|

کلکسیون زشتی‌ها

علیرضا زمانی

در میان محله‌های ریز و درشت تهران، دروازه‌غار و محله‌های اطرافش از جمله صابون‌پزخانه و باغ فردوس را به کلکسیونی از آسیب‌های اجتماعی تهران مدرن می‌شناسیم. هرچند هنوز رد پایی از ساکنان قدیمی محله در کوچه‌پس‌کوچه‌های ناموزون این محله‌های پرخاطره یافت می‌شود، این محله سال‌هاست در قرق کارگران مهاجری که مهم‌ترین تجمع زیستشان، اتاق‌های پرتعداد خانه‌های فرسوده محله شده، هر اتاق مأمن دو، سه کارگر هم‌زبان هم‌نژادی است که در سودای سراب پایتخت و در نبود شغل و امکانات توسعه پایدار پا در راه ناکجاآباد تهران نهاده و بازار و واگن‌های مترو و سر چهارراه‌های بی‌شمار تهران، به محل درآمدزایی آنها بدل شده است. کارگرانی که با دست‌فروشی، اجناس بنجول چشم‌بادامی‌های سرزمین اژدها را بر تهرانی‌های چشم‌درشت آریایی غالب می‌کنند و بر قدرت اقتصادی چینی‌ها می‌افزایند! اعتیاد، روسپیگری، کودکان کار، نزاع، دوره‌گردی و دست‌فروشی بخشی از ده‌ها آسیب این محله نزار تهران بوده و سالیان سال است که سمن‌ها و ان‌جی‌اوها و طرح‌های کوچک و بزرگ مدیران این شهر نتوانسته حیات طبیعی را به این محله بازگرداند و این امر شاید از‌آن‌رو است که ریشه‌های تاریخی این آسیب‌ها از زمان ناصرالدین‌شاه و پهلوی‌ها در خاک این محله کاشته شده و در 150 سال بارور شده است. هم‌زمان با ساخت حصار ناصری تهران و آغاز توسعه آن، بحث جنوب و شمال شهری آغاز شده و دروازه‌غار به نماد جنوب شهر تبدیل شد. این محله که در ابتدا به «تابع بازار» شناخته می‌شد، از همان ابتدا نقش پشتیبانی از بازار را عهده‌دار بود و تعداد زیادی از ساکنانش، کارگران بازار و از طوافان و دوره‌گردانی بودند که اجناس مختلف بازار و بازار تره‌بار را دم در خانه به دست مشتری می‌رساندند و به نوعی کار وانت‌بارهای امروز را در سطحی گسترده‌تر انجام می‌دادند. کنت دومونت فرت، رئیس نظمیه آن روزگار ایران که از اهالی اتریش بود، طرح جمع‌آوری روسپی‌های تهران و ایجاد مرکزی برای فعالیت و نگهداری آنها ارائه کرد؛ اما با مخالفت‌های زیادی روبه‌رو شد. در دوره پهلوی هم گودهای کوره‌های آجرپزی گذشته که اطراف میدان دروازه‌غار باقی بودند، محل سکونت کارگران و مهاجران بی‌بضاعتی شد که خود و خانواده‌هایشان در آلونک‌های دست‌ساز محقر، دل به این خوش داشتند که تهرانی خطابشان خواهند کرد! قهوه‌خانه‌های شعبان و فتحعلی و... محله نیز محل توزیع و خریدوفروش مواد افیونی در سطح گسترده بود. رمضون‌یخی‌ها و اصغر مامانی‌ها و حاج‌قدم‌ها هم که هرکدام نوچه‌هایی فراوان دم‌پر خود را داشتند، گاه‌وبی‌گاه این محله را جولانگاه تسویه‌حساب‌های شخصی خود قرار می‌دادند. 150 سال زمان کمی نبود تا تخم آسیب‌های اجتماعی در محله‌ای که خانواده‌های آبرومندی مانند حاج‌هرندی‌ها و آقانورها صفای دیگری به آن داده بودند، رشد کند. ازاین‌رو هرگاه عزم آن بود تا با همکاری اهالی محله و منطقه و شهر، دروازه‌غار به آغوش گرم تهران بازگردد، باید به خاطر داشت درخت تناور آسیب‌های اجتماعی این محله يك‌ساله قد نکشیده‌اند که با طرح‌های کوتاه‌مدت شهری خشک شوند، خشک‌کردنی که به زمانی فراتر از مدیریت‌های چهارساله نیازمند خواهد بود!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.