روند تولید استاندارد كتاب
همکاری در تألیف
حسن سالاری
گام نخست برای تولید این کتاب، پژوهش در کتابهای مرجع جانورشناسی بود. کتاب شناختهشده «دانشنامه زندگی جانوری گریزمیک» (Grzimek's Animal Life Encyclopedia)، کتاب «حیاتوحش ایران» نوشته «اسکندر فیروز» و کتاب «مارهای ایران» نوشته «محمود لطیفی» از منابع اصلی بودند. کتاب راهنمای میدانی خزندگان و دوزیستان ایران نوشته آقای «کامران کمالی» هنگام صفحهآرایی کتاب به دستم رسید و فقط محتوای کتاب را با آن مطابقت دادم تا تضادی وجود نداشته باشد. پس از مطالعه منابع، نقشه محتوای کتاب را آماده کردم؛ اینکه کتاب چه فصلهایی داشته باشد و در هر فصل چه مطالبی مطرح شود و مثالها چه باشد. طراحی نقشه کتاب، کار اصلی نویسنده کتاب غیرداستان است و نقشه کتاب آشنایی با خزندگان، خاص این کتاب است و درواقع امضای معمارش را دارد. برای نوشتن کتاب غیرداستان چنین نیست که جملههایی را از چند کتاب ترجمه کنیم یا برداریم و کنار هم بچینیم که اگر چنین کنیم سرقت ادبی کردهایم. ما منابع و کتابهای مشابه را مطالعه میکنیم، مانند معماری که مصالح را فراهم میکند و سپس کتاب را مطابق نقشهای که طراحی کردهایم، میسازیم. پس از آمادهسازی متن اولیه، عکسها را از عکاس، آقای «علیرضا شهرداری»، دریافت کردم و بر پایه محتوای کتاب و پیام هر عکس، در صفحههای کتاب توزیع کردم. عکسهایی که در اختیارم بود، بیش از آنهایی است که در کتاب چاپ شده است. بهترین و مرتبطترین عکسها را انتخاب کردم. متن و عکسها چنان چیده شد که هر گفتار کوتاه در دو صفحه پایان یابد و چندتا «دو صفحه»، یک فصل کتاب را ساخت. برای عکسها شرحی کوتاه اما اطلاعاتی نوشته شد. آقای «علی ابوالحسنی» صفحهآرایی کتاب را در حضور من انجام داد. کتاب با همفکری هردو ما صفحهآرایی شد. کوشیدیم با حفظ یک ساختار منظم در صفحهآرایی، به تنوع در چینش متن و عکس نیز توجه داشته باشیم. گاهی به پیشنهاد آقای «ابوالحسنی» برخی عکسها با عکسهای دیگر عوض شدند. بیش از نیمی از عکسها دوربری شدند؛ یعنی پسزمینه آنها حذف شد که کار سخت و طاقتفرسایی است و آقای «ابوالحسنی» از دستیاری به نام «پیمان» کمک گرفت. پس از آمادهشدن، نخستین نمونه صفحهآرایی آن را برای ویرایش علمی برای دکتر «هانیه غفاری»، خزندهشناس، فرستادم تا کتاب را تا حد امکان از هر نوع کاستی علمی بپیراییم. مانند همیشه برای ویرایش ادبی متن کتاب از همراهی دکتر «یونس کرامتی» بهرهمند بودم که افزون بر اینکه پژوهشگر تاریخ علم است، به زبان فارسی دقیق، مسلط است و به سبب سابقهای طولانی در نوشتن مقالههای دانشنامهای، به سادهنویسی و استواری متن کتاب کمک کرد. متن پس از دریافت نظر این کارشناسان بازبینی و اصلاح شد. مدیر تولید این اثر آقای «محمدحسين محبتپناه» و همکارانشان افزون بر همراهی در همه مراحل تولید کتاب، شرایط مناسبی را برای چاپ و صفحهآرایی مناسب کتاب فراهم کردند. این کار گروهی به تولید کتابی انجامیده است که هم پایه علمی و آموزشی درستی دارد و هم اثری هنرمندانه و چشمنواز است. تولید این کتاب با علاقه همه عوامل اثرگذار در تولید آن انجام شد و گاهی تا نیمهشب مشغول کار بودیم. این اثر مثال خوبی است برای اینکه بگوییم میتوانیم کتاب علمیآموزشی مطابق استانداردهای جهانی تولید کنیم، اما چون زمینه تولید این آثار فراهم نیست، بهسختی و بهندرت انجام میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.