|

بعد از سفر به عربستان، مقتدی صدر در امارات با ولیعهد ابوظبی دیدار کرد

موازنه به‌جای مقابله

هادی آذری: مقتدی صدر، رهبر جریان صدر و از روحانیون شیعه در عراق، روز گذشته میهمان «محمد بن زاید»، ولیعهد امارات متحده، بود. این دومین سفر مقتدی صدر به یکی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در هفته‌های اخیر محسوب می‌شود. صدر پیش‌تر نیز در سفری غیرمنتظره به عربستان‌سعودی با ولیعهد جدید این کشور؛ یعنی «محمد بن سلمان» دیدار کرده بود. حال، دفتر رسانه‌ای مقتدی صدر از سفر قریب‌الوقوع او به مصر خبر داده است؛ با این اوصاف، مقتدی صدر به‌زودی به سومین کشور سنی‌نشین مهم منطقه نیز سفر خواهد کرد. با توجه به شرایط سیاسی عراق بعد از داعش و همچنین بالاگرفتن تنش‌ها میان دو جبهه سنی و شیعی در منطقه و همچنین شکاف در شورای همکاری خلیج‌فارس بر سر قطر، سفر مقتدی صدر به این سه کشور مهم سنی‌نشین منطقه، می‌تواند پیامدهای داخلی و منطقه‌ای مهمی را به دنبال داشته باشد. این سفرها از یک‌سو می‌تواند نشانه نزدیکی جریان صدر به بلوک سنی در منطقه و تضعیف جبهه شیعی باشد و از سوی دیگر در پرتو تحولات اخیر از جمله ابراز تمایل ولیعهد عربستان برای خروج از جنگ یمن، می‌توان آن را نشانه‌ای از حرکت به‌سوی حل اختلافات دانست. در دیدار روز گذشته که در کاخ الشاطی در پایتخت امارات صورت گرفت، علاوه بر محمدبن زاید، چهره‌های برجسته‌ دیگری چون «شیخ عبدالله بن زاید»، وزیر خارجه و همکاری بین‌المللی، «علی محمد حمد الشمسی»، معاون دبیرکل شورای‌عالی امنیت ملی و همچنین «محمد المزروعی»، مشاور ولیعهد ابوظبی، نیز حضور داشتند. در این دیدار محمدبن زاید، ضمن تأکید بر اهمیت ثبات و رفاه عراق، بر اتحاد اعراب و مسلمانان و کنارگذاشتن اختلافات تأکید و نسبت به ایفای نقش عادی عراق در جهان عرب ابراز امیدواری کرد. ولیعهد ابوظبی در گفت‌وگو با صدر همچنین در جریان آخرین تحولات عراق نیز قرار گرفت. درهمین‌حال، «انور قرقاش»، مشاور دولت امارات در امور خارجه، دیدار روز گذشته محمد بن زاید با مقتدی صدر را بخشی از ارتباط میان کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس با عراق دانست. صدر و عراق پساداعش نکته درخور توجه در باره سفرهای صدر، زمان‌بندی آنهاست که اندکی پس از شکست داعش در موصل صورت می‌گیرد. با پاک‌شدن عراق از لوث داعش و بازگشت قطار سیاسی عراق به ریل اصلی، حال بازیگران سیاسی در تقلا برای تعیین جایگاه خود در آینده سیاسی عراق برآمده‌اند. در همین رابطه و در ادامه تحولات سیاسی در عراق، عمار حکیم نیز با خروج از مجلس اعلای عراق، اقدام به ایجاد جریان حکمت ملی کرد. در این میان، صدر نیز که پیش‌تر رقابت را به نوری‌المالکی در جلب حمایت شیعیان عراق باخته بود، حالا با سفر به کشورهای سنی منطقه در تلاش است خود را از یک روحانی شیعه به یک چهره ملی و فرافرقه‌ای بدل کرده و حمایت سنی‌های عراق را نیز به دست آورد؛ امری که می‌تواند حکم یک برگ برنده برای او در انتخابات آتی پارلمانی را داشته باشد. درواقع، او با این دیدارها از یک‌سو می‌کوشد خود را به سنی‌های عراق نزدیک کند و از دیگرسو در تلاش است تا میان دو همسایه قدرتمند خود؛ یعنی ایران و عربستان، موازنه برقرار کند. بدون‌تردید، او نمی‌خواهد تمام‌وکمال به‌عنوان یک روحانی وابسته به تهران دیده شود. مواضع اخیر صدر نیز ناظر بر هرچه بیشتر فاصله‌گرفتن او از