|

کاربردهای منطق فازی در علم و فناوری‌

ابهام، ‌بخشی از سیستم است

مصطفی علامه‌زاده. عضو هیئت ‌علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله

تئوری فازی اولین‌بار در سال 1965 از سوی «لطفعلی عسگرزاده» یا به شکل خلاصه «زاده» به جهان معرفی شد. دکتر «زاده» به ناتوانی ریاضیات کلاسیک برای مسائل نادقیق یا مبهم و گنگ اشاره می‌کرد. تئوری فازی یک چارچوب جدید است که توانایی مدل‌کردن واقعیت را آنچنان که هست، دارد، ولی ریاضیات کلاسیک ابزار لازم برای بیان واقعیت‌های نادقیق را ندارد. چارچوب جدید فازی سعی می‌کند مدل را با واقعیت به هم نزدیک کند و فاصله بین مدل‌سازی و تفکر انسان یا واقعیت‌های طبیعی را کم کند. دکتر «لطفعلی عسگرزاده» معتقد بود برخلاف ریاضیات کلاسیک که در پی این است که باید تقریب‌ها را دقیق‌تر کرد، به دنبال ساختن مدل‌هایی بود که ابهام را به‌عنوان بخشی از سیستم قبول کند. به عبارت دیگر مدل‌سازی فازی نسبت به مدل‌سازی کلاسیک، باعث افزایش بهره‌وری سیستم‌ها می‌شود چون به‌عنوان بخش مهمی از دنیای واقعی عدم دقت را قبول می‌کند. دکتر«زاده» برای تبیین مبانی و اصول تئوری فازی از طریق مجموعه‌ها وارد شد. یک مجموعه فازی از طریق تابع عضویت مشخص می‌شود که منحنی هموار و فرم تابع عضویت با طرز فکر و رفتار نورون‌های مغز انسان، تطابق بیشتری دارد، درحالی‌که در یک مجموعه کلاسیک تابع عضویت به‌صورت پله‌ای و صفرویک است و در نتیجه نمی‌تواند طرز فکر واقعی انسان را تبیین کند. کاربردهای تئوری فازی در کنترل فازی و طراحی کنترل‌گرها به‌وسیله استنتاج فازی و پیش‌بینی یا برآمد یک متغیر به‌وسیله استنتاج فازی، شبیه‌سازی فازی و بهینه‌سازی فازی است. منطق فازی از سال 1965 بیش از 20 سال از درگاه دانشگاه‌ها به بیرون راه نیافت و تأثیری در صنعت نداشت، زیرا کمتر کسی معنای آن را درک کرده بود. در اواسط دهه 80 میلادی ، صنعتگران ژاپنی معنا و ارزش صنعتی این علم را دریافتند. مهندسان شرکت هیتاچی که کار مدیریت برنامه حرکت قطار زیرزمینی شهر سندای ژاپن را برعهده داشتند، از منطق فازی برای برنامه‌ریزی و کنترل تمام‌خودکار این قطارها استفاده کردند. علاوه‌براین، منطق فازی کاربردهای بسیاری در دیگر شاخه‌های علم و فناوری دارد از جمله در دستگاه‌های صوتی و تصویری جدید.‌‌‌ از دستاوردهای این علم در دیگر شاخه‌های علوم محض و کاربردی هم استفاده می‌شود؛ برای مثال امروزه در دستگاه‌ها و سنسورهای لرزه‌نگاری برای ثبت لرزش‌های واقعی زمین، در هنگام وقوع رویداد زمین‌لرزه، از منطق فازی استفاده می‌شود، زیرا در دستگاه‌های قدیمی اگر چشم زمین‌لرزه به ایستگاه‌های ثبت لرزه‌نگار نزدیک بود، سبب می‌شد نگاشت‌ها دچار خطای فاحش شوند، به همین دلیل امروزه از دستاوردهای این شاخه علمی در سنسورهای زلزله‌شناسی استفاده مي‌كنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.