|

از قاب‌ها و صحنه

جلد سوم «دکوپاژهای مرجع» نوشته کریستوفر کنورتی با ترجمه محمد ارژنگ اخیرا منتشر شده است. چنان‌که کنورتی در مقدمه کتاب نوشته جلدِ سوم این مجموعه بناست به فیلم‌سازان روشی پیشرفته برای طراحی نما نشان دهد که یک «روش دیدن» را برمی‌انگیزد. «دیدنِ اینکه چطور کارگردانان دیگر مشکلات را حل کرده‌اند، پرده از داستان برداشته‌اند و احساسات را ثبت کرده‌اند.» فیلمبرداری مبتکرانه، چیزی است که کنورتی قصد دارد در «دکوپاژهای مرجعِ 3» نشان دهد. این کتاب بنا دارد مخاطب را به تخیل وادارد و از طریق بررسی و تأمل بر فیلم‌ها و تصاویری که در این کتاب آمده تجسم کند که چطور می‌تواند بهترین زاویه و نما را انتخاب کند. کتاب، شاملِ یازده فصل است. بعد از مقدمه مترجم و مولف فصل اول با عنوانِ «مبحث پیشرفته لنزها» آغاز می‌شود که به‌طور جزئی و جامع به لنزها می‌پردازد از تله از دور، تله از نزدیک تا تله بدون حرکت و در حرکت و انواعِ لنز واید، و کاربرد و ویژگی آنها. فصل دوم به حرکات بنیادین مربوط است، حرکات ترکیبی دوربین، هدایت دوربین با شخصیت، حرکت آشکارساز، حرکت در یک زاویه، چرخیدن و قوس‌زدن و از این قبیل مباحث مربوط به حرکتِ دوربین. در فصل بعد، مولف به صحنه‌پردازی عمقی پرداخته و در فصل چهارم نیز به قاب‌بندی ماهرانه شامل شکستن خط فرضی و برش برای شکست و تکرار زاویه کج و چرخیدن به بیرون و ضد نور. «صحنه‌پردازی نمادین» عنوانِ فصل پنجم است که در آن مباحثی مربوط به نسبت نما و شخصیت اثر مطرح می‌شود اینکه «هر نما باید فاش‌کننده شخصیت و بیان‌کننده داستان باشد، اما اکثر فیلم‌سازان خبره دکوپاژهایشان را طوری طراحی کرده‌اند تا از خلال آن‌ها به نمادگرایی هم بپردازند. بعضی اوقات این می‌تواند یک نماد محتوایی عمده باشد و در بعضی مواقع بازتاب‌دهنده معنای یک صحنه یا یک لحظه.» و بعضی اوقات نیز چیدن شخصیت‌ها به اندازه زاویه دوربین بیانگر داستان فیلم است در هر حال این دوربین، زاویه دوربین است که در هر صحنه از فیلم قصه و جهت‌گیری قصه را فاش می‌کند. فصل ششم، «طراحی صحنه و لوکیشن» در ادامه می‌آید و «تحرک پویا» نیز فصل هفتم کتاب است. «فیلم‌برداری از بازی بازیگران» و «ارتفاع دوربین» نیز موضوعِ فصل‌های هشتم و نهم کتاب‌اند. در فصل دهم، مولف به حرکات پیچیده دوربین می‌پردازد و فصل یازدهم مربوط به کارگردانی فیلم است. مولف در موخره می‌نویسد که با مسلح‌شدن به رازهایی که در این کتاب آمده‌اند، شما راحت‌تر نماهای جدید را در فرصتی اندک خلق خواهید کرد. او در این کتاب سعی دارد آداب و روش فیلم‌سازی و کار با دوربین و نسبت آن با داستان فیلم را به زبانی ساده بیان کند و از پیچیده‌گویی‌های تئوریک درباره سینما و قاب‌بندی و دوربین بپرهیزد، ‌از این‌رو شاید این کتاب بیشتر به‌عنوان کتابی کاربردی و عملی برای به‌دست‌آوردن دیدی تازه به فیلم‌برداری و دوربین و اهمیت آن به‌کار بیاید در حدِ تجربه‌هایی که کنورتی داشته و درک او از فیلم‌هایی که در کتابش مثال می‌آورد،‌ نه اینکه کتابی باشد برای فهمِ مفهوم دکوپاژ و سیر تاریخی این مفهوم و تغییرات و کاربردهای این مفهوم در سینما. ترجمه این کتاب نیز به «یاد همیشه زنده»ی عباس کیارستمی تقدیم شده است که گویا شروعِ ترجمه آن با پایان فیلم‌سازی او مصادف شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.