استفادهنكردن از نخبگان در مدیریت پیشگیری از مخاطرات
مهمترین چالش در بروز بحران آب
همایون خوشروان*
همانطور که کارشناسان سازمانهای آب و هواشناسی جهانی پیشبینی کرده بودند، گرمایش زمین با تغییر رژیم بارندگی و توزیع حرارت در سطح فلات ایران سبب بروز خشکسالی وسیعي شد و متأسفانه عملکرد نامطلوب در مدیریت جامع منابع آب، بحران کمآبی را در نیمی از 609 دشت آبی کشور در شش حوضه آبریز اصلی رقم زد. کشاورزی بهعنوان مهمترین فعالیت انسانی با مصرف بیرویه آب و بهرهوری از 90درصد آبهای تجدیدپذیر سبب تخریب آبخوانهای مهم کشور شد. کشت سنتی با عدم رعایت ملاحظات زیستمحیطی و آبیاری با بازدهی بسیار پایین تمامی آبهای سطحی و زیرزمینی را تحتالشعاع قرار داد. از سوی دیگر در کشور گرم و خشک و بیابانی که نسبت رژیم تبخیر تقریبا چندینبرابر میزان بارندگی است، احداث مخازن آبی روباز؛ مانند سدهای برقابي شرایط ناگواری را در توسعه بحران آب رقم زد، زیرا ساختار هیدرولوژیکی منطبق با شرایط محیطی ایران، قناتها هستند که هزاران سال پیش مورد بهرهبرداری قرار میگرفتند. شاید یکی از مهمترین چالشها در بروز بحران آب، ضعف ساختار پژوهش در منابع آب کشور بوده و استفادهنكردن از نخبگان در مدیریت پیشگیری از مخاطرات آبی، شرایط را برای ناآگاهی و نداشتن دانش لازم ایجاد کرده است. حال که به مسئله آب در کمیته امنیتی مجلس شورای اسلامی توجه شده است، مهمترین کار برای ممانعت از تنشهای آبی، تغییر ساختار مدیریت منابع آب کشور، استفاده از منابع آبي غیرمتعارف، تمرکز روی تغییر رویکرد کشاورزی و کنترل جمعیت و استفاده از ظرفیت آبهای مرزی است. رویکرد تدبیر جزیرهای بهجای جامعنگری در مدیریت منابع آب و ایجاد شرایط توسعه ناپایدار در مناطق خشک و کمآب با انتقال آب بینحوضهای سبب آشفتگیهای محیطی جدی میشود. توجه به ممانعت از خشکيزایی سریع حوضههای تالابی و استفاده از ظرفیتهای آبی ناشناخته در طبقات زمین برای تعادلبخشی به منابع آب کشور بسیار اهمیت دارد. آنچه که در ایران سبب نگرانی میشود، عدم انطباق فصول بارشهای جوی با فعالیتهای کشاورزی است و ایجاد شرایط متناسب هیدرولوژیکی در حوضههای آبی خشک با استفاده از منابع آب رودخانهای و زیرزمینی، خطر خشکسالی و بحرانهای حاصل از آن را افزون کرده است. بنابراین بصیرت و تدبیر آبی مهمترین برنامه برای نجات کشور از چالش خشکسالی است. تعادلبخشی آبهای زیرزمینی، رعایت رژیم هیدرولوژیکی رودخانهها، احیای تالابها و دریاچههای لبشور همراه با استفاده از ظرفیت آبهای هیدروترمال در مناطق آتشفشانی راهکار مناسبی برای مقابله با خشکسالی در راستای حفاظت از منابع آب است.
* عضو هیئتمدیره انجمن مهندسی سواحل و سازههای دریایی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.