تهران و نزدیکی‌اش به خط عربستان‌سعودی است. او مدتی پیش در اظهارنظری جنجالی، از رئیس‌جمهوری سوریه خواست تا در تصمیمی تاریخی و شجاعانه از قدرت کنار برود و در ادامه نیز خواستار انحلال حشد الشعبی شد که از قضا نیروهای تحت فرمان او با عنوان «سرایا السلام» نیز شاخه‌ای از آن را تشکیل می‌دهند؛ امری که البته مورد مخالفت «حیدرالعبادی»، نخست‌وزیر عراق، قرار گرفت. «سامی نادر»، رئیس انستیتو مطالعاتی امور استراتژیک «لوانت» در بیروت، در گفت‌وگو با بلومبرگ بر این باور است که کشورهای سنی خلیج‌فارس به رهبری عربستان‌سعودی با هدف کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران، به تقویت نیروهای عرب شیعی روی آورده‌اند. در واقع از نظر نادر، کشورهای عربی خلیج‌فارس با این کار در تلاش‌اند تا حساب شیعیان عرب را از شیعیان غیرعرب جدا کنند. گذشته از پیام‌های آشکار دو سفر صدر به عربستان و امارات برای سنی‌های عراق، این سفرها برای شیعیان این کشور نیز دستاوردهایی داشته است. طبق اعلام صدر، دیدار با ولیعهد عربستان به توافق برای بررسی سرمایه‌گذاری‌های احتمالی در مناطق شیعه‌نشین جنوب عراق انجامیده است. عربستان‌سعودی همچنین در حال بررسی گشایش یک کنسولگری در شهر مقدس نجف است. طبق گفته صدر، کمک انسان‌دوستانه 10‌میلیون‌دلاری عربستان‌سعودی در حمایت از آوارگان عراقی جنگ با داعش، به دولت این کشور پرداخت خواهد شد. تحقق این امر می‌تواند تقویت جایگاه صدر در میان شیعیان را به دنبال داشته باشد. چرخش محمد بن سلمان یخ روابط عراق و عربستان، بعد از سفر «عادل الجبیر»، وزیر خارجه سعودی، به این کشور، به‌سرعت آب شد. پس از آن بود که حیدرالعبادی و در ادامه مقتدی صدر به این کشور سفر کردند و همچنین گمانه‌زنی‌هایی درخصوص سفر قریب‌الوقوع عمار حکیم نیز به عربستان شنیده می‌شود. بدون‌تردید در این تحولات، نقش محمد بن سلمان را نمی‌توان نادیده گرفت. انور قرقاش نیز در توییتی درباره دیدار روز گذشته ولیعهد ابوظبی و مقتدی صدر بر این مسئله صحه گذاشته است. او روز گذشته در توییتی، تحرکات امیدبخش در قبال عراق به هدایت محمد بن سلمان را نمود تأثیر و قدرت کشورهای خلیج‌فارس دانست. علاوه بر تصریح قرقاش بر نقش محمد بن سلمان در جهت‌دهی به سیاست‌های کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، اسنادی که جدیدا منتشر شده، بیش از پیش از نقش او در بحران‌های منطقه پرده برمی‌دارد. بنا براین اسناد که از ایمیل‌های هک‌شده «یوسف العتیبه»، سفیر امارات در واشنگتن، به دست آمده است، ولیعهد عربستان در گفت‌وگو با دو مقام سابق آمریکایی اعتراف کرده که خواستار خروج از جنگ یمن است؛ جنگی که خود او آغازگر آن بوده. آن‌طور که این اسناد نشان می‌دهد، محمد بن سلمان در گفت‌وگو با «مارتین ایندیک»، سفیر سابق آمریکا در اسرائیل و «استفان هادلی»، مشاور اسبق امنیت ملی آمریکا، گفته که با تعاملات ایران با آمریکا درصورتی‌که قبلا هماهنگ شوند و اهداف آنها مشخص باشد، مشکلی ندارد. با این اوصاف، مسائلی مانند ابراز تمایل محمد بن سلمان برای خروج از جنگ یمن و همچنین سفر صدر به کشورهای سنی را شاید بتوان نشانه‌ای از تغییر سیاست‌های منطقه‌ای عربستان در سایه هدایت و رهبری محمد بن سلمان دانست که در آن ممکن است تقابل با شیعیان جای خود را رفته‌رفته به توازن قدرت منطقه‌ای و همزیستی بدهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.