روحانی و وعدههایش
بابک صادقی
در بررسی صلاحیت وزیران روحانی بیش از آنکه رأی اعتماد وزیران مهم شود، این ترکیب وزیران است که محل تأمل و حتی مناقشه است. ترکیب وزیران میتواند دستمایه دو تحلیل متفاوت قرار بگیرد؛ یک تحلیل مخالف که عدم حضور زنان و اقلیتهای قومی و مذهبی را در ترکیب کابینه به مثابه خلف وعده روحانی محسوب کند و تحلیل موافقی که جمله قابل توجه رئیسجمهوری را در مجلس با مضمون «سه زن را برای وزارت انتخاب کرده بودم اما به هر دلیلی نشد» را به قواعد پیچیده و پنهان سیاست در ایران پیوند داده و بنا بر آن روحانی را از هرگونه تقصیری مبرا میسازد بهویژه آنکه رئیسجمهوری در بخشی از دفاعیه خود از کابینه پیشنهادیاش اظهار داشته است که: «در معرفی 17 وزیر تحت فشار هیچ جناح و حزبی نبودهام»، تأکید بر همین کلیدواژههای «جناح» و «حزب» که نافی سایر فشارها نیست میتواند تأیید زیرکانه از سوی روحانی بر تلقی درست جامعه از وجود فشار بر رئیسجمهور برای چینش کابینه باشد. سیاست عرصه پیچیدهای است، مناسبات و قواعد آن نیز نمیتواند آنچنان که باید شفاف باشد. در همه جای دنیا نیز همین است. همواره بسیاری از وعدههای سیاستمردان و مطالبات جامعه در پشت سراپردههای همین مناسبات و قواعد به نتیجه نمیرسد. دیگر قاعدهای پذیرفته شده است که در سیاست واقعیت فرایندی جدای از آن چیزی دارد که در منظر افکار عمومی است. اما باید روحانی را بنا بر تحلیل موافقانش منطبق بر این واقعیات و مناسبات بسنجیم یا بنا بر تحلیل منتقدانش براساس آنچه وعده داده بود و اینک چشماندازی در عمل به آنها به چشم نمیخورد؟ پاسخ به این پرسش دشوار است. به نظر نمیرسد قاطبه آنهایی که به روحانی رأی دادهاند از او انتظار شکستن این واقعیتها و مناسبات و ساختار را داشته باشند اما از سوی دیگر عدم تحقق وعدهها را نیز برنمیتابند. شکستن فضای امنیتی، حضور زنان و اقلیتها و... وعدههای رئیسجمهوری در کوران انتخابات بود. تصور مخاطب آن بود که این بیان مطالبات از سوی رئیسجمهوری صورت میگیرد که خود قریب چهار دهه است که در لایههای قدرت قرار گرفته و ساختار را با همه واقعیات و مناسباتش میشناسد. شاید اگر رئیسی و قالیباف هم این وعدهها را میدانند ناکامیشان کمتر بود؛ چراکه این وعدهها میتوانست از زبان رئیسی و قالیباف نیز که سالهاست مانند روحانی در ساختار و لایههای قدرت هستند، پذیرفتنی باشد. خود اصلاحطلبان نیز از روحانی این انتظار را نداشتند که کابینهاش را تمام قد در اختیار اصلاحات بگذارد، آنها پذیرفتهاند که روحانی اصولگرایی معتدل است و درعینحال برای پیشبرد اهدافی کلانتر توافقاتی درباره وزرایی مانند وزیر کشور را لازم دارند، اینها محلی از اعراب ندارد اما وعدههایی مانند حضور زنان و اهل سنت در کابینه وعدههای محققنشدنی نبود و اگر هم بود روحانی نباید آنها را به وعدههای انتخاباتیاش وارد میکرد. او بدون این وعدهها نیز رأی اصلاحطلبان و اعتدالیون را داشت.اين در واقع نوعی عمل است که در قواعد حقوقی تعریفشدنی و در عین معامله با طرفین معامله قابل شناسایی است بنابراین در چنین معاملهای امکان فسخ وجود خواهد داشت. انتخابات نیز معاملهای معین میان روحانی و مردم بود... اما این هنوز ابتدای مسیری چهارساله است. باید دید روحانی در تحقق سایر وعدههایش چه خواهد کرد؛ بهویژه وعدههای اقتصادی مانند مسئله اشتغال و بهبود پنجبرابری وضعیت معیشتی حدود 10 میلیون نفر از مردم تا سال 99 و در نتیجه از میان برداشتن فقر مطلق که بنا بر تحلیل تئوریسینهایی مثل عباس عبدی، دستاورد اخیر نیازمند افزایش صد درصدی تولید ناخالص داخلی و در نتیجه امری تحققناپذیر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.