«لطفیزاده»، تاریخچه زنده مهندسی برق و علوم کامپیوتر
مردی تنها، درونگرا و هوشمند
محمدرضا رجعتی. مدرس دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و دانشگاه ایالتی کالیفرنیا عضو کمپانی تحلیل تصمیمات هوشمند، لسآنجلس
آغاز آشنایی من با منطق فازی به دوران کارشناسی بازمیگردد، هنگامی که به طراحی و تحلیل سیستمهای هوشمند علاقهمند شدم. این علاقه باعث شد در دوران کارشناسی ارشد، موضوع پایاننامه خود را در زمینه منطق فازی انتخاب کنم. موضوع پایاننامه نیاز مبرمی به مراجعه به مقالات پایه منطق فازی داشت. به همین دلیل، اصلیترین مقالات پروفسور «لطفیزاده» را که در دهههای ۶۰، ۷۰ و ۸۰ میلادی نوشته شده بود، مطالعه کردم. نگاه کلگرای «لطفیزاده» و روش منحصربهفردی که باعث میشود گاهی از عمد دقت ریاضی را فدای ایدهپردازی و خلق مفاهیم نو کند، برای من بسیار جذاب بود. بعد از اتمام دوره کارشناسیارشد در دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری در سال ۲۰۰۹ راهی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی شدم. در آن زمان، «لطفیزاده» مسائلی را که در زمینه «محاسبه با کلمات» به مدت ۴۰ سال مطرح کرده بود، در قالب جدیدی ارائه کرد. «لطفیزاده» راهحل ریاضی مسائل را مطرح کرده بود، اما پیادهسازی محاسباتی این راهحلهای ریاضی هرگز انجام نشده بود. به درخواست استاد راهنمای دوره دکتری، «جری مندل»، شروع به پیادهسازی محاسباتی راهحل این مسائل کردم و در این بین، راهحلهای جدیدی را که از نظر محاسباتی سادهتر بود، پیشنهاد کردم که درنهایت در قالب پایاننامه دکتری ارائه شد. در این بین، برای درک بهتر راهحلهای ریاضی که پروفسور «زاده» ارائه کرده بود، به گفتوگو و تعامل با وی پرداختم. در خلال این گفتوگوها که عمدتا از طریق ایمیل صورت میگرفتند، پروفسور «زاده» به درستی و با هوشمندی مرا ترغیب به مطالعه عمیقتر تئوری احتمالات کرد: «تا میتوانی درسهای مرتبط با احتمالات را بردار». این موضوع از این منظر برای من جالب بود که به نظر مخالفان منطق فازی، این منطق بهعنوان رقیبی برای نظریه شکوهمند احتمال مطرح شده بود، درحالیکه پدر منطق فازی مرا ترغیب به یادگیری هرچه بیشتر نظریه احتمال میکرد. این موضوع حکایت از ذهن باز و تسلط و اشراف او به شاخههای دیگر ریاضی داشت. ترغیب من از سوی «لطفیزاده» باعث شد که در حین دوره دکتری مهندسی برق در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، در دانشکده ریاضی مشغول به تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد ریاضی با گرایش آمار و احتمال شوم، که یکی از بهترین تصمیمات من در دوران تحصیل بود. «لطفیزاده»، تاریخچه زنده مهندسی برق و علوم کامپیوتر، فارغالتحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران، انستیتو تکنولوژی ماساچوست و دانشگاه کلمبیا در نیویورک است. او معتقد است مهمترین اختراع قرن بیستم اختراع کامپیوتر است و خود را بختیار میداند که در دوران تحصیل شاهد متولدشدن کامپیوتر بوده است. شاید به همین علت، «لطفیزاده» در مدت ریاست دانشکده مهندسی برق دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، با عزمی آهنین و برخلاف تمام سرزنشها و مانعتراشیها، دانشکدههای مهندسی برق و کامپیوتر را در هم ادغام کرد. این اقدام که در کمتر از یک دهه بعد از سوی بسیاری از دانشکدههای معتبر مهندسی برق در آمریکا و جهان انجام شد، یکی از مهمترین علل پیشرفت شگرف این دو شاخه مهم مهندسی به شمار میرود. «لطفیزاده» قبل از ابداع منطق فازی یکی از متخصصان مشهور تئوری سیستم و مهندسی کنترل در جهان بود. مهمترین اقدامات وی در تحلیل سیستمها ابداع تبدیل z و استفاده مؤثر از متغیرهای حالت در تحلیل سیستمها بود که منجر به تألیف کتابی در این زمینه شد. این کتاب به نوعی پایهگذار مهندسی سیستم و کنترل مدرن شد. اکنون این شاخه مهندسی در تمام شئون زندگی بشر از پرتاب ماهواره و پرواز هواپیما گرفته تا طراحی ابزار پزشکی و اقتصاد کاربرد دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.