من کجا ایستادهام
ستاره جاوید
اسپانسرشیپی در هنرهای نمایشی، مقولهای بسیار مهم و تعیینکننده در بقای هنر و انجام رسالت حرفهای هر شخصی است که دغدغه آفرینش هنری دارد. اساسا، هر آفریننده هنری و کارگردان هنرهای نمایشی اعم از تئاتر و حتی رانوی (هنر نمایشی نمایش زنده لباس) از آغازین گام خلق هنری خود، با یک سؤال و دشواری اساسی مواجه است: «تأمین مالی هزینهها» که در دنیای هنر صنعت و تجارت امروز از آن بهعنوان اسپانسر یاد میشود. اساسا، اسپانسر در چه جغرافیایی از خلق هنری ایستاده، آیا نقش او به تزریق بودجه محدود میشود؟ چقدر در بقای هنر، تعیینکننده است؟ «من کجای کار ایستادهام» نخستین سؤالی است که هر سرمایهدار و هر سرمایهگذار از کارگردان و مدیر پروژه هنری میپرسد. به راستی، مرز حضور اسپانسر در خلق هنری کجاست و حدود اعمال سلیقه او در پروژه چگونه تعریف میشود. درخصوص حد و حدود اعمال سلیقه و دخالت اسپانسر در بدنه فنی، غیراقتصادی و هنری کار، حرف و حدیث ناشی از تجربه عملی و زندگی حرفهای مشترک میان مدیر پروژه بهعنوان خالق هنر و سرمایهگذار بهعنوان اسپانسر، فراوان است. در ایران، در ژانرهای گوناگون هنرهای نمایشی، این تعامل و تعیین جایگاه اسپانسر کاملا توافقی و براساس مذاکرات دو طرف صورت میگیرد. اما موارد متعددی گزارش شده که در طول فرایند خلق هنری و حتی اجرای عموم، به دلیل قطعیتنداشتن جایگاه اسپانسر که در سایه نبود ضمانت قانونی و آییننامه مدون حقوقی فیمابین مدیر پروژه که در اینجا کارگران است و سرمایهگذار یا اسپانسر، قطر حلقه اعمال سلیقه اسپانسر بسیار بزرگ بوده و دخالتها و اعمال سلیقهها را تا آنجا پیش میبرد که ناخودآگاه کارگردان عطای حضور اسپانسر را به لقای خداحافظیاش میبخشد و بیخیال تأمین مالی پروژه از بیرون شده و دو راهکار را دنبال میکند. در راهکار اول خود تهیهکنندگی کار را عهدهدار میشود یا اینکه در فرایند راهکار دوم وارد و اتفاق ناگوارتر که همان راهکار دوم است، رخ میدهد و آن توقف کامل پروژه به دلیل نبود تأمین مالی و اسپانسر است. واقعیت آن است که نقش اسپانسر به فراخور نقش کارگردان و مدیر پروژه، حائز اهمیت است، اما این بهآن معنا نیست که دست اسپانسر برای هرگونه اعمال سلیقه باز است و خود را محق بداند که به دلیل تزریق بودجه اجازه هرگونه دخل و تصرف و اعمال نظر در پروژه هنری را داشته باشد، از آن سو، مدیر پروژه یا کارگردان هم حق ندارد فقط پول اسپانسر را بخواهد و دست او را از هرگونه اعمال نظر که در راستای حفظ و افزایش سرمایهاش ارائه میدهد، کوتاه بدارد. به اعتقاد اینجانب، رابطه حرفهای «اسپانسر - مدیر پروژه» در هنرهای نمایشی ایران - از هر ژانری اعم از تئاتر یا رانوی - نیازمند یک بازتعریف و خوانش حقوقی تضمینشده و دوجانبه است تا در ذیل این آییننامه حقوقی یا مادهقانون مدون، رابطه حرفهای اینان گارانتی شود و شرح وظایف هر سوی پروژه و حقوق مادی و معنوی هر یک مشخص و تضمین شود. یعنی ما در این فقره نیازمند یک راهکار قانونیشده و آییننامه اجرائی پارلمانی فراتر از توافقات لفظی و قراردادی طرفین هستیم تا ضمانت اجرائی قراردادها تأمین شده و از اعمال سلیقهها و اعمال نظرهای فردی و شخصی و گروهی، مبرا شود. گردش مالی و سرمایه هنگفتی در بخش خصوصی جریان دارد که به دلیل نبود ضمانت اجرائی حقوقی برای گارانتی حقوق معنوی و مادی اسپانسر در تعامل با خالق هنری، از سوی سرمایهگذاران بیهدف هزینه میشود، درحالیکه همین سرمایه و گردش مالی میتواند برای اعتلای آموزشی و خلق هنری به خدمت جامعه کارگردانان تئاتر یا مدیران ابراستیجهای رانویهای قانونی در ایران درآید و بار سنگین یک دغدغه مهم و تعیینکننده را از دوش مدیر پروژه بردارد؛ مشرط بر اینکه اسپانسر هم حق دارد به اندازه کارگردان یا مدیر پروژه از امنیت فکری برخوردار باشد و بداند در سایه همین قوانین مدون حقوقی که جایگاه او را تقویت و تضمین میکند و شرح وظایفش را مشخص و حلقه اعمال سلیقهاش را مدیریت میکند، در کجای پروژه ایستاده و چه سهمی از آن اوست! آیا او را فقط به دلایل سرمایهاش پاس میدارند یا حق دارد از تضمین حقوقی و انسانی و حرفهای کافی برای سرمایهای که جهت اعتلای هنر صنعت هنرهای نمایشی پرداخته و با تزریق بودجه اشتغالزایی را در این هنر صنعت حفظ کرده، برخوردار باشد. این مسئله در کشورهایی که خاستگاه این ژانر از هنرهای نمایشی هستند، کاملا تعیین، مشخص و حلشده است و قوانین سفت و سختی حقوق دو سوی قرارداد را در هر خلق هنری اعم از تئاتر، رانوی، کنسرت و پرفورمنس تضمین میکند. به نظر میرسد نیاز جامعه هنری امروز ایران هم میطلبد بازتعریفی از حقوق اساسی مدیر پروژه و اسپانسر صورت پذیرد و سرمایهگذار با توجیه کامل و داشتن شرح وظایفش، آگاهانه بداند در کجای پروژه ایستاده و چه نقش مهمی دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.