درباره نسل آینده تلسکوپها
پیشرفتهتر از جیمزوب
فاطمه کاظمی
دانشمندان در تلاشند پیش از فرارسیدن زمان اتمام کار تلسکوپ هابل، بهرهبرداری از تلسکوپ بزرگ و کارآمد دیگری را آغاز کنند. کار طراحی و ساخت این تلسکوپ به اتمام رسیده و اکنون در مرحله آزمایشهای پایانی است و در سال 2018، به فضا ارسال میشود تا کارش را آغاز کند، اما علاوه بر این تلسکوپ، برخی دانشمندان دیگر، طرحی برای ساخت یک تلسکوپ باز هم بزرگتر را ارائه دادهاند که اگر این طرح تأیید و تصویب شود، احتمالا در سالهای دهه 2030 به فضا ارسال میشود. این تلسکوپ که «تلسکوپ فضایی کیفیت بالا» (HDST) نام دارد، در صورت ساختهشدن، در نقطه لاگرانژی دو زمین و خورشید، مستقر خواهد شد. طرح این رصدخانه را «مجمع دانشگاهها برای پژوهشهای نجومی» (AURA) در سال 2015 ارائه کرده است. پهنای آینه این تلسکوپ جدید، چهار تا پنجبرابر تلسکوپ هابل است و میتواند مستقیما سیارات فراخورشیدی را رصد کند. این تلسکوپ به منظور مطالعه اولویتهای نجومی در دهههای بعد؛ یعنی سالهای2030، در نظر گرفته شده است و هزینه ساخت آن را 10 میلیارد دلار تخمین زدهاند. تلسکوپ فضایی کیفیت بالا (HDST) آینهای به طول ۱۲ متر دارد که پنجبرابر آینه تلسکوپ هابل و حدود دوبرابر تلسکوپ جیمزوب است. این تلسکوپ میتواند در فهم بهتر روند تکامل جهان به دانشمندان کمک کند و با کاوش مستقیم جو سیارات فراخورشیدی به این سؤال پاسخ دهد که آیا انسان در جهان تنهاست یا خیر. هابل تاکنون حدود 25 سال فعالیت کرده است و در صورت خرابشدن، مأموریت تعمیر دیگری در کار نخواهد بود زیرا ابزاری در اختیار فضانوردان نیست که با استفاده از آن به هابل دسترسی داشته باشند، بنابراین انتظار میرود که احتمالا حداکثر پنج تا 10 سال دیگر به فعالیتهایش ادامه دهد. برای مقایسه کارآمدی این تلسکوپ در نظر داشته باشید که قطر آینه تلسکوپ هابل 2.4 متر و قطر تلسکوپ چندآینهای جیمزوب 6.5 متر است، اما قطر آینههای تلسکوپ HDST به 11.7 متر میرسد. بهاینترتیب میتوان حدس زد که در صورت ساختهشدن چنین تلسکوپی، چه تحولی در پژوهشهای اخترشناسی روی میدهد. این تلسکوپ میتواند روی سیارههای موجود در منظومههایی با فاصله صد سال نوری از ما و نیز ستارههای موجود در کهکشان آندرومدا بهراحتی فوکوس کند. وضوح تصویر این تلسکوپ 24 برابر تلسکوپ هابل خواهد بود. این افزایش وضوح، مثل افزایش وضوح یک تلویزیون «اولترا اچدی» در مقایسه با یک تلویزیون معمولی است. یکی از مهمترین مأموریتهای این تلسکوپ، یافتن سیارههای فراخورشیدی است. هرچند امروزه تلسکوپ کپلر مشغول چنین کاری است، اما دستاوردهای HDST در این زمینه چشمگیرتر خواهد بود و علاوهبرآن وجود اکسیژن و آب را در آنها بررسی میکند. از آنجا که تلسکوپ جدید در طولموجهای فرابنفش و نور مرئی و زیرقرمز نزدیک فعالیت خواهد کرد، نشان میدهد در مقایسه با هابل بسیار کاراتر است. علاوهبراین، برای کارکردن نیازی نیست آن را تا دماهای بسیار کم سرد کرد، به همین دلیل هزینههای زیاد مربوط به دستگاههای خنککننده را حذف میکند. لازم به ذکر است در سال 2018، تلسکوپ فضایی جیمزوب که 18 آینه ششضلعی دارد و میتواند هفتبرابر تلسکوپ هابل نور جمع کند، راهی مدار زمین میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.