|

چگونگي رام‌شدن غرب وحشي وحشي!

مهرداد حجتي: آيا توسعه به‌تنهايي از طريق گسترش دانشگاه‌ها و مراكز علمي ميسر است؟ نقش ارتباطات در اين ميان چه مي‌شود؟ آيا مي‌توان گفت كه «ارتباطات» نيز همچون مراكز علمي مي‌تواند در امر توسعه مؤثر واقع شود؟ لابد در آثار كلاسيك سينمايي وسترن بارها تصاويري از درگيري لشكر «سواره‌نظام» با ساكنان بومي آمريكا را ديده‌‌ايد؛ همان سرخ‌پوستاني كه عمدتا مغلوب و به عقب رانده مي‌شدند تا زمين‌هايشان به تسخير دولت مركزي درآيد، اما به‌راستي چرا؟ آن‌همه درگيري بر سر چه بود؟ لابد در همان فيلم‌ها ديده‌‌ايد كه پس از تصرف زمين‌ها، كار ريل‌گذاري براي كشيدن خط راه‌آهن شروع مي‌شد و هم‌زمان با آن خط تلگراف هم در كنار آن كشيده مي‌شد؟ دولت مركزي براي برقراري ارتباط ميان شهرها و آبادي‌ها نياز به «خطوط ارتباطي» داشت و براي سهولت در اين امر به توسعه خطوط ريلي مي‌انديشيد. خطوط ريلي اين امكان را مي‌داد كه بتوان با آن علاوه بر مردم، اجناس و احشام را هم جابه‌جا كرد. كشوري به آن پهناوري فقط در يك صورت مي‌توانست نظم پيدا كند كه به توسعه زيرساخت‌هاي خود بينديشد. توسعه «راه و ارتباطات» برنامه منظمي بود كه سال‌ها به‌طور مستمر منطقه‌به‌منطقه و ايالت‌به‌ايالت پيش برده شد تا اينكه توانست در سراسر آن سرزمين بزرگ‌ترين «شبكه راه‌آهن» جهان را پديد آورد. مردمان دورافتاده از شهرها و آبادي‌ها با خطوط ريلي امكان ارتباط با شهرها و آبادي‌ها را پيدا كردند. امكانات شهري و رفاهي به همه نقاط برده شد و مردم توانستند از طريق همين خطوط ريلي به بسياري از امكانات دسترسي پيدا كنند. در كنار همان خطوط راه‌آهن، شهرهاي تازه شكل گرفتند و براي هر شهر يك كلانتري و درمانگاه تأسيس شد. مدنيت به‌سرعت همراه با توسعه خطوط راه‌آهن رشد كرد. مناطق وحشي و دور از قانون با رسيدن خط راه‌آهن و تلگراف پس از مخالفت و مقاومت بالاخره تن به قانون مي‌دادند و اهلي مي‌شدند. خطوط راه‌آهن «نظم و قانون» را همه‌جا با خود مي‌برد. در دورترين مناطق، دادگاه برپا مي‌شد تا افراد شرور با قانون مجازات شوند. اگر در منطقه‌اي براي دادرسي قاضي نبود، به نزديك‌ترين شهر تلگراف زده مي‌شد تا با اولين قطار قاضي به آن منطقه فرستاده شود. اصرار به اجراي قانون از عوامل قوام و دوام توسعه بود. در همان شهرهاي كوچك حاشيه راه‌آهن حتي روزنامه‌هاي محلي منتشر مي‌شد. مدنيت رفته‌رفته شكل مي‌گرفت و مردمان شهرهاي كوچك به ‌فكر گسترش شهرهاي خود مي‌افتادند و اين‌چنين با همان اشتياق به توسعه، كشوري مدرن پديد آمد. كشوري كه حتي در آثار كلاسيك سينمايي‌اش خود را «غرب وحشي» معرفي مي‌كرد توانست با «خطوط ارتباطي» و اتصال ميان بخش‌هاي عقب‌مانده با بخش‌هاي پيشرفته‌اش «توسعه متوازن شهري» را محقق كند. امروز علاوه بر خط راه‌آهن، امكانات ارتباطي پيشرفته بيشتري به كمك «توسعه» آمده است؛ امكاناتي كه امر «توسعه» را حتي براي كشورهاي عقب‌مانده ناگزير كرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.