح آغاز ترجمه فارسی آن آمده، اولین نمایشنامه پییر ژان بوده است. نمایشنامهای که یک شخصیت دارد که با عنوان «پرسوناژ» معرفی میشود. صحنه نمایش اتاق پرسوناژ است یا به گفته نویسنده در توضیح صحنه «پناهگاه» او «که بهرغم تاریکیِ زیاد، آزاردهنده نیست» و «بینظمی کاملی» بر آن حکمفرماست. نویسنده پیش از شروع نمایشنامه توضیح داده است که «در طولِ نمایش، پرسوناژ کارهایی انجام میدهد: آمادهکردنِ صبحانهاش، خوردنِ صبحانه، لباسپوشیدن، مرتبکردنِ لباسها و... تمامِ این کارها باید تماموکمال و با صرفِ زمانِ لازم توسطِ بازیگر انجام گیرند، چون به پویاییِ خط سیرِ حسیِ نمایشنامه کمک میکنند. درواقع، به کمکِ حرکاتِ عینی و بدنی، ضرباهنگِ مناسبِ متن پیدا میشود و لحظاتِ سکوت که گاه خیلی طولانیاند پُر میشود. در بعضی جاهای متن، طی چند سطرِ متوالی فقط از ویرگول استفاده شده و نقطه به کار نرفته است. این موضوع هم باز برای رسیدن به ضرباهنگِ موردِ نظر بوده، وگرنه بهراحتی میشد از نقطه استفاده کرد. با وجودِ این، ضرباهنگِ نمایشنامه یکجانبه از سوی نویسنده تثبیت نشده و کارگردان و بازیگر مجالی برای اِعمالِ خلاقیتِ خویش دارند.» نمایشنامه «دنیا کج شده و به پهلو دراز کشیده» از مری فلدهاوس وبر، نویسنده، فیلمساز، شاعر، طراح و نقاشِ آمریکایی، نمایشنامهای دیگر از مجموعه کتابهای کوچک نشر نیلا است. نمایشنامهای که یک شخصیت به نام ماک، یک پیرمرد و یک مرد و زن در آن ایفای نقش میکنند که البته مرد و زنِ این نمایشنامه، خود ایفاگر چند نقش مختلف هستند. آنچه میخوانید دیالوگ پیرمرد در آغازِ نمایشنامه است: «ما اینجاییم که یه تاقِ بتونی بسازیم و دنیا رو بِهِش آویزون کنیم تا یه وقت نیُفته پایین. اینجاییم که یه تیرِ بتونی بسازیم و دنیا رو روش تکیه بدیم تا دنیا نیُفته پایین. خدای من، به نظر نمیآد بتونه بیشتر از این سقوط کنه. هیچچی نمیتونه مثلِ وزنِ دل و روده و خون چیزی رو پایین نگه داره. ما اینجاییم که یه جفت بالِ بتونی بسازیم تا دنیا دوباره بتونه پرواز کنه. بالهای بزرگِ سفید و خاکستریِ قشنگ. وصلشون میکنیم به زمین. سرِپا نگهش میداریم. کاری میکنیم که پرواز کنه. تو چی میگی ماک؟».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.